Temel Veteriner Genetik Dersi 5. Ünite Sorularla Öğrenelim

Gen Etkileşimleri

1. Soru

Kodominaslık (eş baskınlık) nedir?

Cevap

Bu etkileşim şeklinde genotipik olarak heterozigot birleşimlerde allellerin etkisi fenotipde aynı zamanda ortaya çıkar. Fenotipde her iki genin etkisi de görülür. Kırmızı Shorthorn ile beyaz Shorthorn sığırları melezlendiğinde F1 soyda kırçıl fenotipde Shorthorn’ların görülmesi gibi durumlar bu etkileşime iyi birer örnektir. Bu örnekte fenotipde hem kırmızı hem de beyaz kıllar birlikte görülmektedir. İki rengin ortaklaşa görünümü kırçıl rengin ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Bu tür etkileşimlerde fenotipe bakıp genotipin ne olduğu belirlenebilir.


2. Soru

Metabolizma nedir?

Cevap

Metabolizma canlı organizmada veya canlı hücrelerde hareketi, enerjiyi sağlamak için oluşan, biyolojik ve kimyasal değişimlerin bütünüdür.


3. Soru

Over dominaslık (üstün dominaslık) ne demektir?

Cevap

Bazı heterozigot birleşimlerde fenotipik olarak heterozigot bireylerin homozigot olanlara göre üstün olma durumudur. Örneğin erkek eşeğin, kısrak ile birleşmesinden doğan kattırın yaşama gücü acısından her iki türe göre daha üstün özelliklere sahip olma durumu bu etkileşime bir örnek olarak gösterilebilir.


4. Soru

Allel genlerin birbiri ile etkileşimleri hangi şekillerde olabilir?

Cevap

Allel genlerin birbirleri ile etkileşimleri, bu genlerin oluşturdukları birleşimlere göre değişebilir. Bunlar: ? Dominaslık (tam baskınlık), ? Incomplete (parsiyel) dominaslık (kısmi dominaslık), ? Kodominaslık (eş baskınlık), ? Intermedie kalıtım, ? Over dominaslık (üstün dominaslık), ? Pleitropi, ? Penetrans (genin etkinliği), ? Ekspresiviti (genin görüntü derecesi).


5. Soru

İntermedier kalıtım nedir?

Cevap

Bu tip etkileşimde, heterozigot birleşimde fenotipde her iki genin sahip olduğu etkilerin arasında bir durum görülür. Kıvırcık tüylü tavuklarla düz tüylü tavukların birleşmesi sonucunda oluşan F1 soyda bu gen etkinliklerin arasında zayıf kıvırcık tüylü tavukların görülmesi bir örnek olarak gösterilebilir. Beyaz ve siyah Endülüs tavuk ırklarının F1 soyda mavi kanat rengine sahip olmaları gibi bir başka örnek de bu gen etkileşimine örnek olarak gösterilebilir.


6. Soru

Kısrak nedir?

Cevap

Kısrak, dişi at demektir.


7. Soru

Popülasyon ne demektir?

Cevap

Popülasyon belli bir bölgede yaşayan aynı türe ait bireylerin tümüdür. Her türlü canlı varlığın sayısal olarak yoğunluğu ve dağılımıdır.


8. Soru

Pleitropi nedir?

Cevap

Bir genin birden fazla karakteri belirlemesidir. Bu genetik etkileşim aracılığı ile bir bireyin fenotipine bakarak o bireye ait gözle belirleyemediğimiz başka bir karakteri ile ilgili bilgi sahibi olunabilir. Örneğin kıvırcık tüylü tavuklarda metabolizma daha fazladır. Kalp atım hızları ve yem alımları ve bunları sindirme işlemleri daha hızlıdır.


9. Soru

Dominaslık (tam baskınlık) nedir?

Cevap

Bir allel genin diğerinin etkisini örtmesi ya da engellemesi durumudur. İki allel genin birlikte olduğu heterozigot birleşimde fenotipde baskın olan genin etkisi görülür.


10. Soru

Incomplete (parsiyel) dominaslık nedir?

Cevap

Bu durumda allel çiftlerden biri diğerine tam olarak baskın değildir.


11. Soru

Köpeklerde baskın epistazis nasıl açıklanabilir?

Cevap

baskın epistazis olayının köpeklerde deri rengi ile ilgili örneğinde I geninin varlığında i enzimi oluşmayacak ve buna bağlı olarak I geni olan tüm genotiplerde beyaz renklilik görülecektir. Bu durum şu şekilde açıklanabilir. ? Genotip I-B- olduğu durumlarda (Dağılım=9) köpek beyaz olur. Çünkü “i” enzimi oluşmaz ? Genotio I-bb olduğu durumlarda (Dağılım=3) köpek beyaz olur. Çünkü “i” enzimi oluşmaz ? Genotip iiB- olduğu durumlarda (Dağılım=3) köpek siyah olur. Çünkü homozigot “i” geni pigmentasyon oluşumunu sağlar. “B” alleli de siyah pigment olmasına neden olur ? Genotip iibb olduğu durumlarda (Dağılım=1) köpek kahverengi olur. Çünkü homozigot “i” geni pigmentasyon oluşumunu sağlar. “bb” genotipi de kahverengi pigmentliğe neden olur.


12. Soru

Penetrans (genin etkinliği) ne demektir?

Cevap

Aynı çevre koşullarında, aynı genotipe sahip olan bireylerin genotipik özelliklerinin gerektirdiği fenotipi gösterme yüzdesidir. Bazı popülasyonlarda tüm bireyler aynı genotipe sahip olmalarına ve aynı çevre koşullarında bulunmalarına rağmen o genotipin etkisini göstermezler. Bu durumda o popülasyonda tam olmayan penetrans vardır. Eğer tüm bireyler o etkiyi gösterirlerse “burada tam penetrans vardır” denilir. Popülasyonda tüm bireyler aynı genotipde olup da o genotipin gerektirdiği fenotipi göstermeyen bireyler popülasyonda varsa o zaman eksik penetrans görülür.


13. Soru

Şekilde verilen tavukların gen etkileşimi hakkında neler söylenebilir?

Cevap

(A): Burada her iki tavuk ırkı da “C” ve “O” genlerinin birlikte olmamalarına bağlı olarak beyaz tüylüdür. Bunların melezlemesiyle F1 soyda ikisi bir araya gelerek pigment oluşturur. (B): “C” ve “O” genlerinin bulunduğu genotiplerde üçüncü lokustaki gen birleşimlerine göre tüy renkliği değişik şekillerde oluşmaktadır


14. Soru

Tavuklarda ibik şekillerinin belirlenmesi ne şekilde gerçekleştirilmektedir?

Cevap

Tavuklarda ibik şeklinin belirlenmesi ile ilgili olarak, gül ibikli olmasını belirleyen “R” geni ve bezelye ibikli olmasını belirleyen “P” geni vardır. Bu genler farklı lokuslarda bulunurlar. Yani birbirlerinin allelleri değildirler. Bir gül ibikli ile bir bezelye ibikli tavuk çiftleştirildiğinde bunlardan farklı olarak F1’de ceviz ibikli tavuk fenotipleri olmaktadır. Ceviz ibikliler kendi aralarında birleştirildiği zaman ise F2 de orantısal olarak 9 Ceviz, 3 Gül, 3 Bezelye, 1 Balta İbikli Fenotipe sahip tavuklar olmaktadır. Balta ibik daha önce ata soyunda olmadığı halde F2 soyunda görülmektedir. Bu olayda “R” ve “P” genleri F1’de birlikte oldukları zaman allel olmadıkları halde birbirleriyle etkileşim kurarak ceviz ibikli döl oluşturmaktadırlar. Bu genlerin çekinik allelleri homozigot olarak birlikte bulundukları “rrpp” genotipik durumunda da balta ibiklilik şekillenmektedir.


15. Soru

Şekilde gen etkileşimleri gösterilen tavukların tüy rengi oluşumları hakkında neler söylenebilir?

Cevap

A: Biyokimyasal zincirlerin her bir basamağında özel enzimlerin ettkileri sonucunda son ürün oluşur. B: Tavuklarda siyah tüyün oluşumu C;O;i ve B genlerinin ettkileşimleri ile oluflan enzimlerin kendinden önceki ürünleri değiştirmesi ile oluşmaktadır. C1:”c” geni etkisizdir. Enzim oluşmaz ve bundan sonraki basamaklar oluşmadığı için tavuk beyaz tüylüdür. C2: Burada “o” geni enzim oluşturmadığı için zincir durur ve beyaz tüy olur. C3: Burada “I” geni enzim oluşturmaz ve gene beyaz tüylülük görülür


16. Soru

Fenotipin belirlenmesinde hangi faktörler etkindir?

Cevap

Fenotipin belirlenmesine dar anlamda bakıldığı zaman, sadece genetik ve çevre faktörlerinin etkisi görülmektedir. Fenotipin ortaya çıkmasında bu faktörlerin yanında gen-çevre etkileşimleri ve genlerin birbirleri ile etkileşimleri gibi faktörlerin de etkileri bulunmaktadır.


17. Soru

Ekspresiviti nedir?

Cevap

Aynı penetrans, genotip ve çevre koşullarında bireylerin sahip oldukları genotipik özellikleri farklı fenotipik derecelerde göstermeleridir. Örneğin hayvanlarda alacalık farklı derecelerde olabilir; bazılarında daha çok bazılarında ise daha az olarak şekillenebilir. Bazı kalıtsal hastalıklarda da aynı durum görülebilir. Aynı genotipe sahip oldukları halde bazı bireylerde hastalık daha şiddetli, bazılarında orta şiddetli, bazılarında ise daha az şiddetli gibi çeşitli derecelerde ortaya çıkabilir.


18. Soru

Şekilde görülen hem baskın hem de çekinik epistazis tavuklar üzerinden örnekle nasıl açıklanabilir?

Cevap

Leghorn tavuk ırkında bulunan baskın bir gen “I” tüylerin renksiz olmasını belirlemektedir. Başka bir tavuk ırkı olan İpek tavuk ırkında farklı bir lokusta bulunan çekinik bir gen “c” geni aynı özelliği belirlemektedir. Bu iki ırk melezlendiği zaman “CcIı” genotipindeki F1 yavrular “I” geninin etkisi ile beyaz tüylü bir fenotipe sahip olmaktadır. F1 lerin kendi aralarında melezlemeleri ile oluşan 16 genotipik birleşimde çekinik “c” geninin homozigot yani “cc” birleşiminde ve I geninin de “I-” (“II” ve “Iı”) birleşimlerinde tavuklar fenotipik olarak beyaz tüylü olmaktadırlar. Diğer birleşimlerde ise renkli tüylülük olmaktadır. Anlatılan örnekte epistatik olarak “I” geninin baskın, “c” geninin ise çekinik epistatik etkisi vardır. Bu duruma hem baskın hem de çekinik epistazis denir.


19. Soru

Diploit ne demektir?

Cevap

Diploit bir türe özgü iki tam haploit kromozom setine sahip olma durumudur.


20. Soru

Epitasiz nedir?

Cevap

Bazı karakterin oluşumunda birden fazla gen etkilidir. Bu gibi durumlarda farklı lokusta bulunan bir gen ya baskın olarak ya da çekinik homozigot olarak bir başka lokusta bulunan gen çiftinin etkisini maskeleyebilir ya da değiştirebilir. Kısaca allel olmadıkları halde bazı genler birbirleriyle etkileşim halinde olabilirler. Bu etkileşime epistazis adı verilmektedir.


21. Soru

Homolog kromozom nedir?

Cevap

Homolog kromozom, diploit bir organizmada morfolojik olarak birbirinin aynı olan kromozomlara denir.


22. Soru

Diploit nedir?

Cevap

Diploit bir organizmada homolog kromozomların karşılıklı lokuslarında bulunan genler birbirlerinin allelleridir. Dolayısıyla genlerin birbirleriyle olan etkileşimlerini bulundukları konuma göre allel ve allel olmayan gen etkileşimleri olarak sınışandırabiliriz.


23. Soru

Homolog kromozom nedir?

Cevap

Homolog kromozom diploit bir organizmada morfolojik olarak birbirinin aynı olan kromozomlara denir.


24. Soru

Dominaslık (tam baskınlık) nedir?

Cevap

Bir allel genin diğerinin etkisini örtmesi ya da engellemesi durumudur. İki allel genin birlikte olduğu heterozigot birleşimde fenotipde baskın olan genin etkisi görülür.


25. Soru

Kodominaslık (eş baskınlık) nedir?

Cevap

Bu etkileşim şeklinde genotipik olarak heterozigot birleşimlerde allellerin etkisi fenotipde aynı zamanda ortaya çıkar. Fenotipde her iki genin etkisi de görülür. Kırmızı Shorthorn ile beyaz Shorthorn sığırları melezlendiğinde F1 soyda kırçıl fenotipde Shorthorn’ların görülmesi gibi durumlar bu etkileşime iyi birer örnektir. Bu örnekte fenotipde hem kırmızı hem de beyaz kıllar birlikte görülmektedir. İki rengin ortaklaşa görünümü kırçıl rengin ortaya çıkması na neden olmaktadır. Bu tür etkileşimlerde fenotipe bakıp genotipin ne olduğu belirlenebilir.


26. Soru

Metabolizma nedir?

Cevap

Metabolizma canlı organizmada veya canlı hücrelerde hareketi, enerjiyi sağlamak için oluşan, biyolojik ve kimyasal değişimlerin bütünüdür.


27. Soru

Kısrak nedir?

Cevap

Dişi ata kısrak adı verilir


28. Soru

Intermedier kalıtım nedir?

Cevap

Bu tip etkileşimde, heterozigot birleşimde fenotipde her iki genin sahip olduğu etkilerin arasında bir durum görülür. Kıvırcık tüylü tavuklarla düz tüylü tavukların birleşmesi sonucunda oluşan F1 soyda bu gen etkinliklerin arasında zayıf kıvırcık tüylü tavukların görülmesi bir örnek olarak gösterilebilir. Beyaz ve siyah Endülüs tavuk ırklarının F1 soyda mavi kanat rengine sahip olmaları gibi bir başka örnek de bu gen etkileşimine örnek olarak gösterilebilir.


29. Soru

Over dominaslık (üstün dominaslık) nedir?

Cevap

Bazı heterozigot birleşimlerde fenotipik olarak heterozigot bireylerin homozigot olanlara göre üstün olma durumudur. Örneğin erkek eşeğin, kısrak ile birleşmesinden doğan katırın yaşama gücü açısından her iki türe göre daha üstün özelliklere sahip olma durumu bu etkileşime bir örnek olarak gösterilebilir.


30. Soru

Pleitropi nedir?

Cevap

Bir genin birden fazla karakteri belirlemesidir. Bu genetik etkileşim aracılığı ile bir bireyin fenotipine bakarak o bireye ait gözle belirleyemediğimiz başka bir karakteri ile ilgili bilgi sahibi olunabilir. Örneğin kıvırcık tüylü tavuklarda metabolizma daha fazladır. Kalp atım hızları ve yem alımları ve bunları sindirme işlemleri daha hızlıdır.


31. Soru

Penetrans (genin etkinliği) nedir?

Cevap

Aynı çevre koşullarında, aynı genotipe sahip olan bireylerin genotipik özelliklerinin gerektirdiği fenotipi gösterme yüzdesidir. Bazı popülasyonlarda tüm bireyler aynı genotipe sahip olmalarına ve aynı çevre koşulları nda bulunmalarına rağmen o genotipin etkisini göstermezler. Bu durumda o popülasyonda tam olmayan penetrans vardır. Eğer tüm bireyler o etkiyi gösterirlerse “burada tam penetrans vardır” denilir.


32. Soru

Ekspresiviti (genin görüntü derecesi) nedir?

Cevap

Aynı penetrans, genotip ve çevre koşulları nda bireylerin sahip oldukları genotipik özellikleri farklı fenotipik derecelerde göstermeleridir. Örneğin hayvanlarda alacalık farklı derecelerde olabilir; bazılarında daha çok bazılarında ise daha az olarak şekillenebilir. Bazı kalıtsal hastalıklarda da aynı durum görülebilir. Aynı genotipe sahip oldukları halde bazı bireylerde hastalık daha şiddetli, bazılarında orta şiddetli, bazılarında ise daha az şiddetli gibi çeşitli derecelerde ortaya çıkabilir.


33. Soru

Populasyon nedir?

Cevap

Belli bir bölgede yaşayan aynı türe ait bireylerin tümüdür. Her türlü canlı varlığın sayısal olarak yoğunluğu ve dağılımıdır.


34. Soru

Epistazis nedir?

Cevap

Bazı karakterin oluşumunda birden fazla gen etkilidir. Bu gibi durumlarda farklı lokusta bulunan bir gen ya baskın olarak ya da çekinik homozigot olarak bir başka lokusta bulunan gen çiftinin etkisini maskeleyebilir ya da değiştirebilir. Kısaca allel olmadıkları halde bazı genler birbirleriyle etkileşim halinde olabilirler. Bu etkileşime epistazis adı verilmektedir.


35. Soru

Epistatik gen  nedir?

Cevap

Epistasizde etkileyen gene epistatik gen denir.


36. Soru

Hipostatik gen  nedir?

Cevap

Epistasizde etki altında kalan gene ise hipostatik gen adı verilmektedir.


37. Soru

Dominant epistazis (baskın epistazis) nedir?

Cevap

Köpeklerde bir lokusta bulunan “B” geni siyah renkliliği belirlemektedir. Bu genin çekinik alleli olan “b” ise kahve renkliliği belirlemektedir. Bir başka lokusta bulunan “I” geni pigmentasyon oluşumunu engellemekte ve hayvanlar albino olmaktadır. Bu genin çekinik allelinin homozigot birleşiminde ise pigmentasyon işlevi sağlanmaktadır. “I” geni diğer lokustaki “B” ve “b” genleri ile birlikte olduğu zamanlar bu genler üzerine epistatik etki göstererek etkilerini engellerler. Bu olay dominant epistazis (baskın epistazis) olarak tanımlanmaktadır.


38. Soru

Çifte çekinik epistazis nedir?

Cevap

Tavşanlarda rex tüylü olmak, kürk hayvanı yetiştiricileri için arzu edilen özelliklerden biridir. Bu özelliklere sahip olan tavşanların derisi yumuşak, tüyleri kısa, parlak, kadife gibidir. Bu özellik çekinik bir gen “r1” tarafından belirlenir. Gene aynı özelliği belirleyen fakat başka bir lokusta olan “r3” geni vardır. Bu genler çekinik olduklarından rex tüylüğü belirleme özelliklerini homozigot oldukları zaman gösterirler. Bu genlerin heterozigot birleşimlerinde normal tüylülük görülmektedir. Farklı lokustadaki bu çekinik genlerin tüm genotipik birleşimlerindeki bu özellikler çifte çekinik epistazis olarak adlanmaktadır.


39. Soru

Çifte baskın epistazis nedir?

Cevap

Hereford sığırlarında yüz açık (yüzün beyaz olması) renklidir. Bu durum bir baskın gen “H” tarafından belirlenir. Benzer olarak aynı durum Simental ırkı için de geçerlidir. Bu ırkta da yüzün beyaz olması bir başka lokusta bulunan bir baskın gen tarafından “S” tarafından belirlenmektedir. Bu iki ırkın melezlenmesi sonucunda ortaya çıkan F1 lerin kendi aralarında çaprazlamaları sonucu ortaya çıkan F2 birleşimlerinde biri dışında tüm döllerde yüz açık renklidir. Tüm genotipik birleşimlerde lokuslardan birinde “H” ya da “S” geninin bulunması yüzün açık renkli olmasına neden olacaktır. Kapalı yüz yani yüzün tümünün renkli görülmesi sadece “hhss”genotipinde olacaktır. Anlatılan örnekte farklı lokuslarda bulunan iki baskın gen söz konusudur. Bu olay çifte baskın epistazis olarak tanımlanmaktadır.


40. Soru

Hem baskın hem de çekinik epistazis nedir?

Cevap

Leghorn tavuk ırkında bulunan baskın bir gen “I” tüylerin renksiz olmasını belirlemektedir. Başka bir tavuk ırkı olan ‹pek tavuk ırkında farklı bir lokusta bulunan çekinik bir gen “c” geni aynı özelliği belirlemektedir. Bu iki ırk melezlendiği zaman “CcIı” genotipindeki F1 yavrular “I” geninin etkisi ile beyaz tüylü bir fenotipe sahip olmaktadır. F1 lerin kendi aralarında melezlemeleri ile oluşan 16 genotipik birleşimde çekinik “c” geninin homozigot yani “cc” birleşiminde ve I geninin de “I-” (“II” ve “Iı”) birleşimlerinde tavuklar fenotipik olarak beyaz tüylü olmaktadırlar. Diğer birleşimlerde ise renkli tüylülük olmaktadır. Anlatılan örnekte epistatik olarak “I” geninin baskın, “c” geninin ise çekinik epistatik etkisi vardır. Bu duruma hem baskın hem de çekinik epistazis denir.


41. Soru

Yirminci yüzyılın ilk başlarında tavukların tüy renkliliği ile ilgili farklı lokuslarda bulunan gen etkileşimleri nasıldır?

Cevap

Yirminci yüzyılın ilk başlarında tavukların tüy renkliliği ile ilgili farklı lokuslarda bulunan gen etkileşimleri olduğu belirlenmiştir. Farklı ırklarda beyaz kanat tüylerine sahip iki saf tavuk ırkı melezlendiği zaman renkli tüylü tavuklar olmaktadır. Pigmentasyon olayını belirleyen “C” ve “O” genleridir. Bu tavuk ırklarından biri “ccOO” diğeri ise “CCoo” genotipindedir. Bu gen birleşimlerinden birinde “cc” allelleri diğerinde ise “oo” allelleri beyaz tüylülüğe neden olmaktadır. Bununla birlikte tavuklardaki tüy renkliliği ile ilgili başka lokuslarda bulunan allel genler de etkili olmaktadır. Bu lokuslardan birinde bulunan “B” geni homozigot olarak bulunduğunda “BB” siyah tüylülük, diğer alleli olan “b” ile birlikte heterozigot olarak bulunduğunda ise yani “Bb” birleşiminde mavi renklilik oluşurken, “bb” genotipinde siyah benekli bir tüy renkliliği olmaktadır. Renklilik ile ilgili bu genlerin etkin olabilmesi genotipik birleşimlerinde “cc” ve “oo” gen birleşimlerinin olmamasına bağlıdır.


Kayıt Yenileme (Ders Ekle Sil)
7 Şubat 2022 Pazartesi