İslam Sanatları Tarihi Dersi 5. Ünite Sorularla Öğrenelim

Tezhip Sanatı

1. Soru

Bilinen en erken tarihli tezhip örneği hangisidir?

Cevap

1435 tarihli Makasıdü’l-elhân adlı bir mûsiki nazariyat kitabıdır.


2. Soru

Yazma eserin diğer sayfalarında yazı alanı, farklı kalınlıkta ve farklı renkte tahrirlenmiş altın cetvellerle çerçevelenmesine ne denir?

Cevap

Durak.


3. Soru

Yazma kitaplarda fasıl veya bahir adı verilen her bir bölümün başında bulunan, mushaflarda ise her sûrenin başladığı yeri gösteren tezhipli sahalara ne denir?

Cevap

Bölümbaşı (bahirbaşı, fasılbaşı, sûrebaşı) Tezhibi.


4. Soru

Varak altının kalbur şeklinde delikli bir kutuya konulup içinde kuru fırçanın hareket ettirilmesiyle altın parçalarının kalburun deliklerinden aşağıya dökülmesi işlemine ne ad verilir?

Cevap

Zerefşan (Altın Serpme).


5. Soru

Tezhip sanatı nerelerde kullanılır?

Cevap

Mushafların el yazması eserlerin, hüsn-i hat levhalarının, murakka‘ların (yazı albümü), kıtaların, berat ve fermanların bezenmesinde önemli rol oynar.


6. Soru

Yazma kitaplarda esas metnin başladığı ilk sayfanın arkasındaki sayfa veya sayfalar için kullanılan tabir nedir?

Cevap

Zahriye.


7. Soru

Metin dışında kalan sahaya tezhibi yaptıran şahısların önemine göre işlenen tezhibe ne ad verilir?

Cevap

Zahriye tezhibi.


8. Soru

El yazması kitaplarda metnin başladığı tezhipli sayfalara ne ad verilir?

Cevap

Serlevha (Dîbâce) Tezhibi.


9. Soru

En çok karşılaştığımız duraklar hangileridir?

Cevap

Şeşhâne durak (altıgen nokta), mücevher durak (geçmeli nokta), helezon durak ve pençhâne durak çeşitleridir.


10. Soru

Arapça’da “altınlamak” mânasına gelen tezhip kelimesi ezilmiş varak altın ve çeşitli renklerin kullanılmasıyla yapılan cazip kitap sanatına ne denir?

Cevap

Tezhip denir.


11. Soru

Tezhip sanatının asıl malzemezi nedir?

Cevap

Altın’dır.


12. Soru

Tezhip’te ana renkler hangileridir?

Cevap

Siyah, beyaz, lâciverd, mâi (mavi), kırmızı (surh, verminyon) , parlak kırmızı , tuğla kırmızısı, sarı, turuncu , yeşil.


13. Soru

Tezhip sanatının başlıca aleti nedir?

Cevap

Adı kılkalem olarak geçen fırça.


14. Soru

Sanatkâr’ın motifleri gerçekçi bir bakışla tabiattan alması , esas çizgilerini koruyarak ayrıntılarını atması ve buna kendi zevk ve görüşlerini de katarak çizmesine ne denir?

Cevap

Üslûplaştırma veya üslûba çekme.


15. Soru

Bitki kaynaklı motifler hangi grupta toplanır?

Cevap

Hatâyî grubu.


16. Soru

Hatâyî grubu adı altında toplanan motifler nelerdir?

Cevap

Yaprak, penç, goncagül, hatâyî, yarı üslûplaştırılmış çiçekler (gül, lâle, karanfil, bahar ağacı, zambak vb.).


17. Soru

Tezhip sanatında çiçeklere ne ad verilir?

Cevap

Şükûfe.


18. Soru

Hayvansal çıkışlı motifler hangileridir?

Cevap

Münhanî ve rûmî motifler.


19. Soru

Osmanlı tezhip sanatının en parlak devri ne zamandır?

Cevap

Sultan II. Bayezid dönemi ve XVI. Yüzyıl.


20. Soru

Sulu altınla gölge verilip koyu altınla tahrirlenen bezeme üslûbuna ne ad verilir?

Cevap

Halkârî.


21. Soru

Halkârîde boya ile altının birlikte kullanılması tarzındaki bezemeye zer- şikâf; altınla gölgelendirmenin ince fırçayla taranarak yapılmasına ne denir?

Cevap

Tarama halkârî.


22. Soru

Desen ve işçilik olarak tezhip sanatının en seçkin ve en yüksek seviyede eserleri hangi devrin eserleridir?

Cevap

Timur devrinin eserleridir.


23. Soru

Motiflerin, belli bir üslûp ve usul çerçevesinde bir araya gelmesiyle hazırlanan şey nedir?

Cevap

Desen.


24. Soru

Sınırı olmayan sonsuzluğu ifade eden desen hangisidir?

Cevap

Helezon.


25. Soru

Tezyinî motifler, desendeki yerlerine ve görevlerine göre hangi grupta toplanır?

Cevap

1. Desenin hâkim noktalarında kullanılan, büyükçe ve ayrıntılı ana motifler, 2. Boşlukları dolduran, deseni zenginleştiren, sapların kesişme noktalarını kapatan, daha küçük ve sade görünüşlü yardımcı motifler.


26. Soru

Hazırlanış biçimleri dikkate alınırsa desenler kaç grup’tur?

Cevap

1. Pano özelliği taşıyan desenler. 2. Ulama (raport) desenler. 3. Geometrili desenler.


27. Soru

Ehl-i Hiref nedir?

Cevap

Saray sanatkârları topluluğu’dur.


28. Soru

Hükümdar sarayı bünyesinde nakkaşhane bulunması Türklerde ne zamandan beri süregelmektedir?

Cevap

Uygur Türklerinden, Anadolu Selçukluları’ndan ve Timurlu sarayından beri süregelmektedir.


29. Soru

Tezhipte en çok kullanılan tarz hangisidir?

Cevap

Klasik tarz.


30. Soru

Kâğıda geçirilen desende ilk olarak gereken kısımlara jelatinli su yardımıyla altın sürülüp mühre ile parlatılıp, çiçeklerin astar renkleri konduktan sonra tahrirler çekilerek , daha sonra zemin rengi ve çiçeklerin renkleri ilave edildiği ,tığlarla bezeme ile son bulan tarz hangisidir?

Cevap

Klasik tarz.


31. Soru

Fâtih Sultan Mehmed devrinde hazırlanan yazma eserlerde görülen tezhip hangi üsluptadır?

Cevap

Baba Nakkaş üslûbu.


32. Soru

Tezhip te Osmanlı devri saray üslûpları nelerdir?

Cevap

A. Baba Nakkaş Üslûbu, B. Sazyolu Üslûbu, C. Kara Memi Üslûbu, D. Ali Üsküdârî Üslûbu, E. Atâ Yolu (Pesend) Üslûbu, F. İlhanlı ve Memlük Üslûbu, G. Safevî Dönemi Tezhip Üslûbu.


33. Soru

Hayvan motifleri nelerden oluşur?

Cevap

Hayal mahsulü efsanevî hayvan motifleri (ejder, sîmurg, ki’lin ) ve tabiat kaynaklı, üslûplaştırılmış hayvan motifleri (aslan, pars, tavşan, geyik ve çeşitli kuşlar).


34. Soru

Sembolik düşünce mahsulü motifler hangisidir?

Cevap

Çintamani motifi.


35. Soru

Her devirde önemli bir motif olarak kullanılan ve pek çok çeşidi bulunan rûmî motifin ismi ne demektir?

Cevap

Anadolu”ya ait demektir.


36. Soru

Tezhip sanatında iki renk veya tek renk altının mat ve parlak şekillerinin kullanılarak işlenmesiyle ortaya çıkan klasik tezhip tekniğine ne denir?

Cevap

Zerenderzer.


37. Soru

Tahrirleri birbirine paralel iki çizgi halinde çizilen desenlere verilen isim nedir?

Cevap

Çifttahrir (Havalı).


Kayıt Yenileme (Ders Ekle Sil)
7 Şubat 2022 Pazartesi