Veteriner Hizmetleri Mevzuatı ve Etik Dersi 2. Ünite Sorularla Öğrenelim

Veteriner Hekimliği Yardımcı Sağlık Hizmetlerinde Etik

1. Soru

Etik nedir?

Cevap

Eski Yunanca kökenli, felsefenin bir kolu olan etik, günümüzde insan tutum ve davranışlarının iyi (doğru) ya da kötü (yanlış) yönden değerlendirilmesidir.


2. Soru

Etik neyi amaçlar?

Cevap

Felsefecilerin üzerinde yoğun şekilde uğraştıkları etik davranışlarımızın, tutumlarımızın ve eylemlerimizin insani “değerlerimiz” açısından iyi, doğru ve kabul edilebilir olup olmadığını değerlendirip tartışmayı amaçlar.


3. Soru

Albert Schweitzer etiği nasıl tanımlamıştır?

Cevap

1952 yılı Nobel Barış Ödülü sahibi Albert Schweitzer, etiği “iyi bir davranışı sergileme konusunda duyduğumuz kaygılara verdiğimiz isim, sadece kendi iyiliğimiz-mutluluğumuz için değil, yaşayan her şeye karşı hissettiğimiz sorumluluk” olarak tanımlamıştır.


4. Soru

Jerrold Tannenbaum'a göre etik hangi açıdan önem taşımaktadır?

Cevap

Jerrold Tannenbaum eylemde bulunurken ahlaki olarak iyi-kötü ve doğru-yanlışın yanı sıra adaletli-adaletsizin ne olduğunun etik açıdan önem taşıdığını belirtmektedir.


5. Soru

Deontoloji nedir?

Cevap

Eski Yunancada "gereklilik, zorunluluk" anlamına gelen "deon-deontos" sözcüğü ile "bilim, bilgi" anlamındaki "logy" sözcüklerinden oluşan ve "ahlaki zorunluluk ya da görevlerin bilimi"ni ifade eden bir terim olan deontoloji, Türkçede "yükümlülükler bilgisi" olarak kullanılmaktadır.


6. Soru

Deontoloji kelimesi ilk defa nerede kullanılmıştır?

Cevap

Deontoloji kelimesi ilk defa İngiliz Filozofu Jeremy Bentham’ın 1834 yılında yayımlanan kitabında, "normatif bilgi; yükümlülükler bilgisi" anlamında kullanılmıştır.


7. Soru

Veteriner deontoloji nedir?

Cevap

Veteriner hekimliği uygulamaları açısından "veteriner deontoloji", hekimlerin (ve veteriner hekimliği hizmetlerini yürüten diğer yardımcı personelin de) bilmek ve uygulamak zorunda oldukları etik ilke ve kuralların neler olduğunu bildiren dizge anlamı taşır.


8. Soru

Normatif nedir?

Cevap

Normatif; kural, olması gereken, ahlak ve değer yargılarına dayanan standarttır.


9. Soru

Etik ve deontoloji arasındaki temel farklılıklar nelerdir?

Cevap

  1. Etik İyi'nin ne olduğunu araştırır. Deontoloji ise uyulması gerekli standartlardır.
  2. Etik tartışmaya açıktır, deontoloji ise değildir.
  3. Etik normatif bilginin ve normların kaynağını araştırır, onları temellendirmeye çalışır. Deontoloji normatif bilgidir.
  4. Etik uyulmaması, vicdani sorunlar getirir. Deontoloji ise hukuki sorunlar doğurur, uyulmaz ise cezai müeyyidesi vardır.
  5. Etiğin iki ucu açık iken, deontolojinin iki ucu sınırlıdır.
  6. Etik olması gerektiği düşünülenin nedenini de sorgular, deontoloji ise olanı olduğu gibi tanıtır.
  7. Etiğin amacı, sorun hakkında bilgi edinmek ve sorunu çözmektir. Deontolojide amaç, bellidir.
  8. Etikte sonuç, karar vermek ve doğruyu yerine getirmektir. Deontolojide ise sonuç bellidir.


10. Soru

Sokrates etik ile ilgili savunduğu anlayış nedir?

Cevap

Antik Yunan döneminde felsefi olarak etik kuramının kurucusu kabul edilen Sokrates, mutluluk etiği kuramı ile etiğin ve dolayısıyla insan eylemlerinin nihai amacının mutluluğa ulaşmak olduğu anlayışını savunur.


11. Soru

Teleoloji nedir?

Cevap

Teleoloji; erekbilim, amaçbilim, her şeyin temelinde bir ereksellik/amaçsallık olduğunu, evren ve yaşamın amaç-araç ilişkisi üzerine kurulduğunu, evrende bir başlangıç tasarımın ve sonul amacın olduğunu savunan görüştür.


12. Soru

Thomas Aquinas'ın ortaya attığı kuram nedir?

Cevap

İnsanın bir yaratıcı tarafından yaratıldığı bilinciyle eylemlerini iyi-doğru(luk) ile gerçekleştirmesi gerektiğini savunan Thomas Aquinas, "sonsuz saadet" kuramını ortaya atmıştır.


13. Soru

Immanuel Kant'ın ortaya attığı kuram nedir?

Cevap

Immanuel Kant, insanların eylemlerini ödev titizliği ile yerine getirmeleri gerektiğini açıklayan "ödev etiği" kuramını ortaya koymuştur.


14. Soru

Teoloji nedir?

Cevap

Teoloji; Tanrıbilim, dinbilim anlamına gelir.


15. Soru

Teoloji neyi amaçlar?

Cevap

Teoloji; felsefe, tarih ve doğaüstüne dayanan görüşler aracılığıyla Tanrı, inanç ve din kavramlarını irdeleyen; dinsel inanç, davranış ve deneyimleri akla dayalı olarak açıklayıp temellendirmeyi ve yapılandırmayı amaçlayan bilim dalıdır.


16. Soru

Sağlık bilimleri alanındaki etik tartışmaların genel olarak iki görüş üzerinde temellendirildiği bildirilmektedir. Bunlar nelerdir?

Cevap

  1. Immanuel Kant'ın "Ödev" (deontoloji) kuramı
  2. Jeremy Bentham ve John Stuart Mill'in "Faydacılık/Yararcılık" (utilitarianism) kuramı


17. Soru

Hulk nedir?

Cevap

Ahlak kavramı "hulk" sözcüğünün çoğul olup; huy, mizaç, yaratılış anlamına gelmektedir.


18. Soru

Ahlak, iyi ve doğruyu gösterip bunun yapılmasını istediği gibi, kötü ve yanlışı da öğreterek bundan sakınılmasını, uzak durulmasını isteyerek bireyler
üzerinde etki oluşturmak ister. Bu etkiler nelerdir?

Cevap

  1. Bireylerde görev ve sorumluluk duygularını geliştirme,
  2. Hak ve adalet duygularını geliştirerek haksızlık ve zulümden uzaklaştırma,
  3. Kötü ve faydasız olanı bıraktırarak iyi/iyilik duygusunu yüceltme,
  4. Bireyde hoşgörü ve yardımseverlik duygusunu geliştirme,
  5. Bireylerin işlerinde doğru olmalarını sağlama, haksız kazanca yönelmelerini engelleme,
  6. İnanç boyutuyla, Allah’tan korkarak bireyi kötü eylemlerden uzaklaştırma,
  7. İyi eylemlerde bulunmaya sevk etme şeklinde sıralanabilir.


19. Soru

Konsensus nedir?

Cevap

Konsensus; uzlaşma, uzlaşım, mutabakat anlamına gelir.


20. Soru

Etiğin ahlaktan ayrılan nitelik nedir?

Cevap

Etiğin ahlaktan ayrılabilecek niteliği, bir amaç için türetilmiş normlardan ve/veya mevcut normlar arasından seçilmiş, konsensusla kararlaştırılmış ve evrensel olarak geçerli olma iddiası taşımasıdır.


21. Soru

Değer kavram olarak ne anlama gelir?

Cevap

Değer, kavram olarak "kıymet, onur, itibar, haysiyet" gibi anlamına gelir.


22. Soru

Değerlere ilişkin genel özellikler nelerdir?

Cevap

  • Değerler; istekler, ülküler, beklentiler ya da amaçlardır.
  • Davranışların kaynağı, gerekçeleri, yargılayıcıdırlar.
  • Kavram olarak soyut iken, obje ya da kişilere yüklendiği zaman açıklanabilir, hatta gösterilebilir.
  • İnsanın köklü inançlarından oluşur.
  • Günlük yaşantıda tam olarak gerçekleştirilmesi beklenemez.
  • İnsanlar farkında olmadan da var olurlar.
  • Belirli ölçü birimleri ile ölçmek, miktarını belirlemek söz konusu değildir. Tutum ve davranışlarla ortaya çıkar.
  • İnsanların bulunduğu toplum ile ilişkilerini düzenlerler.
  • İnsanda kişiliğin belirleyicisidir.
  • İnsanlar benimsemiş oldukları değerler doğrultusunda karar verirler.


23. Soru

Prof. Dr. Aşkın Yaşar, muhataba göre veteriner hekimliği hizmetlerine ilişkin farklı etik değerler bulunduğu ifade etmiştir. Bunlar nelerdir?

Cevap

Meslek sahibine yönelik;

  • Yeterlilik (teorik ve pratik)
  • Bireysel başarı-bireysel başarıyı artırma
  • Ekonomik kazanç-ekonomik kazancı artırma
  • Kabul görme

Hayvan(hasta)lara yönelik;

  • Hayvana şefkatli yaklaşım
  • Hayvanların çıkarını koruma
  • Ağrı ve acının giderilmesi
  • Hastanın sağlığına kavuşturulması
  • Hastanın hayatını koruma şeklinde sıralanabilir.

24. Soru

Erdem nedir?

Cevap

Erdem, "fazilet, insanın ruhsal yetkinliği ve iyilik/doğruluk gibi ahlaki niteliklerin genel adı" şeklinde ifade edilmektedir.


25. Soru

Erdemlilik nedir?

Cevap

Erdemlilik, ahlaki davranışta bulunabilme ve övülmeye değer olanı yapabilme mizacı ve alışkanlığının kazanılması durumudur.


26. Soru

İnsan ilişkilerinde birçok erdemli davranış biçimi ileri sürülmüştür. Bunlar nelerdir?

Cevap

  • Yardımseverlik
  • İyilikseverlik
  • Doğruluk
  • Dürüstlük
  • Adil olma
  • Vicdan sahibi olma
  • Sadakat
  • Şefkatlilik
  • Alçakgönülülük


27. Soru

Biyoetik nedir?

Cevap

Biyoetiğin sözlük anlamı "canlı etiği"dir. Bu bağlamda biyoetik kavramı, canlı bilimleri alanında insan tutum ve davranışlarının iyi/kötü, doğru/yanlış olarak değerlendirilmesi üzerine yapılan çalışmalar anlamına gelir.


28. Soru

Hangi uygulamalar biyoetik ile ilgilidir?

Cevap

  • Ötanazi
  • Hormon kullanımı
  • Kastrasyon
  • Kopyalama
  • Doğum kontrol yöntemleri
  • Dışarıdan müdahale ile cinsiyetin belirlenmesi
  • Embriyo nakli
  • Kuyruk-kulak kesimi,
  • Organ aktarımları
  • Yapay organlar gibi uygulamalar


29. Soru

Çevre etiği nedir?

Cevap

Çevre etiği, "insanın doğal çevresi ile olan ahlaki ilişkilerinin sistemli olarak incelenmesi" şeklinde tanımlanabilir.


30. Soru

Araştırmalarda dikkat edilmesi gereken noktalar nelerdir?

Cevap

  • Herhangi bir tıbbi araştırmanın ilk basamağı kesinlikle insan olamaz.
  • Araştırma daha önce mutlaka bilimsel literatürün taranması, laboratuvar ve hayvan deneyleri aşamalarından geçmiş olması gerekir.
  • Bir hekimin/araştırmacının önde gelen etik sorumluluğu, ileride milyonlarca insan ya da hayvanın hayatını kurtarma olasılığı bile olsa, araştırmada kullanılacak canlıyı korumaktır.


31. Soru

"Araştırma etik kurulları" hangi amaçla kurulmuştur?

Cevap

Bilimsel olarak yapılacak araştırmaların denetlenmesi amacıyla "araştırma etik kurulları" kurulmuştur. Bu sayede, hem rastgele araştırma yapmış olmanın önüne geçilmekte hem de araştırmada kullanılacak canlının haklarının en yüksek düzeyde korunması sağlanmış olacaktır.


32. Soru

Veteriner hekimliği ve yardımcı sağlık personeli için meslek etiği nasıl tanımlanabilir?

Cevap

Veteriner hekimliği ve yardımcı sağlık personeli için meslek etiği, veteriner hekimliği hizmetlerinde uyulması gerekli davranış kuralları olarak tanımlanabilir.


33. Soru

Veteriner hekimliği etiğinin içerdiği anlam nedir?

Cevap

Veteriner hekimliği etiği, hem hayvanlarla hem de hayvan hizmetini doğrudan sağlayan veteriner hekimler ve öğrenciler ile veteriner sağlık teknisyenlerinin içinde bulunduğu bir etik anlam içermektedir.


34. Soru

Hayvan kullanım etiği terimi nedir?

Cevap

Hayvan kullanım etiği terimi, hayvanlarla ilgili geniş bir alandaki etik sorunlar için kullanılmaktadır. Bu geniş alana veteriner hekimliği hizmetlerinin yürütülmesinde sorumlu olan veteriner hekimler ile yardımcı sağlık personeli de dahildir.


35. Soru

Hayvan kullanımı ve hayvanlar ile ilgili sağlık hizmetlerinde günümüzdeki anlamıyla yetki-sorumluluk kavramları, ne zamandan beri vardır?

Cevap

Hayvan kullanımı ve hayvanlar ile ilgili sağlık hizmetlerinde günümüzdeki anlamıyla yetki-sorumluluk kavramlarının, Mezopotamya kil tablet buluntuları ile açığa çıkarılan Ur-nammu (M.Ö. 2100), Eshunna (M.Ö. 1920) ve Hammurabi Yasaları (M.Ö. 1728)'ndan bu yana olduğu bildirilmektedir.


36. Soru

Kuram nedir?

Cevap

Kuram, Türk Dil Kurumu tarafından "Uygulamalardan bağımsız olarak ele alınan soyut bilgi", "Belirli bir konuda düşüncelerin, görüşlerin bütünü" ve "Sistemli bir biçimde düzenlenmiş birçok olayı açıklayan ve bir bilime temel olan kurallar, yasalar bütünü, nazariye, teori" şeklinde tanımlanmaktadır.


37. Soru

Veteriner hekimliği uygulamalarındaki kuramlar nelerdir?

Cevap

  • Etik
  • Ekoloji
  • Etoloji
  • Ekonomi
  • Replacement (Alternatif arama)
  • Reduction (Azaltma)
  • Refinement (Arındırma)
  • Antipati
  • Sempati
  • Empati


38. Soru

Araştırmaların değerlendirilmesi ve yürütülmesi sürecinde olası risklerin en aza indirilmesi noktasında (Etik) danışma kurullarına göre, göz önünde tutulması gereken ilkeler nelerdir?

Cevap

  • Genel gönenç
  • İnsan hakkı
  • Haklı gerekçe


39. Soru

Etik kod nedir?

Cevap

Etik kod, belirli bir grup, meslek, kurum gibi bireyler topluluğunda temel değerler dikkate alınarak bireylerin nasıl davranacağı ve karar vereceklerini gösteren davranış kuralları ve standartlar bütünüdür. Ya da "ödev, hak ve erdemli davranışların neler olduğunu belirleyen yazılı metinler"dir.


40. Soru

Standart nedir?

Cevap

Standart; beklenen davranışların sergilenmesine ve olumsuz davranışlardan kaçınılmasına rehberlik eden dizgelerdir.


41. Soru

Prof.Dr. Tamay Başağaç Gül'e göre veteriner hekimliğinde etik kodların temel işlevleri nelerdir?

Cevap

  • Meslek ideallerinin mesleğin bireyleri ile toplum arasında paylaşılmasını sağlamak.
  • Meslek etiğine uygun davranışlara rehberlik etmek.
  • Meslekte istenmeyen davranışların giderilmesi amacıyla uygun kabul edilebilir standartları geliştirmek.


42. Soru

Veteriner hekimliği uygulamaları açısından rehber olan bazı etik kod metinleri nelerdir?

Cevap

  • Veteriner hekim andı
  • Hayvan hakları evrensel bildirgesi
  • Veteriner hekimliği deontoloji yönetmeliği


43. Soru

Veteriner hekim andı nedir?

Cevap

Bazı ilkeleri "Hipokrat Andı"na dayandırılabilecek dünyadaki ilk metin 1954 yılında Amerikan Veteriner Hekimleri Birliği (AVMA) tarafından hazırlanmış, Türkiye’de ise ilk olarak 1981 yılında Prof. Dr. Ferruh Dinçer tarafından kaleme alınan ant metninin "Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi Atatürk’ün Doğumunun 100. Yılı Kutlama Programı" çerçevesinde uygulandığı bildirilmektedir. Bu ant metni daha sonra yine Prof. Dr. Ferruh Dinçer tarafından 1997 yılında yeniden düzenlenmiştir. Günümüzde okutulan ant metninin son hali, 2010-2011 Eğitim-Öğretim döneminden itibaren uygulanmak üzere Türk Veteriner Hekimleri Birliği (TVHB) Merkez Konseyi tarafından düzenlenmiştir.


44. Soru

Hayvan hakları evrensel bildirgesi (beyannamesi) nedir?

Cevap

Paris'te UNESCO merkezinde 15 Ekim 1978
tarihinde ilan edilen ve 1989’da Hayvan Hakları Federasyonu tarafından tekrar düzenlenip 1990'da yeniden ilan edilen metin 14 maddeden oluşmaktadır. Bu evrensel bildirgenin temel amacı, hayvanların da değer sahibi birer canlı olarak görülmelerini, bütün hayvanların yasalar önünde eşit olduğunu savunmak, saygı görme hakkı bulunduğunu ve hayvanların insanlar tarafından uygun amaçlar kapsamında kullanıldıklarında dahi uygun bakım, besleme, barındırma koşullarına kavuşturulmalarını sağlamaktır. Bildirge, sadece veteriner hekimliği hizmeti sunanlar değil, bütün toplum bireylerinin hayvanlara karşı davranışında rehber niteliği taşımaktadır. Hayvanların belirli sınırlar çerçevesinde insanlar tarafından kullanılmalarına değinmesi dolayısıyla "hayvan kullanım etiği" ve "hayvan gönenci" konularını da kapsadığı söylenebilir.


45. Soru

Sağlık hizmetleri alanında olduğu gibi veteriner hekimliği hizmetlerinde de, etik etkinliği içerisinde çok sayıda ilkeden söz edilmektedir. Bu ilkeler nelerdir?

Cevap

  • Özerklik (özerkliğe saygı) ilkesi
  • Yararlılık (yarar sağlama) ilkesi
  • Zarar vermeme ilkesi
  • Adalet ilkesi
  • Kötü davranmama ilkesi
  • Aydınlatılmış onam ilkesi
  • Gizliliğe saygı ilkesi
  • Sadakat ilkesi
  • Özgürlük ilkesi
  • Doğruluk ilkesi
  • Sözünde durma
  • Gerçeği söyleme
  • Sır saklama
  • Eşitlik


46. Soru

Son yıllarda temel etik ilke olarak kabul edilen ilkeler nelerdir?

Cevap

  1. Özerkliğe saygı
  2. Yararlılık
  3. Zarar vermeme
  4. Adalet


47. Soru

Özerklik nedir?

Cevap

Özerklik, bireyin özgür ve bağımsız olarak kendisi ile ilgili karar vermesi, bu kararlar ile ilgili olarak eylemlerde bulunabilme yeterliliği ve yetkinliğidir.


48. Soru

Özerklik neyi amaçlar?

Cevap

Özerklik, anayasal haklar, kurallar ve kanunlar ile sınırlandırılmıştır. Hastaların haklarına saygı göstermek ve tıbbi bakım ile ilgili kararlara onların da katılımını sağlamayı amaçlar.


49. Soru

Yararlılık - yarar sağlama ilkesi neyi amaçlar?

Cevap

Veteriner hekimliği hizmetlerinde hasta yaşamına destek vermeyi, onu tedavi ederek ağrı-acısını dindirmeyi ve her durumda hastaya yararlı olmayı, hasta sahibinin maksimum çıkarlarının gözetilmesini amaçlar.


50. Soru

Zarar verme(me) ilkesi neyi amaçlar?

Cevap

Hastaya zarar vermekten kaçınmayı amaçlar. Kötü uygulamalardan kaçınmak, mevcut olan zararlara bizim yararlarımızla yarar-zarar dengesi kurmayı amaçlar.


51. Soru

Adalet (ve eşitlik) ilkesi neyi amaçlar?

Cevap

Adalet (ve eşitlik) ilkesi; tıbbi kaynakların ihtiyaca göre dürüstçe ve hakça paylaştırılmasını; hastanın veya hasta sahibinin fiziksel şartları, sosyolojik, sosyoekonomik, politik durumu ne olursa olsun ayrım gözetmeden eşit şekilde davranmayı amaçlar.


52. Soru

Onam nedir?

Cevap

Onam, kişinin kendi özgür iradesi ile verdiği karar, kabuldür.


53. Soru

Onay nedir?

Cevap

Onay; bir uygulama, proje ile ilgili olarak verilen karar, kabuldür.


54. Soru

Aydınlatılmış onam ilkesi neyi amaçlar?

Cevap

Aydınlatılmış onam ilkesi, hastanın tıbbi müdahale işlemi kararına katılımını sağlamak amacıyla bilgilerin doğru ve yeterli biçimde açıklanmasını amaçlar.


55. Soru

Etik karar verme sürecinin kapsadığı düşünceler nelerdir?

Cevap

"Kararı kim vermelidir, varolan seçenekler; tüm seçeneklerin iyi ve kötü sonuçları, kurallar, zorluk ve doğru seçilen değerler; ve hedeflenen amaçlar veya sonuçlar."


56. Soru

Etik bir sorunla karşılaşan bireyin en iyi kararı verebilmesi için izlemesi gerektiği adımlar nelerdir?

Cevap

  • Sorunu bulma
  • Bilgi toplama
  • Farklı seçenekleri gözden geçirme
  • Seçenekleri değerlendirme
  • Karar verme
  • Harekete geçme


57. Soru

Dört basamaklı etik karar verme süreci (EKVS)'nin adımları nelerdir?

Cevap

  1. Etik sorunun belirlenmesi
  2. Hasta (sorumluluk) sahibinin istekleri
  3. Karar seçeneklerinin belirlenmesi ve seçimi
  4. Etik kararın haklılığı


58. Soru

EKVS'de en önemli aşamalar nelerdir?

Cevap

EKVS’de en önemli aşamalar; etik bir sorun olduğunun, seçeneklerin neler olduğunun ve ne gibi olasılıkların bulunduğunun saptanmasıdır. Doğru bir sonuca ulaşabilmenin önemli noktalarından bir diğeri de, yasaların yanı sıra etik ilkelerin de iyi bilinmesidir. Çözüme ulaşılırken etik ilkelere göre uygun ve doğru hareketin seçilmesi gerekir.


Kayıt Yenileme (Ders Ekle Sil)
7 Şubat 2022 Pazartesi