Temel Veteriner Biyokimya Dersi 4. Ünite Sorularla Öğrenelim

Proteinler Ve Nükleik Asitler

1. Soru

Proteinler hangi açılardan büyük önem taşımaktadır?

Cevap

Biyolojik katalizörler olarak görev yapan enzimlerin tümü , hormonların büyük bir kısmı protein yapılıdır. Kas kasılması, antijen-antikor reaksiyonları, iyonların taşınması ve asit-baz homeostazisindeki rolleri de proteinlerin önemini vurgulamaktadır.


2. Soru

Homeostazis nedir?

Cevap

Organizma iç indeki kararlılığı ve dengeyi devam ettirme eğilimi.


3. Soru

Dalton nedir?

Cevap

Bir hidrojen atomunun ağırlığıdır.


4. Soru

Proteinlerin ağırlığı ne kadardır?

Cevap

Proteinler bü yü k molekü llerdir ve molekü l ağırlıkları birkaç bin ile veya bir ya da birkaç milyon dalton arasında değişir.


5. Soru

Protein hangi elemetleri kapsar?

Cevap

Karbon, hidrojen, oksijen, azot ve kükürt kapsarlar.


6. Soru

Proteinlerin birimli maddeler oldukları nasıl anlaşılır?

Cevap

Saf halde bulunan proteinler kimyasal veya enzimatik yöntemlerle hidroliz edilecek olursa, bir aminoasit karışımı ortaya çıkar. Bundan proteinlerin birimli maddeler oldukları ve bu birimlerin de aminoasitlerden ibaret oldukları anlaşılır.


7. Soru

Protein molekülü nasıl oluşur?

Cevap

Canlı organizmasındaki proteinler için yapı taşı olan aminoasitlerin hepsi veya bazıları, belirli bir sırada olmak üzere peptit bağı adı verilen bağlarla birbirlerine bağlanarak protein molekülünü oluştururlar.


8. Soru

Protein reaksiyon yetenekleri hangi özelliklerinden dolayı oldukça fazladır?

Cevap

Bileşimlerindeki aminoasitlerin hidroksil grupları, amid, tiol grupları, heterosiklik halkalar, hidrofob alifatik ve aromatik yan zincirler gibi kimyasal bakımdan reaksiyona elverişli birçok aktif grup taşımaları nedeniyle proteinlerin reaksiyon yetenekleri oldukça fazladır.


9. Soru

Aminoasitlerin bu şekilde adlandırılmasının nedeni nedir?

Cevap

Yapılarında amino grubu ile karboksil grubu aynı molekül üzerinde yer aldığından aminoasit olarak adlandırılmışlardır.


10. Soru

?-aminoasitler nedir?

Cevap

Proteinlerin yapısında yer alan aminoasitlerde hem amino ve hem de karboksil grubu ?-karbon atomuna bağlı bulunduğundan bunlara ?-aminoasitler denmektedir.


11. Soru

Polar molekül nedir?

Cevap

Molekü lü oluşturan atomların elektronegativite (elektrona ilgi) lerindeki farklılığından dolayı bir ucu pozitif, bir ucu negatif yüklü gibi davranan moleküldür.


12. Soru

Hidrofobik nedir?

Cevap

Sudan kaçınma özelliği olan demektir.


13. Soru

Aminoasitler hangi özelliklerine göre sınıflandırılmaktadır?

Cevap

Aminoasitler yükleri, kimyasal yapı özellikleri, besinsel gereksinimleri vb. farklı özelliklerine göre sınıflandırılabilirler.


14. Soru

Aminoasitler yüklerine göre hangi sınıflara ayrılır?

Cevap

Aminoasitler yüklerine göre polar ve nonpolar şeklinde sınıflandırılırlar.


15. Soru

Yüksüz polar aminoasitlerin temel özellikleri nelerdir?

Cevap

Bu aminoasitler R gruplarında herhangibir yü k taşımazlar. Protein yapısında hidrojen bağlarına katılırlar.


16. Soru

Yüksüz aminoaitler nelerdir?

Cevap

Yüksüz aminoasitler serin, treonin, tirozin, sistein, glutamin, asparajindir.


17. Soru

Pozitif yüklü polar aminoasitlerin temel özellikleri nelerdir?

Cevap

Karboksil gruplarına göre daha fazla amino grubuna sahiptirler ve bazik özellik gösterirler. R gruplarında pozitif yüke sahiptirler.


18. Soru

Pozitif yüklü polar aminoasitler nelerdir?

Cevap

Lizin, arjinin ve histidin pozitif yüklü polar aminoasitler grubunda bulunur.


19. Soru

Negatif yüklü polar aminoasitlerin özellikleri nelerdir?

Cevap

Amino gruplarına göre daha fazla karboksil grubu kapsarlar ve asidik özellik gö sterirler R gruplarında negatif yüke sahip aspartik ve glutamik asitler bu grupta yer alırlar. Bu aminoasitler ikinci bir karboksil grubuna sahiptirler.


20. Soru

Nonpolar (polar olmayan) aminoasitlerin temel özellikleri nelerdir?

Cevap

Amino ve karboksil gruplarının sayıları eşittir ve nötraldirler. Nonpolar aminoasitler hidrofobiktirler ve R gruplarında yük taşımazlar. Proton alışverişi yapmazlar, hidrojen ve iyonik bağların yapısında yer almazlar.


21. Soru

Nonpolar aminoasitler hangi görevi yerine getirirler?

Cevap

Proteinlerin iç kısmında yerleşip hidrofobik etkileşimlerle proteine üç boyutlu yapılarını kazandırırlar.


22. Soru

Nonpolar aminoasitler nelerdir?

Cevap

Nonpolar aminoasit grubunda alanin, valin, lösin, izolösin, fenilalanin, glisin, triptofan, metiyonin ve prolin (iminoasit) yer alır.


23. Soru

Nadir rastlanan aminoasitler nelerdir?

Cevap

Metiyonin metabolizmasında oluşan homosistein, üre siklusunda oluşan ornitin, serotoninin ön maddesi olan 5-hidroksitriptofan metabolizmada ara ürün olarak rastlanan aminoasitlere, yünde bulunan sisteik asit, kollajende bulunan hidroksilizin, hidroksiprolin belirli doku veya organizmalarda rastlanan aminoasitlere örnek verilebilir.


24. Soru

? aminobü tirik asit (GABA) nasıl bir aminoasittir?

Cevap

? aminoasit olmayan ? aminobü tirik asit (GABA) beyin dokusunda glutamik asitten oluşan ve sinir iletilerinin hü creler arasında taşınmasında gö rev yapan bir aminoasittir.


25. Soru

Aminoaitlerin su, alkol ve eterde erime düzeyi nasıldır?

Cevap

Aminoasitler genel olarak suda kolay erirler. Alkolde az erirler veya hiç erimezler. Eterde erimezler.


26. Soru

Aminoasitlerin erime noktaları nedir?

Cevap

Aminoasitlerin erime noktaları yüksektir. Genel olarak 200 derecenin üstü ndedir. Bazen 300°’nin üzerine de çıkabilir.


27. Soru

Aminoasitlerin D serisine mi L serisinemi ait oldukları nasıl anlaşılır?

Cevap

Aminoasitler de monosakkaritler gibi D veya L serisine ait olabilirler. Bunu anlamak iç in D-gliseraldehit ve L-gliseraldehitle karşılaştırılır. Bir aminoasidin ?-karbon atomundaki -NH2 grubu hangi gliseraldehidin asimetrik karbon atomundaki -OH grubu ile aynı tarafta ise o aminoasit o gliseraldehidin ait olduğu seridedir.


28. Soru

D ve L aminoasitlerin genel özellikleri nelerdir?

Cevap

Hayvanlarda besinlerle alınan aminoasitlerden yalnız L olanları protein yapımında kullanılır. Tabiatta bulunan aminoasitler çoğunlukla L serisine aittirler. Canlıların enzim sistemleri L ve D formlar ü zerine farklı etki gösterirler. Aminoasitler bakteri hü cre duvarlarında ve mikroorganizmaların metabolizma ü rü nlerinde bulunurlar.


29. Soru

Amfoter nedir?

Cevap

Ortalama pH’sına göre asidik veya bazik özellik gösterebilen maddelerdir.


30. Soru

Zwitterion nedir?

Cevap

Çift kutuplu, hem pozitif ve hem negatif yük taşıyan moleküldür.


31. Soru

Aminoasitlerin amfolit bir yapıya sahip olmaları ne anlama gelmektedir?

Cevap

Aminoasitler moleküllerinde hem karboksil hem de amino gruplarını kapsadıklarından dolayı amfolit bir yapıya sahiptirler, yani çözeltinin H iyonları konsantrasyonuna göre asit veya baz olarak fonksiyon gösterirler.


32. Soru

Asit ve bazlar iyon ve proton açısından nasıl maddelerdir?

Cevap

Asitler bulundukları ortama H+ iyonları veya proton veren maddelerdir. Bazlar ise çözeltide bulunan H+ iyonlarını veya protonları bağlayarak, bunları reaksiyon ortamından uzaklaştıran maddelerdir.


33. Soru

Aminoasitler amfoter özelliklerini nasıl açığa çıkarırlar?

Cevap

Aminoasitlerin amfoter özellikleri karboksil gruplarının proton verebilmesi, buna karşın amino gruplarının proton alabilmesi sayesinde mümkün olabilmektedir.


34. Soru

İzoelektrik nokta (İEN) pH’sı nedir?

Cevap

İEN (izoelektrik nokta)’da H iyonu -COOH grubundan NH2 grubuna geçer. Böylece aminoasit molekülünde negatif yü k taşıyan bir -COO- grubu ve pozitif yü klü bir NH3+ grubu aynı anda bulunur. Buna Zwitterion denir. Bu durumdaki aminoasit bu pH’da elektrik akımı ile hiç bir yöne hareket etmez. Bu pH değerine de izoelektrik nokta (İEN) pH’sı denir.


35. Soru

Esansiyel nedir?

Cevap

Vücutta sentezlenemeyen besinlerle alınması zorunlu olan demektir.


36. Soru

Hangi reaksiyonlar her aminoasit için genel reaksiyonlardır?

Cevap

Karboksil ve amino grubuna ait reaksiyonlar her aminoasit için genel reaksiyonlardır.


37. Soru

Ninhidrin reaksiyonu hangi tür reaksiyonlar arasında yer alır?

Cevap

Aminoasitlerin ö nemli bir nitel tayin yöntemi olan ninhidrin reaksiyonu, amino gruplarına karbondioksit bağlanmasıyla gerçekleşen karbamino asit reaksiyonu ve aminoasitlerin amino, karboksil ve varsa sü lfhidril gruplarının metal iyonlarıyla bağlanmaları, çeşitli aminlerin oluşmasıyla sonuç lanan aminoasit molekülünden karbondioksit ayrılması yani dekarboksilasyon reaksiyonu amino ve karboksil grubuna ait reaksiyonlar arasında yer alır.


38. Soru

R gruplarına ait reaksiyonlar hangi aminoasitlere özeldir?

Cevap

R gruplarına ait reaksiyonlar fenil (tirozin ve fenilalanin), imidazol (histidin), guanidin (arjinin), ser- bestsülfhidril (sistein), indol (triptofan) gibi grupları taşıyan aminoasitlere özeldir ve bu grupları iç eren aminoasitlerin birbirlerinden ayırt edilmesinde kullanılır.


39. Soru

Bitkiler, mikroorganizmalar ve mantarlar hangi durumda ihtiyaçları olan aminoasitlerin hepsini karşılayabilirler?

Cevap

Bitkiler, mikroorganizmalar ve mantarlar karbon kaynağı olarak karbondioksitin ve azot kaynağı olarak da amonyum tuzlarının veya nitratların mevcut olmaları ha- linde, kendilerine ö zgü sentezle ihtiyaç ları olan aminoasitlerin hepsini karşılayabilirler.


40. Soru

İnsanlarda bulunan esansiyel aminoasitler nelerdir?

Cevap

Lizin, Triptofan, Fenilalanin, Lö sin, İzolösin, Valin, Treonin, Metiyonin.


41. Soru

Peptit bağı nedir?

Cevap

Aminoasitler peptit bağları ile birleşerek proteinleri oluştururlar. Peptit bağı bir aminoasidin karboksil grubu ile diğer aminoasidin amino grubu arasında oluşur, bir mol su çıkar.


42. Soru

Peptit bağlarındaki aminoasitler hangi reaksiyonu verirler?

Cevap

Peptit bağındaki aminoasitler biüret reaksiyonu verirler.


43. Soru

Aminoasit kapsama sayısına göre peptitler hangi isimleri alırlar?

Cevap

10’dan az sayıda aminoasit kapsayanlar oligopeptit, 10-100 arasında aminoasit kapsayanlar polipeptit, 100’den çok aminoasit kapsayanlar makropeptit olarak adlandırılırlar.


44. Soru

Proteinlerin üç boyutlu yapısı nasıl oluşur?

Cevap

Proteinlerin yapıtaşı olan aminoasitler farklı kombinasyonlarda ve dizilişte biraraya gelerek proteinlerin üç boyutlu yapısını oluştururlar, bu şekilde proteine özellik ve fonksiyon kazandırırlar.


45. Soru

Protein molekülünün birbirini tamamlayan dört alt yapısı nelerdir?

Cevap

Protein molekülü birbirini tamamlayan dört alt yapı gösterir. Bunlar: - Primer Yapı (Birincil Yapı) - Sekonder Yapı (İkincil Yapı) - Tersiyer Yapı (Üçüncül Yapı) - Kuaterner Yapı (Dördüncül Yapı)


46. Soru

Primer (birincil) yapı nedir?

Cevap

Bir aminoasit için karakteristik olan aminoasit dizilişine primer yapı denir.


47. Soru

N- terminal / C-terminal nedir?

Cevap

Basit olarak bir polipeptit zincirinden oluşan protein, zincir başlangıcında bulunan aminoasitte bir serbest amino grubuna, zincir sonunda bulunan aminoasitte ise bir serbest karboksil grubuna sahiptir. Buna göre bir proteinin peptit zinciri sonundaki aminoasitlere N-terminal veya C-terminal denir.


48. Soru

H köprüsü bağlar nasıl oluşur?

Cevap

H köprüsü bağlar peptit zincirinde bulunan karbonil ve amid grupları arasında oluşur.


49. Soru

Sekonder (ikincik) yapıda hangi faktörler rol oynar?

Cevap

Sekonder yapıda H köprüleri ve kovalent disülfit köprüleri rol oynarlar.


50. Soru

Kovalent bağlar proteinlerde nasıl oluşur?

Cevap

Kovalent bağlar proteinlerde 2 sistein birimi arasında SH gruplarının H kaybetmesiyle oluşurlar. Başka bir kovalent bağ oluşumu serin veya treonin gibi OH gruplu aminoasitlerin iki OH grubunun, anorganik fosfat ile fosforik diester oluşturmasıyla olur.


51. Soru

Disülfit köprülerinin protein üzerinde ne tür etkileri vardır?

Cevap

Disülfit köprülerinin bir proteinin şeklinin bozulmamasında ve dayanıklılığında önemli etkileri vardır.


52. Soru

İkincil yapıda ß-katlamalı yapı hangi şekillerde görülür?

Cevap

ß-katlamalı yap paralel ve antiparalel olmak üzere iki şekilde görülür. Paralel yapıda iki peptit zincirinin R grupları aynı yönde, antiparalelde ise zıt yönde sıralanmıştır.


53. Soru

Spiralya da heliks şekil nasıl meydana gelir?

Cevap

Spiral ya da heliks şekil H bağlarının aynı peptit zinciri üzerinde oluşmasıyla meydana gelir. ?-heliks denilen bu şekil, bir kıvrım iç in 3,6 aminoasit birimine ihtiyaç gösterir. Kıvrım yüksekliği 0,54 nm’dir.


54. Soru

Tersiyer (üçüncül) yapı nasıl oluşur?

Cevap

Bir proteinin polipeptit zincirlerinin, çeşitli bağlayıcı güçlerle boşlukta düzenlenmesi ve polipeptit zinciri parçalarının değişme etkileri ile birbirinin altına gelmesiyle oluşur.


55. Soru

Tersiyer yapıda hangi bağlar bulunur?

Cevap

Helozanlanmış, bükülmüş ve katlanmış protein moleküllerinde başlıca H bağları, kovalent bağar, iyonik bağlar ve hidrofob bağlar bulunur.


56. Soru

Tersiyer yapıdaki iyonik bağ nedir?

Cevap

Tersiyer yapıda bazik veya asidik aminoasitlerin fonksiyonel grupları, fizyolojik pH sahası iç erisinde tamamen veya kısmen iyonlaşmış halde bulunurlar. İyonik bağlar bu asidik veya bazik gruplar arasında ortaya çıkan elektrostatik çekme kuvvetleridir.


57. Soru

Hidrofob bağlar nedir?

Cevap

Hidrofob bağlar aminoasitlerin hidrofob birimleri arasındaki zayıf çekme kuvvetleridir.


58. Soru

İyonik bağlar peptir zincirinde nasıl bir etkiye sahiptir?

Cevap

İyonik bağlar polipeptit zincirinin konformasyonunu etkiler ve stabilize eder.


59. Soru

Kuaterner (dördüncül) yapı nasıl oluşur?

Cevap

Globuler tersiyer yapıya sahip protein şeklinde katlanmış peptit zincirleri bir araya gelerek dördüncül yapıyı oluştururlar.


60. Soru

Monomer nedir?

Cevap

Dördüncül yapıda peptit zincirlerinden her birine monomer denir.


61. Soru

Proteinlerin denatürasyonu nedir?

Cevap

Protein molekülünün çeşitli etkenlerle doğal üç boyutlu yapısının bozulmasına ve aktivitesini kaybetmesine denatürasyon denir.


62. Soru

Renatürasyon nedir?

Cevap

Proteinler bozulmuş durumda iken tekrar üç boyutlu yapılarını kazanmalarına ve yeniden biyolojik aktivite göstermelerine renatürasyon denir.


63. Soru

Proteinleri denatüre eden etkenler nelerdir?

Cevap

Isı, asidite, ultraviyole ışınları, yüksek basınç , deterjanlar, kuvvetli çalkalama, defalarca dondurup çözmek proteinleri denatüre eden etkenlerdir.


64. Soru

Proteinler denatüre olduklarında neler olur?

Cevap

Proteinler denatüre olduklarında biyolojik aktivitelerinde azalma veya kaybolma olur, yeni gruplar ortaya ç ıkabilir ve aminoasit yan gruplarına ait reaksiyonlar daha belirginleşir, polarize ışığı sola çevirmelerinde doğal proteine göre artış olur, çözünme özelliği olan proteinler çözünmeyip çökerler.


65. Soru

Proteinlerin sınıflandırılması neden zordur?

Cevap

Protein türlerinin çokluğu, yapısal ve kimyasal özellikleri nedeniyle iyi bir sınıflandırma yapma olanağı çok zordur. Ayrıca yapılarındaki aminoasitlerin diziliş sıralarındaki en ufak bir değişiklik yeni bir izomer yarattığından bu zorluk artmaktadır.


66. Soru

Katalitik proteinlerin özellikleri nelerdir?

Cevap

Enzimler katalitik proteinlerdir. Organizma içindeki birçok reaksiyonun gerç ekleşmesinde rol oynarlar.


67. Soru

Taşıyıcı proteinlerin özellikleri nelerdir?

Cevap

Hemoglobin, serum proteinleri, lipoproteinler, sitokrom transferrin bu grupta yer alan proteinlerdendir. Önemli metabolizma maddelerinin organizma içinde iletilmesini sağlarlar.


68. Soru

Fizyolojik düzenleyici proteinlerin özellikleri nelerdir?

Cevap

İnsulin, parathormon, somatotrop hormon gibi hormonlardır. Bunlar organizmada birçok olayın düzenlenmesinde yer alırlar.


69. Soru

Yapısal proteinlerin özellikleri nelerdir?

Cevap

Kollajen (tendon ve kıkırdakta), elastin (ligamentlerde), keratin (saç , tırnak, tüyde), fibroin (ipek, örümcek ağında) bu gruptadır. Subsellüler, sellüler ve organik düzeylerde görevlidirler.


70. Soru

Kalıtsal proteinlerin özellikleri nelerdir?

Cevap

Nükleik asitler kalıtsal proteinlerdir. Canlının kalıtsal niteliklerinin oluşması ve bunların değişmelerini sağlayan olaylarda yer alırlar.


71. Soru

Kontrasit sistemde yer alan proteinler nelerdir?

Cevap

Aktin, miyozin (iskelet kası proteini), tübülin (mikrotübülllerde), dinein (kirpik ve kamçılarda) dir.


72. Soru

Savunma proteinleri nelerdir?

Cevap

İmmunoglobulinler, fibrinojen ve trombin (pıhtılaşma) ve risin (zehirlerde bulunur) bu grupta yer alır.


73. Soru

Fonksiyonlarına göre protein sınıflandırmasında diğer proteinler kategorisine verilebilecek örnekler nelerdir?

Cevap

Ağaçta bulunan monellin, antarktik balıklarının kanında bulunan ve bunların kanını donmaya karşı koruyan antifriz proteini, böcek kanatlarının hareketini sağlayan rezilin bu grupta yer alan proteinlere örnek olarak verilebilir.


74. Soru

Basit proteinler nedir?

Cevap

Hidrolize olduklarında sadece aminoasitleri veren proteinlerdir.


75. Soru

Basit proteinler kaç grupta incelenirler?

Cevap

Basit proteinler globuler ve fibriler proteinler olmak üzere iki grup altında incelenirler.


76. Soru

Globuler proteinlerin özellikleri nelerdir?

Cevap

Globuler proteinler çok sayıda proteini ve birçok enzim ve hormonu kapsar. İsimlerini elipsoid şekline sahip olmalarından almışlardır. Albumin, globülin, prolamin, protamin ve histonlar globuler proteinlerdir.


77. Soru

Fibröz proteinlerin özellikleri nelerdir?

Cevap

Fibröz proteinlere skleroprotein adı da verilir. Hücre ve dokuların yapısal özelliklerini korumada önemli görevleri vardırç Bağ dokusu, kıkırdak, kemik, diş, deri, tırnak ve kıl gibi organizma kısımlarının esas proteinlerini oluşturular. Kollajen, elastin, keratin bu grupta yer alır.


78. Soru

Hem nedir?

Cevap

Protoporfirin 9’un Fe+2 iyonu ile oluşturduğu bir komplekstir.


79. Soru

Tampon madde nedir?

Cevap

Ortama hidrojen iyonu vererek veya ortamdan hidroksil iyonu alarak pH değişikliklerini önleyen maddelerdir.


80. Soru

Birleşik proteinler nedir?

Cevap

Hidrolize edildiklerinde aminoasitlerden başka değişik nitelikte kimyasal maddeler veren proteinlerdir.


81. Soru

Glikoproteinlerin özellikleri nelerdir?

Cevap

Bitki ve hayvanlarda çok yaygındırlar. Çok sayıda enzim, hormon ve serum proteinleri, hayvanların kan grubu maddeleri ve mukoz salgıları glikoproteindir. Glikoproteinler sindirim, solunum ve genital sistem salgılarının karakteristik maddesidir. Bazı hormonların yapısı da glikoproteindir.


82. Soru

Karbonhidrat oranına göre Glikoprotein türleri nelerdir?

Cevap

Karbonhidrat oranı % 4’den az olanlara glikoprotein, % 10-20 arasında olanlara mukoprotein, karbonhidrat oranı proteinden fazla olanlara ise mü koid adı verilir.


83. Soru

Fosfoproteinlerin özellikleri nelerdir?

Cevap

Prostetik grup olarak fosfat taşırlar. Sütteki kazein buna örnek verilebilir. Yumurta sarısında da bulunur.


84. Soru

Lipoproteinlerin özellikleri nelerdir?

Cevap

Proteinlerin lipitlerle oluşturdukları bileşiklerdir, özellikle kanda ve vücut sıvılarında lipit transportunda önemli rol oynarlar. Lipoproteinler basit bir protein ile kolesterol, yağ asidi, lesitin veya kefalinin birleşmesiyle meydana gelirler.


85. Soru

Apolipoprotein nedir?

Cevap

Lipoproteinin protein kısmına apolipoprotein denir.


86. Soru

Metalloproteinlerin özellikleri nelerdir?

Cevap

Bakır, demir, çinko protein kompleksleri şeklinde taşınırlar. Ayrıca tirozinaz (Cu), arjinaz (Mn ve Mg), karbonik anhidraz (Zn) ve ksantin oksidaz (Mo) metalloenzimlerdir. Metal kısım enzimin fonksiyonel kısmını oluşturur.


87. Soru

Kromoproteinlerin nedir?

Cevap

Prostetik grubu porfirinler gibi renkli maddeler olan birleşik proteinlerdir. Porfirin 4 CH grubu (methene köprüsü ) ile birbirine bağlanmış 4 pirol halkası içeren bir halka sistemidir. Porfirinler birçok metal iyonu ile birleşebilirler.


88. Soru

Hemoglobinin en önemli görevi nedir?

Cevap

Hemoglobinin en önemli görevi oksihemoglobin oluşturarak akciğerlerde atmosferik oksijenle birleşmek ve oksijeni dokulara taşımaktır.


89. Soru

Karbominohemoglobin ve karboksihemoglobin nasıl oluşur?

Cevap

Hemoglobin karbondioksit ile birleşirse karbaminohemoglobin, karbonmonoksit ile birleşirse karboksihemoglobin oluşur.


90. Soru

Methemoglobin nasıl oluşur?

Cevap

Demir oksi-, karbamino- ve karboksihemoglobinlerde iki değerlidir yani ferro durumundadır. Oksitleyici maddelerle tepkimeye girerse methemoglobin meydana gelir. Methemoglobinde demir üç değerli yani ferri şeklindedir.


91. Soru

Miyoglobin nedir?

Cevap

Miyoglobin de prostetik grubu Heme olan bir kromoproteindir. Oksijen ile reversibl (geri dönüşümlü) olarak bağlanabilir. Miyoglobin bir çeşit oksijen deposudur. Kaslarda oluşur ve kaslarda yıkılır. Kasların yaralanması durumunda kana geçer ve idrarla atılır.


92. Soru

Hemin nedir?

Cevap

Hem’deki Fe+2’nin Fe+3’e okside olmasıyla oluşan bileşik.


93. Soru

Sitoklar hangi görevi görürler?

Cevap

Oksijen kullanan canlıların hepsi biyolojik oksidasyan katalizörleri olarak sitokromlara sahiptirler. Bir hücrede bulunan sitokrom miktarı ile o hücrenin solunum kapasitesi paraleldir. Sitokrom sisteminin görevi, elektronları hidrojen atomlarından oksijen atomlarına taşımaktır. Nükleikasitler nasıl bir yapıya sahiptir?


94. Soru

Nükleoproteinler nasıl oluşur, hangi görevleri yerine getirirler?

Cevap

Nükleoproteinler bir nükleik asit bir veya birçok proteinle bağlanmıştır. Kromozomlar ve bazı hücre iç i yapılar nü kleoproteinlerden oluşurlar. Nükleoproteinler kromatinin başlıca maddesi olmalarından dolayı hücre bölü nmesinde, çoğalmasında ve kalıtsal faktörlerin nakledilmesinde rol oynarlar.


95. Soru

Nükleik asitler hücrede nerelerde bulunurlar?

Cevap

Nükleik asitler hücre çekirdeğinde, ribozomlarda, sitoplazmada ve mitokondrionlarda bulunur.


96. Soru

Nükleik asitler nasıl bir yapıya sahiptir?

Cevap

Kalıtsal yeteneklerin taşıyıcıları ve protein biyosentezinin anahtarları olan nükleik asitler birçok alt birimin uç uca eklenmesi ile oluşan zincir yapıya sahiptirler. Bu alt birimlere nükleotid ve nü kleotidlerin birbirine eklenmesi ile ortaya çıkan yapıya da polinü kleotid denir.


97. Soru

Nükleotidlerin yapısal özelliği nasıldır?

Cevap

Nükleotidlerde bir şeker molekülü bir heterosiklik azotlu baz ile glikozidik bağla bağlanır ve bir de fosforik asit taşır. Şeker olarak deoksiriboz veya riboz bulunur. Bir pentoz ve bir bazdan oluşan kısma nü kleosit denir. Bir nükleosid bir fosfat ile bağlanırsa nükleosid monofosfat, iki fosfat ile bağlanırsa nü kleosid difosfat, üç fosfatla bağlanırsa nükleosid trifosfat adını alır.


98. Soru

Mustasyon nedir?

Cevap

Canlının genetik yapısında meydana gelen değişimlerdir.


99. Soru

DNA ve RNA hücrenin hangi kısımlarında yer alırlar?

Cevap

DNA’ nın % 95’i hücre çekirdeğinin kromatininde, % 5’i mitokondrilerde, RNA’nın % 90’ı sitoplazmada, % 10’u nü kleolusta yer alır.


100. Soru

Gen nedir?

Cevap

Bir polipeptidin sentezinden sorumlu DNA parçasına gen adı verilir.


101. Soru

DNA formları nelerdir?

Cevap

Bugü ne kadar 6 form (A’dan Z’ye) DNA tanımlanmıştır. Fizyolojik formda, DNA’nın baskın olduğu formu olan B DNA formu her dö nüşte 3,4 nm’lik bir eğime sahiptir. Tek dönüşte 10 baz çifti yer alır. Bu temel yapının değişik bir şekli Na ve K’dan daha zengin, suyu hafifçe az olan ortamlarda tercih edilen A formudur. Herbir dönüşünde 11 baz çifti içermektedir. Sağa yö nelik olan bu yapı B formundan daha fazla hacim kaplamaktadır. Yine sağa yönelik olan C, D ve E formları çok özel deneysel koşullarda gözlenmektedir. Z-DNA’da sola dönen bir çift sarmal vardır. Fosfodiester omurgası zikzaglar yaptığından bu adı almıştır. DNA sarmalları arasında en az bükülmüş ve ince olanıdır. Herdönüşünde 12 baz çifti vardır.


102. Soru

Kaç sınıf RNA vardır?

Cevap

Hücrelerde genellikle üç sınıf RNA’ya rastlanmaktadır. Bunlar messenger (haberci) RNA (mRNA), ribozomal RNA (rRNA) ve transfer RNA (tRNA)’dır.


103. Soru

Türev proteinler nedir?

Cevap

Çeşitli proteinlerin belirli etkilerle değişmeleri sonucu oluşan proteinlerdir.


104. Soru

Türev proteinler hangi alt gruplarda incelenir?

Cevap

Türev proteinler Primer Türev Proteinler ve Sekonder Türev Proteinler olarak iki alt grupta incelenirler.


105. Soru

Primer Türev Proteinlerin özellikleri nelerdir?

Cevap

Bu proteinler suda erimezler, peptit bağlarına dokunulmadan asit, baz ve diğer kimyasal etkilerle protein molekülünü değiştirebilen faktörlerin ürünüdürler. Isı da bu etkiyi gösterebilir. Bu proteinlere denatüre proteinler denir.


106. Soru

Metaprotein ve pıhtılaşmış protein nedir?

Cevap

Seyreltik asitler ve enzimlerin etkisiyle oluşan protean, asit ve alkaliklerin etkisiyle oluşan primer türev proteinlere metaprotein, kaynatma, çalkalama, ultraviyole ışınları ve etanol etkisitle oluşanlara pıhtılaşmış protein denir.


107. Soru

Sekonder Türev Proteinlerin özellikleri nelerdir?

Cevap

Peptit bağlarını kısmen yıkan asit veya enzimlerin etkileriyle oluşan proteinlerdir. Bu şekilde peptit bağlarının parç alanması ile, protein molekülleri gitgide daha küçük parç alara bölünürler. Bu bölü nmede bü yük parç alara proteoz (albümoz), küçük parç alara da pepton adı verilir. Daha küçük zincirler de polipeptitler ve peptitlerdir.


108. Soru

Protein nedir, proteinlerin görevleri nelerdir?

Cevap

Proteinler hem yapı ve hem de fonksiyon maddesi olarak, biyokimyasal açıdan önemlidirler ve canlı organizmanın doku hücrelerinde gerçekleşen hemen hemen tüm biyokimyasal olayda yer almaktadırlar. Biyolojik katalizörler olarak görev yapan enzimlerin tümü, hormonların büyük bir kısmı protein yapılıdır. Kas kasılması, antijen-antikor reaksiyonları, iyonların taşınması ve asit-baz homeostazisindeki rolleri de proteinlerin önemini vurgulamaktadır.


109. Soru

Proteinler nelerden oluşur?

Cevap

Proteinler büyük moleküllerdir ve molekül ağırlıkları birkaç bin ile veya bir ya da birkaç milyon dalton arasında değişir. Karbon, hidrojen, oksijen, azot ve kükürt kapsarlar.Saf halde bulunan proteinler kimyasal veya enzimatik yöntemlerle hidroliz edilecek olursa, bir aminoasit karışımı ortaya çıkar. 


110. Soru

Aminoasit nedir, a-aminoasit nedir?

Cevap

Yapılarında amino grubu ile karboksil grubu aynı molekül üzerinde yer aldığından aminoasit olarak adlandırılmışlardır. Proteinlerin yapısında yer alan aminoasitlerde hem amino ve hem de karboksil grubu a-karbon atomuna bağlı bulunduğundan bunlara a-aminoasitler denmektedir. Proteinlerin bileşiminde a-aminoasitlerin dışında imino asitler de bulunmaktadır. ?-aminoasitlerin genel formüllerinde R ile gösterilen kısım aminoasidin türüne göre değişir. Proteinlerin yapısında yer alan 20 aminoasit genel olarak kabul edilmiş 3 harfli kısaltmalar ve tek harfli gösterimlerle de ifade edilirler. 


111. Soru

Yüklerine göre kaç çeşit amino asit vardır?

Cevap

Aminoasitler yükleri, kimyasal yapı özellikleri, besinsel gereksinimleri vb. farklı özelliklerine göre sınıflandırılabilirler. Genel olarak yüklerine göre nonpolar (polar olmayan) ve polar şeklinde sınıflandırılırlar.


112. Soru

Polar olmayan aminoasitlerin özellikleri nelerdir?

Cevap

Amino ve karboksil gruplarının sayıları eşittir ve nötraldirler. Nonpolar aminoasitler hidrofobiktirler ve R gruplarında yük taşımazlar. Proton alışverişi yapmazlar, hidrojen ve iyonik bağların yapısında yer almazlar. Proteinlerin iç kısmında yerleşip hidrofobik etkileşimlerle proteine üç boyutlu yapılarını kazandırırlar. Bu grupta alanin, valin, lösin, izolösin, fenilalanin, glisin, triptofan, metiyonin ve prolin (iminoasit) yer alır. Glisin en basit yapılı aminoasittir, R grubunda sadece H vardır, asimetrik karbon atomu içermez. Valin, lösin, izolösin dallı yan zincirli aminoasitlerdir. Alaninin R grubunda metil grubu bulunur. Fenilalaninde metil grubuna fenil grubu bağlanmıştır. Metiyoninin yapısında metil ve kükürt bulunur. Triptofan indol halkası içeren bir aminoasittir. Prolin imino grubu ve halkalı bir yapı içerir.


113. Soru

Yüksüz polar aminoasitlerin özellikleri nelerdir?

Cevap

Bu aminoasitler R gruplarında herhangibir yük taşımazlar. Protein yapısında hidrojen bağlarına katılırlar. Bunlar serin, treonin, tirozin, sistein, glutamin, asparajindir. Serin aminoasidinde metil grubuna hidroksil bağlanmıştır. Treonin hidroksil, sistein sülfhidril grubu içerir. Tirozinde fenil grubuna hidroksil grubu bağlıdır. Asparajin aspartik asidin, glutamin glutamik asidin amididir.


114. Soru

Pozitif yüklü polar aminoasitlerin özellikleri nelerdir?

Cevap

Karboksil gruplarına göre daha fazla amino grubuna sahiptirler ve bazik özellik gösterirler. R gruplarında pozitif yüke sahiptirler ve lizin, arjinin ve histidin bu grupta bulunur. Lizin pozitif yüklü ikinci bir amino grubu, arjinin pozitif yüklü guanidin, histidin imidazol grubu içerir


115. Soru

Negatif yüklü polar aminoasitlerin özellikleri nelerdir?

Cevap

Amino gruplarına göre daha fazla karboksil grubu kapsarlar ve asidik özellik gösterirler R gruplarında negatif yüke sahip aspartik ve glutamik asitler bu grupta yer alırlar. Bu aminoasitler ikinci bir karboksil grubuna sahiptirler.


116. Soru

Aminoasitlerin fiziksel özellikleri nelerdir?

Cevap

Aminoasitler genel olarak suda kolay erirler. Alkolde az erirler veya hiç erimezler. Eterde erimezler. Genel olarak aminoasitler sulandırılmış asit ve alkalilerde erirler ve aminoasit tuzlarını oluştururlar. Aminoasitlerin erime noktaları yüksektir. Genel olarak 200 derecenin üstündedir. Bazen 300°’nin üzerine de çıkabilir.


117. Soru

Aminoasitlerin D ve L serileri denince ne anlaşılmaktadır, bu seriler arasındaki farklar nelerdir?

Cevap

Aminoasitler de monosakkaritler gibi D veya L serisine ait olabilirler. Bunu anlamak için D-gliseraldehit ve L-gliseraldehitle karşılaştırılır. Bir aminoasidin a-karbon atomundaki -NH2 grubu hangi gliseraldehidin asimetrik karbon atomundaki -OH grubu ile aynı tarafta ise o aminoasit o gliseraldehidin ait olduğu seridedir. Canlıların enzim sistemleri L ve D formlar üzerine farklı etki gösterirler. Hayvanlarda besinlerle alınan aminoasitlerden yalnız L olanları protein yapımında kullanılır. Tabiatta bulunan aminoasitler çoğunlukla L serisine aittirler. D serisi aminoasitler bakteri hücre duvarlarında ve mikroorganizmaların metabolizma ürünlerinde bulunurlar. Alanin, arjinin, aspartik asit, glutamik asit dışındaki aminoasitler polarize ışığı sola çevirir.


118. Soru

Amfoter ne demektir?

Cevap

Ortamın pH’sına göre asidik veya bazik özellik gösterebilen maddelerdir.


119. Soru

Aminoasitlerin nasıl amfoter özellik gösterirler?

Cevap

Aminoasitlerin amfoter özellikleri karboksil gruplarının proton verebilmesi, buna karşın amino gruplarının proton alabilmesi sayesinde mümkün olabilmektedir. Alkalik ortamda -COOH grupları H iyonlarını verir ve negatif yüklü -COO- haline dönüşür (COO- ve H). Asit ortamda -NH2 grupları H iyonlarını alır ve pozitif yüklü -NH3 + gruplarına değişir. 


120. Soru

Proteinler için izoelektrik nokta ne demektir?

Cevap

İEN (izoelektrik nokta)’da ise H iyonu -COOH grubundan NH2 grubuna geçer. Böylece aminoasit molekülünde negatif yük taşıyan bir -COO- grubu ve pozitif yüklü bir NH3 + grubu aynı anda bulunur. Buna Zwitterion denir (Şekil 4.7). Bu durumdaki aminoasit bu pH’da elektrik akımı ile hiç bir yöne hareket etmez. Bu pH değerine de izoelektrik nokta (İEN) pH’sı denir.


121. Soru

Aminoasitler kimyasal özellikleri nasıldır, aminoasitler ile gerçekleşen kimyasal reaksiyonlar nelerdir?

Cevap

Aminoasitlerin kimyasal reaksiyonları karboksil, amino ve R grubuna ait reaksiyonlardır. Karboksil ve amino grubuna ait reaksiyonlar her aminoasit için genel reaksiyonlardır. Bunlardan aminoasitlerin önemli bir nitel tayin yöntemi olan ninhidrin reaksiyonu, amino gruplarına karbondioksit bağlanmasıyla gerçekleşen karbamino asit reaksiyonu ve aminoasitlerin amino, karboksil ve varsa sülfhidril gruplarının metal iyonlarıyla bağlanmaları, çeşitli aminlerin oluşmasıyla sonuçlanan aminoasit molekülünden karbondioksit ayrılması yani dekarboksilasyon reaksiyonu amino ve karboksil grubuna ait reaksiyonlar arasında yer alır. R gruplarına ait reaksiyonlar fenil (tirozin ve fenilalanin), imidazol (histidin), guanidin (arjinin), serbest sülfhidril (sistein), indol (triptofan) gibi grupları taşıyan aminoasitlere özeldir ve bu grupları içeren aminoasitlerin birbirlerinden ayırt edilmesinde kullanılır.


122. Soru

Esansiyel aminoasit ne demektir, ne işe yarar?

Cevap

Gelişmiş organizmalar metabolizmada gerekli aminoasitlerin ancak bir kısmını kendileri sentezleyebilirler. Sentezlenemeyen aminoasitlerin besinlerle dışarıdan alınmaları zorunludur. Bu aminoasitlere esansiyel aminoasitler denir ve büyüme, gelişme, canlılığın devamı ve üreme için gereklidirler.


123. Soru

İnsan ve bazı türler için esansiyel aminoasitler nelerdir?

Cevap

Lizin, Triptofan, Fenilalanin, Lösin, İzolösin, Valin, Treonin, Metiyonin esansiyel aminoasitleri İnsan,  için benzer olup, Arjinin ve Histidin Köpek, Domuz ve Sıçan ve tavuk, Glutamik asit, Glisin sadece tavukta görülen esansiyel aminoasitlerdir.


124. Soru

Aminoasitler hangi bağlarla birbirine bağlanır, kaç çeşit peptid vardır?

Cevap

Aminoasitler peptit bağları ile birleşerek proteinleri oluştururlar. Peptit bağı bir aminoasidin karboksil grubu ile diğer aminoasidin amino grubu arasında oluşur, bir mol su çıkar. Kaslarda bulunan karnozin iki aminoasitten oluşan dipeptitlere, glutatyon üç aminoasitten oluşan tripeptitlere örnek verilebilir. Önemli hormonlardan olan vazopressin ve oksitosin sekiz aminoasitli oktapeptitlerdir. 10’dan az sayıda aminoasit kapsayanlar oligopeptit, 10-100 arasında aminoasit kapsayanlar polipeptit, 100’den çok aminoasit kapsayanlar makropeptit olarak adlandırılırlar.


125. Soru

Proteinlerin kaç türlü alt yapıdan oluşmaktadır?

Cevap

Proteinlerin 4 alt yapıdan oluşmaktadır. Bunlar; Primer, sekonder, tersiyer ve kuaterner yapıdır.


126. Soru

Proteinlerin primer yapılarının özellikleri nelerdir?

Cevap

Bir aminoasit için karakteristik olan aminoasit dizilişine primer yapı denir. Basit olarak bir polipeptit zincirinden oluşan protein, zincir başlangıcında bulunan aminoasitte bir serbest amino grubuna, zincir sonunda bulunan aminoasitte ise bir serbest karboksil grubuna sahiptir. Buna göre bir proteinin peptit zinciri sonundaki aminoasitlere N-terminal veya C-terminal denir.


127. Soru

Proteinlerin sekonder yapılarının özellikleri nelerdir?

Cevap

Sekonder yapıda H köprüleri ve kovalent disülfit köprüleri rol oynarlar. H köprüsü bağlar peptit zincirinde bulunan karbonil ve amid grupları arasında oluşur. H bağları iki peptit zinciri ya da aynı peptit zinciri üzerindeki atomlar arasında oluşabilir. Kovalent bağlar proteinlerde 2 sistein birimi arasında SH gruplarının H kaybetmesiyle oluşurlar. Disülfit köprülerinin bir proteinin şeklinin bozulmamasında ve dayanıklılığında önemli etkileri vardır. Başka bir kovalent bağ oluşumu serin veya treonin gibi OH gruplu aminoasitlerin iki OH grubunun, anorganik fosfat ile fosforik diester oluşturmasıyla olur. İkincil yapıda b-katlamalı ve a-heliks oluşumlar göze çarpar. b-katlamalı yapıda iki peptit zinciri arasında kurulan H köprüleri rol oynar. Kıvrımların karşılıklı kısımlarında sistein molekülleri var ise bunlar kovalent -S-S- disülfit bağları ile birleşerek molekül şeklinin sabitliğini sağlarlar. b-katlamalı yapı paralel ve antiparalel olmak üzere iki şekilde görülür. Paralel yapıda iki peptit zincirinin R grupları aynı yönde, antiparalelde ise zıt yönde sıralanmıştır


128. Soru

Proteinlerin tersiyer yapılarının özellikleri nelerdir?

Cevap

Bir proteinin polipeptit zincirlerinin, çeşitli bağlayıcı güçlerle boşlukta düzenlenmesi ve polipeptit zinciri parçalarının değişme etkileri ile birbirinin altına gelmesiyle oluşur. Helozanlanmış, bükülmüş ve katlanmış protein moleküllerinde başlıca H bağları, kovalent bağlar, iyonik bağlar ve hidrofob bağlar bulunur. Bazik veya asidik aminoasitlerin fonksiyonel grupları, fizyolojik pH sahası içerisinde tamamen veya kısmen iyonlaşmış halde bulunurlar. İyonik bağlar bu asidik veya bazik gruplar arasında ortaya çıkan elektrostatik çekme kuvvetleridir. Bu kuvvetler polipeptit zincirinin konformasyonunu etkiler ve stabilize eder. Hidrofob bağlar aminoasitlerin hidrofob birimleri arasındaki zayıf çekme kuvvetleridir. Bu durum alaninin metil grupları, valin, lösin ve izolösinin alifatik birimleri ve fenilalanin ve triptofanın halkasal birimleri için uygundur. Polipeptit zincirindeki aminoasitlerin yan zincirleri arasında oluşan bu bağlar proteine yuvarlak veya elipsoid yapı verir.


129. Soru

Proteinlerin kuaterner yapılarının özellikleri nelerdir?

Cevap

Globuler tersiyer yapıya sahip protein şeklinde katlanmış peptit zincirleri bir araya gelerek dördüncül yapıyı oluştururlar. Peptit zincirlerinden her birine monomer denir. Dördüncül yapıdaki peptit zincirleri H bağları, kovalent bağlar, iyonik bağlar ve hidrofob bağlar ile polimerize olmuşlardır. Genellikle molekül ağırlığı 100 000’nin üzerinde bulunan bir protein dördüncül yapıya sahiptir. Hemoglobin A 4, glutamat dehidrojenaz enzimi 40 alt üniteden kurulmuştur.


130. Soru

Proteinlerin denatürasyonu hangi koşullarda gerçekleşir, proteinlerde  renatürasyon var mıdır?

Cevap

Protein molekülünün çeşitli etkenlerle doğal üç boyutlu yapısının bozulmasına ve aktivitesini kaybetmesine denatürasyon denir. Bu durum genellikle geri dönüşümsüzdür. Proteinler bozulmuş durumda iken tekrar üç boyutlu yapılarını kazanmalarına ve yeniden biyolojik aktivite göstermelerine renatürasyon denir. Isı, asidite, ultraviyole ışınları, yüksek basınç, deterjanlar, kuvvetli çalkalama, defalarca dondurup çözmek proteinleri denatüre eden etkenlerdir. Proteinler denatüre olduklarında biyolojik aktivitelerinde azalma veya kaybolma olur, yeni gruplar ortaya çıkabilir ve aminoasit yan gruplarına ait reaksiyonlar daha belirginleşir, polarize ışığı sola çevirmelerinde doğal proteine göre artış olur, çözünme özelliği olan proteinler çözünmeyip çökerler.


131. Soru

Proteinler fonksiyonlarına göre nasıl sınıflandırılır?

Cevap

A. Katalitik Proteinler: Enzimler katalitik proteinlerdir. Organizma içindeki birçok reaksiyonun gerçekleşmesinde rol oynarlar. 

B. Taşıyıcı Proteinler: Hemoglobin, serum proteinleri, lipoproteinler, sitokrom transferrin bu grupta yer alan proteinlerdendir. Önemli metabolizma maddelerinin organizma içinde iletilmesini sağlarlar. 

C. Fizyolojik Düzenleyiciler: İnsulin, parathormon, somatotrop hormon gibi hormonlardır. Bunlar organizmada birçok olayın düzenlenmesinde yer alırlar. 

D. Yapısal Proteinler: Kollajen (tendon ve kıkırdakta), elastin (ligamentlerde), keratin (saç, tırnak, tüyde), fibroin (ipek, örümcek ağında) bu gruptadır. Subsellüler, sellüler ve organik düzeylerde görevlidirler. 

E. Kalıtsal Proteinler: Nükleik asitler kalıtsal proteinlerdir. Canlının kalıtsal niteliklerinin oluşması ve bunların değişmelerini sağlayan olaylarda yer alırlar. 

F. Kontraktil Sistemde Yer Alan Proteinler: Aktin, miyozin (iskelet kası proteini), tübülin (mikrotübülllerde), dinein (kirpik ve kamçılarda) dir. 

G. Savunma Proteinleri: İmmunoglobulinler, fibrinojen ve trombin (pıhtılaşma) ve risin (zehirlerde bulunur) bu grupta yer alır. 

H. Diğer Proteinler: Değişik organizmalarda birçok farklı protein bulunmaktadır. Ağaçta bulunan monellin, antarktik balıklarının kanında bulunan ve bunların kanını donmaya karşı koruyan antifriz proteini, böcek kanatlarının hareketini sağlayan rezilin bu grupta yer alan proteinlere örnek olarak verilebilir.


132. Soru

Proteinler yapısal özelliklerine göre kaça ayrılır?

Cevap

Üç gruba ayrılırlar. 

1. Basit proteinler 

2. Bileşik (konjuge) proteinler 

3. Türev proteinler


133. Soru

Basit proteinlerin özellikleri nelerdir, basit proteinlere hangileri örnek olarak verilebilir, görevleri nelerdir?

Cevap

Hidrolize olduklarında sadece aminoasitleri veren proteinlerdir. Globuler ve fibriler proteinler olmak üzere iki grup altında incelenirler. Globuler proteinler çok sayıda proteini ve birçok enzim ve hormonu kapsar. İsimlerini elipsoid şekline sahip olmalarından almışlardır. Albumin, globulin, glutelin, prolamin, protamin ve histonlar globuler proteindir. Fibröz proteinlere skleroprotein adı da verilir. Hücre ve dokuların yapısal özelliklerini korumada önemli görevleri vardır. Bağ dokusu, kıkırdak, kemik, diş, deri, tırnak ve kıl gibi organizma kısımlarının esas proteinlerini oluştururlar. Kollajen, elastin, keratin bu grupta yer alır.


134. Soru

Prostetik grup nedir?

Cevap

Proteine bağlı olan ve aminoasit yapısında omayan bileşiklere prostetik grup denir.


135. Soru

Bileşik proteinlerden glikoproteinlerin özellikleri nasıldır?

Cevap

Bitki ve hayvanlarda çok yaygındırlar. Çok sayıda enzim, hormon ve serum proteinleri, hayvanların kan grubu maddeleri ve mukoz salgıları glikoproteindir. Karbonhidrat kısmına genellikle galaktoz, mannoz, N-asetilamino şekerler, L-fukoz ve nöyraminik asit katılır. Karbonhidrat oranı % 4’den az olanlara glikoprotein, % 10-20 arasında olanlara mukoprotein, karbonhidrat oranı proteinden fazla olanlara ise mükoid adı verilir. Glikoproteinler sindirim, solunum ve genital sistem salgılarının karakteristik maddesidir. Bazı hormonların yapısı da glikoproteindir.


136. Soru

Fosfoproteinler nerelerde bulunur?

Cevap

Prostetik grup olarak fosfat taşırlar. Sütteki kazein buna örnek verilebilir. Yumurta sarısında da bulunur.


137. Soru

Lipoproteinlerin özellikleri nelerdir, görevleri nelerdir?

Cevap

Proteinlerin lipitlerle oluşturdukları bileşiklerdir, özellikle kanda ve vücut sıvılarında lipit transportunda önemli rol oynarlar. Lipoproteinler basit bir protein ile kolesterol, yağ asidi, lesitin veya kefalinin birleşmesiyle meydana gelirler. Lipoproteinin protein kısmına apolipoprotein denir.


138. Soru

Metalloproteinlere neler örnek verilebilir?

Cevap

Bakır, demir, çinko protein kompleksleri şeklinde taşınırlar. Ayrıca tirozinaz (Cu), arjinaz (Mn ve Mg), karbonik anhidraz (Zn) ve ksantin oksidaz (Mo) metalloenzimlerdir. Metal kısım enzimin fonksiyonel kısmını oluşturur.


139. Soru

Kromoproteinler nasıl proteinlerdir, örnek veriniz?

Cevap

Prostetik grubu porfirinler gibi renkli maddeler olan birleşik proteinlerdir. Porfirin 4 CH grubu (methene köprüsü) ile birbirine bağlanmış 4 pirol halkası içeren bir halka sistemidir. Porfirinler birçok metal iyonu ile birleşebilirler. En önemli metalloporfirinler demir ve mağnezyum içerenlerdir. Hemoglobin ve solunum enzimleri prostetik grubu hem olan kromoproteinlerdir. Hem maddesini prostetik grup olarak taşıyan kromoproteinlere hematoproteinler adı verilir. Hemoglobin, miyoglobin, sitokromlar birer hematoproteindirler.


140. Soru

Nükleoproteinlerin özellikleri nelerdir?

Cevap

Bunlarda bir nükleik asit bir veya birçok proteinle bağlanmıştır. Kromozomlar ve bazı hücre içi yapılar nükleoproteinlerden oluşurlar. Nükleoproteinler kromatinin başlıca maddesi olmalarından dolayı hücre bölünmesinde, çoğalmasında ve kalıtsal faktörlerin nakledilmesinde rol oynarlar. Nükleik asitlerle birleşerek nükleoproteinleri oluşturan proteinler genellikle basit yapılı ve bazik karakterde olan protamin ve histonlardır.


141. Soru

Nükleik asitler nerelerde bulunur, yapılarında neler vardır?

Cevap

Nükleik asitler hücre çekirdeğinde, ribozomlarda, sitoplazmada ve mitokondrionlarda bulunur. Kalıtsal yeteneklerin taşıyıcıları ve protein biyosentezinin anahtarları olan nükleik asitler birçok alt birimin uçuca eklenmesi ile oluşan zincir yapıya sahiptirler. Bu alt birimlere nükleotid ve nükleotidlerin birbirine eklenmesi ile ortaya çıkan yapıya da polinükleotid denir. Nükleotidlerde bir şeker molekülü bir heterosiklik azotlu baz ile glikozidik bağla bağlanır ve bir de fosforik asit taşır. Şeker olarak deoksiriboz veya riboz bulunur. Bir pentoz ve bir bazdan oluşan kısma nükleosit denir. Bir nükleosid bir fosfat ile bağlanırsa nükleosid monofosfat, iki fosfat ile bağlanırsa nükleosid difosfat, üç fosfatla bağlanırsa nükleosid trifosfat adını alır.


142. Soru

Nükleik asit yapısını oluşturan azotlu bazlar kaça ayrılır?

Cevap

Heterosiklik azotlu bazlar purinler veya pirimidinlerdir. Pirimidinler 6 atomlu kapalı bir halka yapısına sahiptirler. Halka 4 karbon ve 2 azot atomundan kurulmuştur. Purinler 6 atomlu pirimidin halkası ile kaynaşmış 5 atomlu imidazol halkasına sahiptirler (Şekil 4.11). Timin (T), urasil (U), sitozin (S) nükleik asitlerde bulunan başlıca pirimidinler, adenin (A) ve guanin (G) pürinlerdir.


143. Soru

Nükleotidler birbirilerine nasıl bağlanırlar?

Cevap

Nükleik asitlerde pentozlar iki komşu nükleotidin anorganik fosfatları vasıtasıyla şekerin 3’ ve 5’ numaralı karbon atomlarının hidroksil grupları üzerinden birbirleri ile bağlanırlar. Pentozun bir numaralı karbon atomuna glikozidik bağla bir purin veya pirimidin baz bağlanmıştır.


144. Soru

Kaç çeşit nükleik asit vardır, nerelerde bulunur?

Cevap

Pentozun çeşidine göre iki çeşit nükleik asit vardır. Deoksiribonükleik asit (DNA ) ve ribonükleik asit (RNA). 3’ (üç üssü) ve 5’ (beş üssü) fosfodiester bağını DNA’da DNA polimeraz, RNA’ da ise RNA polimeraz enzimleri yapar.Hayvansal dokularda hem DNA hem de RNA yaygın bir biçimde bulunur. DNA’ nın % 95’i hücre çekirdeğinin kromatininde, % 5’i mitokondrilerde, RNA’nın % 90’ı sitoplazmada, % 10’u nükleolusta yer alır. 


145. Soru

Mutasyon nedir?

Cevap

Canlının genetik yapısında meydana gelen değişimlerdir.


146. Soru

Nükleik asitlerin görevleri nelerdir?

Cevap

Nükleik asitlerden DNA’nın kalıtımı taşıyan bir molekül olduğu, RNA’ların ise DNA’nın taşıdığı genetik bilgiyi proteinlere aktarmada aracılık görevi yaptığı bilinmektedir. DNA’da bulunan bazı özellikler DNA’nın genetik materyal olduğunu desteklemektedir. Kalıtsal bilgiyi taşıyan molekül kendisini doğru bir şekilde eşleyebilmeli ve uzun yıllar boyunca nesilden nesile aktarılan kalıtsal bilgi değişmeden kalmalıdır, evrimsel değişmeye fırsat vermek için bu molekül kendini eşlerken çok nadir de olsa mutasyona izin vermelidir ve kalıtsal bilgi taşıyan molekül hücrede sentezlenen bütün proteinlerin sentezini denetleyebilmelidir. Nükleik asitler yalnızca kalıtsal bilgiyi taşıyan makromoleküller olmakla kalmayıp, bu bilgiyi protein sentezine aktarmaktan da sorumludurlar. Bir polipeptidin sentezinden sorumlu DNA parçasına gen adı verilmektedir. DNA’nın görevini yapabilmesi için, yani protein sentez ve yapısını denetleyebilmesi için, diğer birkaç nükleik asit çeşidi gerekmektedir. 


147. Soru

DNA'nın yapısı nasıldır, nükleotidler birbirlerine nasıl bağlanır?

Cevap

DNA sağa dolanan çift iplikçikli yapıdadır. Bu çift iplikçikli molekülde, birbirlerinin karşıtı olan iplikçikler purin ve pirimidin bazları arasında yer alan hidrojen bağları tarafından birarada tutulurlar. Zıt iplikçiklerdeki purin ve pirimidin nükleotidleri arasındaki eşleşmeler son derece spesifiktir, adenozin (A) timinle (T) ve guanozin (G) sitozinle (C) hidrojen bağı ile bağlanmıştır (Şekil 4.14). G-C çifti 3 hidrojen bağı, A-T çifti 2 hidrojen bağı ile bir arada tutulur. G-C bağları yaklaşık % 50 oranında daha kuvvetlidir. G-C bağlarından zengin DNA bölgeleri denatürasyon ve erimeye karşı A-T bölgelerinden daha dirençlidir. Çift sarmal şeklindeki molekülün iki iplikçiği antiparaleldirler yani bir iplikçik 5’den 3’ yönüne doğru diğeri ise 3’den 5’ yönüne doğru gider. Çift iplikçikli DNA molekülünde genetik bilgi bir iplikçikteki nükleotid dizisine yerleşiktir. Bu kısım kalıp iplikçiktir. Karşıt iplikçik ise kodlayıcı iplikçiktir. Çünkü bu iplikçik proteini şifreleyen RNA kopyası ile eşleşmektedir.


148. Soru

Fizyolojik koşullarda DNA hangi formda bulunur? DNA'nın kaç çeşit formu vardır?

Cevap

Bugüne kadar 6 form (A’dan Z’ye) DNA tanımlanmıştır. Fakat bunların çoğu sadece sıkı bir şekilde kontrol edilmiş deneysel koşullarda elde edilmiştir. Fizyolojik formda, DNA’nın baskın olduğu formu olan B DNA formu her dönüşte 3,4 nm’lik bir eğime sahiptir. Tek dönüşte 10 baz çifti yer alır. Bu temel yapının değişik bir şekli Na ve K’dan daha zengin, suyu hafifçe az olan ortamlarda tercih edilen A formudur. Herbir dönüşünde 11 baz çifti içermektedir. Sağa yönelik olan bu yapı B formundan daha fazla hacim kaplamaktadır. Yine sağa yönelik olan C, D ve E formları çok özel deneysel koşullarda gözlenmektedir. Z-DNA’da sola dönen bir çift sarmal vardır. Fosfodiester omurgası zikzaglar yaptığından bu adı almıştır. DNA sarmalları arasında en az bükülmüş ve ince olanıdır. Her dönüşünde 12 baz çifti vardır.


149. Soru

Ribonükleik asitlerin özellikleri nelerdir?

Cevap

Ribonükleik asit (RNA) DNA’dakilere benzer 3’-5’ fosfodiester köprüleri ile birbirine bağlı purin ve pirimidin nükleotidlerinin bir polimeridir. DNA’nın pek çok niteliğini paylaşmakla beraber RNA bazı özgün farklılıklar içerir. RNA’da şeker olarak riboz, DNA’da 2-deoksiriboz vardır. RNA’nın içerdiği pirimidinler DNA’dan farklıdır. RNA adenin, guanin ve sitozin nükleotidlerini taşımakla beraber nadir durumlar dışında timin içermez. Timin yerine urasil taşır. RNA tek bir iplikçik halinde bulunur. DNA çift sarmaldır. RNA molekülü tek iplikçikten oluştuğundan DNA’ da karşılıklı gelen bazlarda olduğu gibi RNA’da guanin ile sitozinin, adenin ile urasilin eşit olmaları gerekmez.


150. Soru

Kaç çeşit ribonükleik asit bulunmaktadır?

Cevap

Hücrelerde genellikle üç sınıf RNA’ya rastlanmaktadır. Bunlar messenger (haberci) RNA (mRNA), ribozomal RNA (rRNA) ve transfer RNA (tRNA)’dır. mRNA DNA’da saklı bulunan genetik bilginin protein yapısına aktarılmasında kalıplık görevi yapan aracı moleküldür. Ribozomlara tutunur ve DNA’dan aldığı bilgiye göre sentezlenecek aminoasit dizisini tayin eder. Yapıları çok değişkendir. Büyüklükleri 70-20.000 nükleotide kadar değişir. Prokaryot ve eukaryotlarda mRNA’ların ucu farklıdır. rRNA’lar ribozomların ana yapısal elementidir, ribozom ağırlığının yaklaşık % 65’ini oluştururlar. Prokaryotik hücrelerde 3, eukaryotiklerde 4 çeşit rRNA vardır. tRNA ribonükleotidlerin polimerize olması ile meydana gelmiş çok kıvrılmalar gösteren tek zincirli yapıya sahip bir RNA çeşididir. tRNA’lar yonca yaprağına benzeyen üç boyutlu yapılarında yer yer çift sarmal bir durum gösterebilmektedirler. 73-90 nükleotid büyüklüğündedir. 50-60 çeşit tRNA vardır. Türlere göre değişir. Aminoasit taşırlar. Hangi aminoasit içinse üzerine o aminoasidin kısaltılmış ismi yazılır. tRNAa/a gibi. 


151. Soru

Türev proteinler nasıl oluşurlar, kaç alt grupları vardır?

Cevap

Çeşitli proteinlerin belirli etkilerle değişmeleri sonucu oluşan proteinlerdir. İki alt grupta incelenirler. 

Primer Türev Proteinler: Bu proteinler suda erimezler, peptit bağlarına dokunulmadan asit, baz ve diğer kimyasal etkilerle protein molekülünü değiştirebilen faktörlerin ürünüdürler. Isı da bu etkiyi gösterebilir. Bu proteinlere denatüre proteinler denir. Seyreltik asitler ve enzimlerin etkisiyle oluşanlara protean, asit ve alkalilerin etkisiyle oluşanlara metaprotein, kaynatma, çalkalama, ultraviyole ışınları ve etanol etkisiyle oluşanlara pıhtılaşmış proteinler denir. 

Sekonder Türev Proteinler: Peptit bağlarını kısmen yıkan asit veya enzimlerin etkileriyle oluşan proteinlerdir. Bu şekilde peptit bağlarının parçalanması ile, protein molekülleri gitgide daha küçük parçalara bölünürler. Bu bölünmede büyük parçalara proteoz (albümoz), küçük parçalara da pepton adı verilir. Daha küçük zincirler de polipeptitler ve peptitlerdir.


Kayıt Yenileme (Ders Ekle Sil)
7 Şubat 2022 Pazartesi