Temel Veteriner Biyokimya Dersi 3. Ünite Sorularla Öğrenelim

Lipitler

1. Soru

Likit nedir?

Cevap

Genel olarak suda çözünmeyen, eter, kloroform ve benzen gibi çözücülerde çözünen organik moleküllere lipit adı verilir.


2. Soru

Karbonhidrat ve proteinler gibi lipitleri tanımlamak neden kolay değildir?

Cevap

Çünkü çok değişik yapıda molekül lipit sınıfına girebilir. Lipitlerin bir yapı taşı yoktur.


3. Soru

Karbonhidratların yapı taşı nedir?

Cevap

Karbonhidratların yapı taşı monosakkaritlerdir.


4. Soru

Proteinlerin yapı taşı nedir?

Cevap

Proteinlerin yapı taşı aminoasitlerdir.


5. Soru

Lipitlerin kimyasal yapılarında neler bulunabilir?

Cevap

Karbon, hidrojen ve oksijen atomlarının yanı sıra, daha az miktarda fosfor, azot ve kükürt bulunabilir.


6. Soru

Bloor’a göre lipitlerin üç özelliği nedir?

Cevap

Bloor’a göre lipitler şu üç özelliğe sahiptir: - Suda erimezler, eter, kloroform, aseton ve benzen gibi yağ eriticilerde erirler. - Yağ asitlerinin esteridirler veya esterleşebilirler. - Canlı organizmalar tarafından kullanılırlar.


7. Soru

Karbonhidratların fazlası ne olarak depo edilir?

Cevap

Karbonhidratların fazlası yağlara çevrilerek depo edilir.


8. Soru

Prekürsör nedir?

Cevap

Ana maddeyi oluşturan öncü maddedir.


9. Soru

Lipitlerin gerekli olduğu temel olaylar nelerdir?

Cevap

Lipitler bazı vitamin ve hormonların biyosentezinde lipitler prekürsör olarak gereklidir. Yine bazı enzimler, aktivite göstermeleri için lipitlere ihtiyaç duyarlar. Ayrıca yağda eriyen vitaminlerin hedef doku ve organlara taşınması için lipitler gereklidir. Mitokondriada elektron taşıma işlevine yardımcı olurlar. Bütün hücrelerde iletişim, tanıma ve bağışıklık olaylarında lipitlerin önemli rolü vardır.


10. Soru

Lipitlerin sınıflandırıldığı gruplar nelerdir?

Cevap

Lipitler 5 grupta sınıflandırılırlar. - Yağ Asitleri - Gliserol Taşıyan Lipitler (Nötral yağlar ve Fosfogliseritler) - Gliserol Taşımayan Lipitler (Sfingolipitler, Alifatik Alkol ve Mumlar, Terpenler, Steroidler) - Diğer Sınıf Bileşiklere Bağlı Lipitler (Lipoproteinler, Proteolipitler, Lipopolisakkaritler) - Biyolojik Önemi Olan Lipitler (Eikozonoidler, Lizofosfogliseritler)


11. Soru

Asitlik ne demektir?

Cevap

Düz zincirli yapıya sahip olan demektir.


12. Soru

Yağ asitleri ne tür asitlerdir?

Cevap

Yağ asitleri monokarboksilik asitlerdir.


13. Soru

Yağ asitleri hangi grup elemetleri taşır?

Cevap

Bütün yağ asitleri bir ucunda metül grubu, orta kısmında uzun hidrokarbon zinciri ve diğer ucunda karboksil grubu taşır.


14. Soru

Yağ asitlerinin yapısal özelliği temelde nasıldır?

Cevap

Doğada bulunan yağ asitleri düz zincirlidirler ve genellikle çift sayıda karbon atomu taşırlar.


15. Soru

Yağ asitleri hangi gruplara ayrılırlar?

Cevap

Yağ asitleri doymuş ve doymamış yağ asitleri olarak ikiye ayrılırlar.


16. Soru

Doymuş yağ asitlerinin özellikleri nelerdir?

Cevap

Doymuş yağ asitleri yapılarında çift bağ içermezler ve erime noktaları yüksektir. En basit doymuş yağ asidi iki karbonlu asetik asittir.


17. Soru

Uçucu yağ asitleri nedir?

Cevap

Doymuş yağ grubunda yer alan asetik asit, propiyonik asit ve butirik aside ‘uçucu yağ asitleri’ adı verilmektedir.


18. Soru

Doymamış yağ asitleri hangi canlılarda fazla bulunur?

Cevap

Doymamış yağ asitleri, yüksek organizmalı bitkiler ile düşük ısılarda yaşayan hayvanlarda fazla bulunur.


19. Soru

Doymamış yağ asitlerinin temel özellikleri nelerdir?

Cevap

Kimyasal yapılarında bir veya birden fazla çift bağ içerirler. Çoğunda çift bağ vardır. Tamamı oda ısısında sıvıdır.


20. Soru

Dermatitis ne demektir?

Cevap

Deri iltihabı veya yangısıdır.


21. Soru

Hematüri nedir?

Cevap

İdrarda kan görülmesidir.


22. Soru

Doğada en fazla bulunan doymamış yağ asidi nedir?

Cevap

Oleik asit doğada en fazla bulunan doymamış yağ asidirir.


23. Soru

Yağ asitlerinin fiziksel özellikleri hangi faktörlere bağlıdır?

Cevap

Yağ asitlerinin fiziksel özellikleri karbon zincirinin uzunluğuna ve moleküldeki çift bağın sayısına bağlıdır.


24. Soru

Hangi faktör yağ asitlerinin erime noktalarını yükseltir, uçuculuklarını azaltır?

Cevap

Yağ asitlerinin zincir uzunluğu ve molekül ağırlığı arttıkça erime noktaları yükselir ve uçuculukları azalır.


26. Soru

Doymamış yağ asitleri hangi özelikleri sayesinde yüksek reaksiyon yeteneğine sahiptir?

Cevap

Doymamış yağ asitleri taşıdıkları çift bağlar sayesinde yüksek reaksiyon yeteneğine sahiptir.


27. Soru

Sabun nedir?

Cevap

Altı karbondan yüksek yağ asitlerinin metallerle yaptıkları tuzlara ‘sabun’ denir.


28. Soru

Sodyum ve potasyum sabunları ne tür farklılıklar gösterirler?

Cevap

Potasyum sabunları sodyum sabunlarından daha fazla yumuşaktır ve daha çabuk erirler.


29. Soru

Katyonik nedir?

Cevap

Pozitif elektrik yükü taşıyan iyondur.


30. Soru

Anyonik nedir?

Cevap

Negatif elektrik yükü taşıyan iyondur.


31. Soru

Nötr nedir?

Cevap

Pozitif ve negatif elektrik yükünün aynı olmasıdır.


32. Soru

Deterjanlar hangi özelliklerinden ötürü üstün temizleyici maddelerdir?

Cevap

Deterjanlar yapılarında bulunan sülfürik asit esterlerinin kuvvetli asit olmaları ve bunların tuzlarının asit çözeltilerde parçalanmamaları nedeniyle üstün temizleyici maddelerdir.


33. Soru

Esterler nasıl oluşur?

Cevap

Yağ asitlerinin karboksil grupları ile alkollerin hidroksil grupları arasında su çıkışıyla birlikte, yağ asidi ve alkolün birbirine ester bağıyla bağlanması sonucu esterler oluşur.


34. Soru

Doymamış yağ asitleri nasıl doyurulabilir?

Cevap

Doymamış yağ asitlerinin yapısında yer alan etilen bağı (-CHCH) yani çift bağlar kolaylıkla hidrojenle ya da halojenlerle doyurulabilir.


35. Soru

İyot indeksi nedir?

Cevap

100 g doymamış yağın gram cinsinden tuttuğu iyot miktarı iyot indeksi olarak tanımlanır.


36. Soru

Doymamışlık derecesinin saptanması nasıl sağlanabilir?

Cevap

Doymamış yağ asitleri iyotla doyurulursa yağ asidinin absorbe ettiği iyot miktarı ölçülebilir. Böylece çift bağ sayısının veya doymamışlık derecesinin saptanması mümkün olabilir.


37. Soru

İndirgenmek nedir?

Cevap

Bir elementin, kimyasal reaksiyonlarda elektron alması olayıdır.


38. Soru

Lipitlerin en yaygın sınıfını hangi yağlar oluştururlar?

Cevap

Nötral yağlar, lipitlerin en yaygın sınıfını oluştururlar.


39. Soru

Nötral yağlar özellikle nerelerde bol miktarda bulunurlar?

Cevap

Nötral yağlar özellikle bitkilerin tohumlarında, ceviz ve fındıkta bol miktarda bulunurlar.


40. Soru

Gliserol nedir?

Cevap

Gliserol tatlı, sıvıkıvamda üç derlikli bir alkoldür.


41. Soru

Basit ve karışık gliserit nedir?

Cevap

Yapılarında yağ asitleri aynı olan gliseritlere ‘basit gliserit’, farklı olanlara ise ‘karışık gliserit’ adı verilmektedir.


42. Soru

Monogliserit, digliserit ve trigliserit nedir?

Cevap

Yağ asidi, gliserolün bir alkol grubu ile esterleşirse monogliserit; iki alkol grubuyla esterleşirse digliserit ve üç alkol grubuyla esterleşirse trigliserit adını alır.


43. Soru

Trigliseritler niçin iyi bir soğuktan koruyucudurlar?

Cevap

Trigliseritler indirgenmiş oldukları için metabolik enerjinin depo şeklidirler. Bir çok hayvan ve bitki hücresinin sitozolünde küçük mikroskobik yağ damlacıkları şeklinde bulunurlar. Çok soğuk iklim şartlarında yaşayan hayvanların deri altında toplandığı için iyi bir soğuktan koruyucudurlar.


44. Soru

Fosfogliseritler nedir?

Cevap

Gliserol ve esterleşmiş halde fosforik asit taşıyan lipitlere fosfogliseritler denir.


45. Soru

Fosfogliseritler hangi alt gruplara ayrılırlar?

Cevap

Fosfogliseritler fosfatitler, difosfatidilgliseroller ve fosfatidilinozitoller olmak üzere üç alt gruba ayrılırlar.


46. Soru

Selüler nedir?

Cevap

Selüler hücrelerle ilgili olan demektir.


47. Soru

Agregasyon nedir?

Cevap

Hücrelerin yuvarlaklaşması ve üzüm salkımı biçiminde bir araya toplanması, kan hücrelerinin kümelenmesidir.


48. Soru

Fosfatitlerin bileşeninde neler vardır?

Cevap

Fosfatitler, gliserol fosfat tü revi olup ç oğu zaman azotlu bir baz (kolin, etanolamin) iç ermektedirler.


49. Soru

Fosfatidiletanolaminlerin bileşiminde neler vardır?

Cevap

Kefalinlerin diğer ismi fosfatidiletanolamindir. Yapı taşları arasında gliserol, yağ asidi, fosfat ve etanolamin bulunmaktadır.


50. Soru

Kefalinlerin temel görevleri nelerdir?

Cevap

Kefalinler, başta beyin olmak üzere tüm vücut dokularında bulunurlar ve özellikle selüler zarların yapısında yer alırlar. Trombosit agregasyonunu arttırıcı etki gösterirler. Pıhtılaşma reaksiyonunda rol oynarlar.


51. Soru

Fosfatidilkolinin bileşiminde neler vardır?

Cevap

Fosfatitler sınıfında yer alan lesitinlere aynı zamanda fosfatidilkolin adı da verilmektedir. Yapı taşları gliserol, yağ asidi, fosfat ve kolindir.


52. Soru

Frengi hastalığı nedir?

Cevap

Treponema pallidum adındaki mikrobun sebep olduğu cinsel yolla insanlara bulaşan bir hastalıktır.


53. Soru

Epidermis nedir?

Cevap

Derinin epitelyum hücrelerinden oluşan dış tabakasıdır.


54. Soru

Spingolitlerin temel özellikleri nelerdir?

Cevap

Bu grup moleküllerde gliserol yerine sfingozit alkol bulunur. Sfingozit alkol, 18 karbonlu, bir çift bağ ve bir amino grubu taşıyan moleküldür. Bitki ve hayvan hücre zarının yapısal bileşenidirler.


55. Soru

Sfingolipitler hangi alt gruplara ayrılırlar?

Cevap

Sfingolipitler seramidler, sfingomyelinler ve glikosfingolipitler olmak üzere üç alt gruba ayrılırlar.


56. Soru

Seramidler nedir?

Cevap

Seramidler, sfingozin alkolün amino azotuna bir yağ asidinin bağlanması sonucu oluşan en basit sfingolipitlerdir.


57. Soru

Unguluk asitin bileşeninde neler bulunmaktadır?

Cevap

Ungulik asit, seramide ek olarak az oranda sialik asit, galaktoz, galaktozamin ve sü lfat iç erir.


58. Soru

Sfingomyelinler nedir?

Cevap

Sfingomyelinler, seramiddeki primer alkol grubuna fosforik asit üzerinden kolin bağlanmasıyla oluşmuş sfingolipitlerdir.


59. Soru

Sfingomyelinlerin yapısındaki yağ asidi hangi faktöre göre değişir?

Cevap

Sfingomyelinlerin yapısındaki yağ asidi tü rleri, sfingomyelinin bulunduğu yere gö re değişir. Santral sinir sistemi sfingomyelinindeki yağ asitleri stearik ve lignoserik asit, dalak sfingomyelinindeki yağ asitleri palmitik ve lignoserik asittir.


60. Soru

Sfingomyelinler nerelerde bol miktarda bulunurlar?

Cevap

Sfingomyelinler, hayvan hü crelerinin plazma zarlarında, beyin ve sinir dokusunda bol miktarda bulunurlar. Sinir hü crelerini saran kılıf, iyi bir sfingomyelin kaynağıdır. Sfingomyelinler, az miktarda kan lipitlerinde de bulunurlar.


61. Soru

Glikosfingolipitler nedir?

Cevap

Glikosfingolipitler, yapılarında gliserol ve fosfat bulunmayan, seramide bağlı olarak karbonhidrat iç eren sfingolipitlerdir.


62. Soru

Glikosfingolipitler grubunda neler yer almaktadır?

Cevap

Serebrositler, gangliositler ve seramid oligosakkaritler glikosfingolipitler grubunda yer almaktadır.


63. Soru

Malignant ne demektir?

Cevap

Malignant öldürücü seyir gösteren, kötü huylu demektir.


64. Soru

Serebrositler nedir?

Cevap

Serebrositler, seramide bağlı tek karbonhidrat ü nitesi iç eren sfingolipitlerdir.


65. Soru

Serebrositlerin yapısında neler vardır?

Cevap

Serebrositler bir mol sfingozin alkol, bir mol yağ asidi ve bir mol de karbonhidrat içerirler.


66. Soru

Serebrositler nerede bulunurlar?

Cevap

Serebrositler, beyin hücrelerinin zarlarında bulunurlar.


67. Soru

Gangliositler nedir?

Cevap

Gangliositler seramide bağlı çok sayıda fleker ü nitesi iç eren kompleks sfingolipitlerdir.


68. Soru

Gangliositler daha çok nerelerde bulunurlar?

Cevap

Gangliositler daha çok sinirlerde ve dalakta yaygın olarak bulunurlar.


69. Soru

Seramid oligosakkaritler nedir?

Cevap

Seramid oligosakkaritler, seramide bağlı birden çok sayıda fleker ünitesi içeren sfingolipitlerdir.


70. Soru

Alifatik alkol nedir?

Cevap

Alifatik alkoller, özelleştirilmiş lipitlerde ester şeklinde bulunan düz zincirli yüksek alkollerdir.


71. Soru

Mum nedir?

Cevap

Mumlar, yüksek yağ asitlerinin bir hidroksilli yüksek alkollerle oluşturdukları esterlerdir.


72. Soru

Mumlar canlılara hangi konularda gereklidir?

Cevap

Omurgalıların deri bezlerinden salgılanan mumlar, deriye yumuşaklık, yağlılık ve su geçirmezlik gibi özellikler kazandırırlar. Saç , yün ve tüyler de mumsu yapılarla kaplıdırlar.


73. Soru

Polimerizasyon nedir?

Cevap

İzopren molekü lü nde bulunan iki çift bağ konjugedir. Yani iki çift bağ arasında yalnız bir tek bağ bulunur. Böyle konjuge moleküller, yüksek reaksiyon yeteneğine sahiptirler. Başka molekü llerle birleşebildikleri gibi kendi aralarında da birleşebilirler. Bu şekilde aynı maddenin molekü llerinin kendi aralarında birleşmelerine polimerizasyon adı verilir.


74. Soru

Lipitler nelerdir, yapıtaşları nelerdir?

Cevap

Genel olarak suda çözünmeyen, eter, kloroform ve benzen gibi çözücülerde çözünen organik moleküllere lipit adı verilir. Kimyasal yapılarında karbon, hidrojen ve oksijen atomlarının yanı sıra, daha az miktarda fosfor, azot ve kükürt bulunabilir. Lipitler organizmaya büyük oranda dışarıdan alınır. Fakat az bir kısmı da metabolizmada sentezlenebilir.


75. Soru

Canlı organizmada lipitlerin nasıl görevleri vardır?

Cevap

Lipitler canlı organizmalarda önemli depo ve yapısal fonksiyonlara sahiptirler. Lipitler, karbonhidrat ve proteinlerle birlikte doğa ve organizmada bulunan önemli bir organik gruptur. Besinlerle alınan diğer enerji veren moleküllerin, özellikle karbonhidratların fazlası yağlara çevrilerek depo edilir. Bir gram lipidin enerji değeri 9 kCal/g iken karbonhidratlar için bu değer 4,5 kCal/g’dır. Hücre ve sitoplazmik organellerin membranlarının % 50’si lipitlerden oluşmaktadır. Bazı vitamin ve hormonların biyosentezinde lipitler prekürsör olarak gereklidir. Yine bazı enzimler, aktivite göstermeleri için lipitlere ihtiyaç duyarlar. Ayrıca yağda eriyen vitaminlerin hedef doku ve organlara taşınması için lipitler gereklidir. Mitokondriada elektron taşıma işlevine yardımcı olurlar. Bütün hücrelerde iletişim, tanıma ve bağışıklık olaylarında lipitlerin önemli rolü vardır.


76. Soru

Lipitler kaça ayrılır?

Cevap

Lipitlerin Sınıflandırılması 

1. Yağ Asitleri 

2. Gliserol Taşıyan Lipitler: • Nötral Yağlar • Fosfogliseritler 

3. Gliserol Taşımayan Lipitler: • Sfingolipitler • Alifatik Alkol ve Mumlar • Terpenler • Steroidler

4. Diğer Sınıf Bileşiklere Bağlı Lipitler: • Lipoproteinler • Proteolipitler • Lipopolisakkaritler 

5. Biyolojik Önemi Olan Lipitler: • Eikozonoidler • Lizofosfogliseritlerdir. 


77. Soru

Yağ asitlerinin molekül yapıları nasıldır?

Cevap

Doğada bulunan yağ asitleri düz zincirlidirler ve genellikle çift sayıda karbon atomu taşırlar. Ancak tek sayıda karbon atomu taşıyan yağ asitleri de vardır. Karbon sayıları 2-34 arasındadır. Yağ asitleri monokarboksilik asitlerdir. Yani yapıda tekbir —COOH (karboksil) grubu vardır. Yağ asitlerinin genel formülü R—COOH şeklinde gösterilmektedir. Burada R harfi molekülden moleküle değişebilir. Bütün yağ asitleri bir ucunda metil grubu (CH3), orta kısmında uzun hidrokarbon zinciri (CH2) ve diğer ucunda karboksil (COOH) grubu taşır.


78. Soru

Yağ asitlerinin özellikleri nelerdir?

Cevap

Yağ asitleri şu üç özelliğe sahiptirler: 

• Çoğu düz zincirli yapıya sahip olan, monokarboksilik hidrokarbon kalıntılarından oluşmuştur. 

• Karbon atomları sayıları çoğunlukla çift sayıdadır. 

• Doyurulabilirler veya bir ya da daha fazla doymamış bağ taşırlar


79. Soru

Yağ asitleri kaça ayrılır, özellikleri nelerdir?

Cevap

Yağ asitleri doymuş ve doymamış yağ asitleri olarak ikiye ayrılırlar. Doymuş yağ asitleri, yapılarında çift bağ içermezler ve erime noktaları yüksektir. En basit doymuş yağ asidi iki karbonlu asetik asittir. Bu grupta yer alan asetik asit, propiyonik asit ve butirik aside “uçucu yağ asitleri” adı da verilmektedir. Bu moleküller özellikle koyun, keçi ve inek gibi hayvanların metabolizmalarında önemli yer tutarlar. Hayvansal yağlarda en çok bulunan yağ asitleri 16 karbonlu palmitik asit ve 18 karbonlu stearik asittir.Doymamış yağ asitleri, yüksek organizmalı bitkiler ile düşük ısılarda yaşayan hayvanlarda fazla bulunur. Kimyasal yapılarında bir veya birden fazla çift bağ içerirler . Tamamı oda ısısında sıvıdır. Bu gruba giren linoleik, linolenik ve arahidonik asitler insanlar için dışarıdan besinlerle alınması zorunlu olan yağ asitlerindendir. Bu moleküllerin eksikliğinde büyümede yavaşlama, dermatitis ve hematüri görülür. Doymamış yağ asitlerinin hayvansal dokularda en fazla bulunanı 16 karbonlu ve bir çift bağa sahip olan palmitoleik asit ve 18 karbonlu ve bir çift bağa sahip olan oleik asittir. Oleik asit doğada en fazla bulunan doymamış yağ asididir. Başlıca doymamış yağ asitleri, çift bağ sayıları ve formülleri Tablo 3.2’de görülmektedir.


80. Soru

Yağ asitlerinin fiziksel özellikleri nelerdir?

Cevap

Yağ asitlerinin fiziksel özellikleri karbon zincirinin uzunluğuna ve moleküldeki çift bağın sayısına bağlıdır. Karbon sayısı 10’a kadar olan bütün doymuş yağ asitleri oda ısısında sıvı ve uçucudur. Daha fazla sayıda karbon atomuna sahip olanlar vücut sıcaklığında katıdır. Yağ asitlerinin zincir uzunluğu ve molekül ağırlığı arttıkça erime noktaları yükselir ve uçuculukları azalır. Bilinen bütün doymamış yağ asitleri oda ısısında sıvıdır, suda erimez ve uçucu değillerdir. Doymamış yağ asitleri taşıdıkları çift bağlar sayesinde yüksek reaksiyon yeteneğine sahiptir.


81. Soru

Yağ asitlerinde tuz oluşumu nasıl gerçekleşir?

Cevap

Altı karbondan yüksek yağ asitlerinin metallerle yaptıkları tuzlara “sabun” denir. Sodyum ve potasyum sabunları suda erirler. Ancak diğer metallerin tuzları (sabunları) genellikle erimezler ve temizleyici değillerdir. Potasyum sabunları sodyum sabunlarından daha fazla yumuşaktır ve daha çabuk erirler. Doymamış yağ asitlerinin verdiği sabunlar doymuş olanlara oranla suda ve alkolde daha fazla erir.Deterjanlar da yağ asitlerinin tuzlarıdır. Deterjanlar yapılarında bulunan sülfürik asit esterlerinin kuvvetli asit olmaları ve bunların tuzlarının asit çözeltilerde parçalanmamaları nedeniyle üstün temizleyici maddelerdir. 


82. Soru

Yağ asitlerinde ester oluşumu nasıl gerçekleşir?

Cevap

Yağ asitlerinin karboksil grupları ile alkollerin hidroksil grupları arasından su çıkışıyla birlikte, yağ asidi ve alkolün birbirine ester bağıyla bağlanması sonucu esterler oluşur. Esterleşme kendiliğinden yavaş, fakat ısı veya hidrojen iyonu varlığında hızlı olur. Örneğin; trigliseritlerin oluşumu. Bunlar, gliserolün yağ asidi ile yaptıkları esterlerdir.


83. Soru

Yağ asitlerinde çift bağlarla ilgili reaksiyonlar nasıl gerçekleşir?

Cevap

Doymamış yağ asitlerinin yapısında yer alan etilen bağı (-CH=CH-) yani çift bağlar kolaylıkla hidrojenle ya da halojenlerle doyurulabilir. Bu reaksiyon sonucunda doymamış yağ asidi doymuş hale geçer. Oleik asidin çift bağına hidrojen girmesi sonucu stearik asidin oluşması örnek olarak verilebilir. Çift bağa hidrojen yerine halojenler adını verdiğimiz flor, klor, brom ve iyot gibi atomlar da girebilir. Örneğin, oleik asidin çift bağına Br2 girmesiyle dibromostearik asit oluşur.Üç veya daha fazla sayıda çift bağı bulunan yağ asitlerinin brom ile doyurulması sonucu meydana gelen türevleri, çözücülerin çoğunda çözünmez. Bu özellik, doymuş yağ asitlerinin ayrılmasında ve tanınmasında kullanılır.


84. Soru

Nötral yağlar nasıl oluşur, nerelerde bulunur, görevleri nelerdir?

Cevap

Nötral yağlar, lipitlerin en yaygın sınıfını oluştururlar. Özellikle bitkilerin tohumlarında, ceviz ve fındıkta bol miktarda bulunurlar. Nötral yağların üç önemli görevi vardır: 

• Yedek besin maddesidirler. 

• Vücuttan ısı kaybına karşı koruyucu (izolatör) etkiye sahiptirler.

• İç organların korunmasında rol alırlar. 

Bu moleküller, yağ asitlerinin gliserol ile yaptıkları esterlerdir. Aynı zamanda gliserit olarak da isimlendirilirler. Gliserol tatlı, sıvı kıvamda üç değerlikli bir alkoldür. Yapılarındaki yağ asitleri aynı olan gliseritlere “basit gliseritler”, farklı olanlara ise “karışık gliseritler” adı verilmektedir. Bir gliseridin karışık gliserit olması için taşıdığı yağ asitlerinden en az ikisinin değişik olması gereklidir.


85. Soru

Yağ asitleri gliserolün alkol grubu ile esterleşirse neler oluşur?

Cevap

Yağ asidi, gliserolün bir alkol grubu ile esterleşirse monogliserit; iki alkol grubuyla esterleşirse digliserit ve üç alkol grubuyla esterleşirse trigliserit adını alır. Trigliseritler metabolik enerjinin depo şeklidirler. Birçok hayvan ve bitki hücresinin sitozolünde küçük mikroskobik yağ damlacıkları şeklinde bulunurlar. Çok soğuk iklim şartlarında yaşayan hayvanların deri altında toplandığı için iyi bir soğuktan koruyucudur.


86. Soru

Fosfogliseritler nelerdir, kaç alt gruba ayrılır, özellikleri nelerdir?

Cevap

Gliserol ve esterleşmiş halde fosforik asit taşıyan lipitlere fosfogliseritler denir. Fosfatitler, difosfatidilgliseroller ve fosfatidilinozitoller olmak üzere üç alt gruba ayrılırlar. Fosfatitler, gliserol fosfat türevi olup çoğu zaman azotlu bir baz (kolin, etanolamin) içermektedirler. Bunlara plazmalojenler, kefalinler ve lesitinler örnek olarak verilebilir. Plazmalojenler, beyin, kalp kası, yumurta ve karaciğerde bulunurlar. Özellikle insan santral sinir sisteminde gliserofosfolipitlerin % 23’ünü oluştururlar. Yapılarında gliserol, fosfat, etanolamin ve yüksek yağ asitlerinin aldehit şekli bulunmaktadır.Kefalinlerin diğer ismi fosfatidiletanolamindir. Yapı taşları arasında gliserol, yağ asidi, fosfat ve etanolamin bulunmaktadır. Fosforik asidin —OH grubuna etanolamin (hidroksietilamin) bağlanmıştır. Fizyolojik pH’da iyonik halde bulunurlar. Kefalinler, başta beyin olmak üzere tüm vücut dokularında bulunurlar ve özellikle zarların yapısında yer alırlar.


87. Soru

Lesitinlerin özellikleri nelerdir?

Cevap

Fosfatitler sınıfında yer alan lesitinlere aynı zamanda fosfatidilkolin adı da verilmektedir. Yapı taşları gliserol, yağ asidi, fosfat ve kolindir. Fosforik asidin —OH grubuna kolin bağlanmıştır. Kolin kimyasal olarak azotlu bir bazdır. Yapılarındaki yağ asitleri doymuş veya doymamış olabilir. Lesitinin yapısındaki fosforik asit ortama asit karakterli H+ iyonu verir. Kolin ise kuvvetli baz karakterli —OH grubu taşır. Lesitin, hem asit hem de baz grupları taşıdığı için zwitterion (iç tuz) özelliğe sahiptir.


88. Soru

Dİfosfatidilgliserol nasıl oluşur, hangi hastalıkta önemlidir?

Cevap

Difosfatidilgliserol bir molekül gliserol ve iki molekül fosfatidik asitten oluşmuştur. Özellikle frenginin serolojik teşhisinde yararlanılan ve kalp kasında bulunan moleküllerdir.


89. Soru

Sfingolipitler nelerdir, kaça ayrılır?

Cevap

Bu grup moleküllerde gliserol yerine sfingozin alkol bulunur. Sfingozin alkol, 18 karbonlu, bir çift bağ ve bir amino grubu taşıyan moleküldür. Bitki ve hayvan hücre zarının yapısal bileşenidirler. Sfingolipitleri seramidler, sfingomyelinler ve glikosfingolipitler olmak üzere üç alt gruba ayırabiliriz.


90. Soru

Seramidler nasıl oluşur, özellikleri nelerdir?

Cevap

Seramidler, sfingozin alkolün amino azotuna bir yağ asidinin bağlanması sonucu oluşan en basit sfingolipitlerdir. Bir seramid diğerinden taşıdığı yağ asidi ile ayrılır. İnsanların deri, saç ve tırnaklarında, atların ve sığırların tırnaklarında sülfür içeren bir seramid bulunmaktadır.


91. Soru

Sfingomyelinler nasıl oluşur, en çok nerelerde bulunur?

Cevap

Sfingomyelinler, seramiddeki primer alkol grubuna fosforik asit üzerinden kolin bağlanmasıyla oluşmuş sfingolipitlerdir. Sfingomyelinlerin yapısındaki yağ asidi türleri, sfingomyelinin bulunduğu yere göre değişir. Sfingomyelinler, hayvan hücrelerinin plazma zarlarında, beyin ve sinir dokusunda bol miktarda bulunurlar. Sinir hücrelerini saran kılıf, iyi bir sfingomyelin kaynağıdır. Sfingomyelinler, az miktarda kan lipitlerinde de bulunurlar.


92. Soru

Glikosfingolipitler nasıl oluşur, özellikleri nelerdir, örnek veriniz?

Cevap

Glikosfingolipitler, yapılarında gliserol ve fosfat bulunmayan, seramide bağlı olarak karbonhidrat içeren sfingolipitlerdir. Bu grupta serebrositler, gangliositler ve seramid oligosakkaritler yer almaktadır. Serebrositler, seramide bağlı tek karbonhidrat ünitesi içeren sfingolipitlerdir. Bunlar bir mol sfingozin alkol, bir mol yağ asidi ve bir mol da karbonhidrat içerirler. Buradaki karbonhidrat genellikle galaktoz veya glukozdur. Serebrositler, beyin hücrelerinin zarlarında bulunurlar. Örneğin; galaktoserebrositler, sinir dokusunda bol bulunur ve myelin kılıf lipidin % 15’ini oluştururlar. Gangliositler, seramide bağlı çok sayıda şeker ünitesi içeren kompleks sfingolipitlerdir. Daha çok sinirlerde ve dalakta yaygın olarak bulunurlar. Gangliositler, serebrositlerdeki galaktoza ek olarak birkaç molekül daha karbonhidrata sahiptirler. Bu karbonhidrat genellikle sialik asittir. Bu moleküller, hücrelerin birbiriyle olan ilişkilerini kontrol etmede ve haberleşmede görev almaktadırlar. Ayrıca malignant tümörlerin ilerlemesi esnasında gangliositlerde oluşan değişiklikler kanser teşhisinin konmasında yardımcı olmaktadır. 


93. Soru

Alifatik alkol ve mumların lipitlerle nasıl bir ilişkisi vardır?

Cevap

Alifatik alkoller, özelleşmiş lipitlerde ester şeklinde bulunan düz zincirli yüksek alkollerdir. Mumlar, yüksek yağ asitlerinin bir hidroksilli yüksek alkollerle oluşturdukları esterlerdir. Omurgalıların deri bezlerinden salgılanan mumlar, deriye yumuşaklık, yağlılık ve su geçirmezlik gibi özellikler kazandırırlar. Saç, yün ve tüyler de mumsu yapılarla kaplıdırlar. Bunlara en iyi örnek, mirisil palmitattır.


94. Soru

Terpen nedir, özellikleri nelerdir, nerelerde bulunur?

Cevap

Yapısı izopren molekülünden oluşmuş moleküllerdir. İnaktif ve aktif olmak üzere iki izopren yapısı söz konusudur. Aktif olanı dehidre izoprendir. İzopren molekülünde bulunan iki çift bağ konjugedir. Yani iki çift bağ arasında yalnız bir tek bağ bulunur. Böyle konjuge moleküller, yüksek reaksiyon yeteneğine sahiptirler. Başka moleküllerle birleşebildikleri gibi kendi aralarında da birleşebilirler. Bu şekilde aynı maddenin moleküllerinin kendi aralarında birleşmelerine “polimerizasyon” adı verilir. Birçok bileşik, beş karbonlu izopren moleküllerinin birbirine bağlanmasıyla oluşur. Böyle bileşiklere “terpenler” adı verilir. Terpenler grubunun en önemli maddelerinden biri karotinoidlerdir. Renkleri açık sarıdan kırmızı menekşeye kadar değişir. Bu renkleri veren yapılarındaki çift bağlardır. Birçok doğal yağa ve doku lipitlerine sarı rengini karotinoidler verir. Örneğin, vitamin A’nın ön maddesi yani provitamini bu grupta yer alan karotenlerdir.


95. Soru

Steroidler nelerdir, yapılarında neler bulunur, canlı organizmada nerelerde bulunur?

Cevap

Yapılarında steran halkası bulunan ve isimleri latince “katı” anlamına gelen “steros” kelimesinden türemiş lipitlere steroidler adı verilmektedir. Steroidlerin yapısında üç tane altı karbonlu ve bir tane beş karbonlu halkası bulunmakta olup bu yapıya aynı zamanda steran halkası adı da verilmektedir. Steroidler membranda bulunan üçüncü ve en önemli lipit bileşiğidir. Steroidlerin tümünün 3. karbonunda hidroksil (—OH) veya keto (=O) grubu bulunmaktadır. Bu halka yapısına sahip beş grup bulunmaktadır: 

• Sterinler 

• D vitaminleri 

• Adrenal korteks hormonları 

• Cinsiyet hormonları 

• Safra asitleri 


96. Soru

Sterinlerin yapılarında neler vardır, nasıl bir etkiye sahiptirler?

Cevap

Sterinler, bir steran halkası ile 3 no’lu karbonlarında —OH grubuna ve 17 no’lu karbonlarında bir yan zincire sahiptirler. Bu gruba en iyi örnek, hayvansal dokularda bulunan kolesteroldür. Antihemolitik etkiye sahiptir. Beyin, sinir dokusu ve adrenal bezlerde bol bulunur. Hücre membranının yapısına girerek membrana sertlik verir.


97. Soru

Kolesterol ve Vitamin D'nin arasında nasıl bir ilişki vardır?

Cevap

Kolesterol oksitlendiği zaman deride bulunan 7-dehidrokolesterol meydana gelir. Bu molekül, vitamin D3’ün ön maddesidir. Güneş ışığının etkisiyle deride ve daha sonra karaciğer ile böbrekte gerçekleşen reaksiyonların sonucunda vitamin D haline dönüşür. Yine bitkilerde bulunan vitamin D2’nin öncü molekülü ergosterol de sterinler grubuna giren bir steran molekülüdür.


98. Soru

Adrenal korteksten sentezlenen steroidler nelerdir?

Cevap

Adrenal korteksten birçok steroid izole edilmiştir. Adrenal kortekste sentezlenen mineralokortikosteroidler, inorganik iyonların (Na+ ve Cl-) böbreklerden geri emilmelerinde, glukokortikoidler ise protein ve karbonhidrat metabolizmalarında rol oynamaktadırlar. Bu steroidlere örnek olarak aldosteron ve kortizol verilebilir.


99. Soru

Cinsiyet hormonları arasında steroid bulunur mu?

Cevap

Cinsiyet hormonları arasında androjen ve östrojenler bulunur. Androjenler, erkek cinsiyet hormonları olup 19 karbonlu steroidlerdir. Testislerden salgılanan testosteron buna bir örnektir. Östrojenler ise 17 karbonlu steroid çekirdeğe sahiptir. Örnek olarak ovaryumlardan salgılanan östrojen verilebilir.


100. Soru

Safra asitleri nasıl yapıdaki steroitlerdir?

Cevap

Safra asitleri, 24 karbonlu steroidlerdir. Yapılarında, steroid çekirdeğe bağlı bir veya birden fazla —OH grubu ve buna ek olarak beş karbonlu yan zincirlerinde bir —COOH grubu bulunmaktadır. Safra asitlerinin yapılarının büyük bir kısmı polar, az bir kısmı da apolar yapıdadır. Safra asitleri yüzey gerilimini azaltıcı özelliğe sahiptirler. Bu özelliklerinden dolayı safra asitleri tuzları, suda erimeyen kolesterolü, yağları, yağda eriyen vitaminleri ve fosfatitleri emülsiyon haline getirerek emilmelerini kolaylaştırırlar. Günde 5-10 g kadar safra bağırsaklara geçerek sindirime karışır. Bağırsaklardaki safranın bir kısmı emilerek kan dolaşımı yoluyla tekrar karaciğere gelir ve oradan yine bağırsaklara geçer. Bu olaya “enterohepatik dolaşım” adı verilir.


101. Soru

Lipoproteinler nelerdir, yapıları nasıldır, görevleri nelerdir ve canlıda nerelerde bulunur?

Cevap

Spesifik olarak protein ve lipitlerin moleküler kompleksleridirler. Lipitler plazmada lipoproteinler şeklinde taşınırlar. Lipoproteinler, lipitleri plazmada taşırken çözünür tutmak ve kendi lipit içeriklerini dokulara verebilmek için etkili bir mekanizmayla çalışırlar. Lipoproteinleri oluşturan moleküllerin içerikleri ve oranları birbirinden farklıdır. Lipoprotein partikülleri küre şeklindedir. Merkezde trigliseritlerin ve kolesterol esterlerinin hidrofobik lifleri, dış yüzde ise protein, fosfolipit ve kolesterolün hidrofilik kısımları yer alır.


102. Soru

Lipoproteinler kaça ayrılır?

Cevap

Lipoproteinler yoğunluklarına göre sınıflandırılırlar. Lipitler proteinlerden daha az yoğunluğa sahiptirler. Bu nedenle bir lipoproteinin lipit bileşiği daha fazla ise düşük yoğunluğa sahip demektir. Buna göre lipoproteinler; şilomikronlar, çok düşük yoğunluklu lipoproteinler (VLDL), düşük yoğunluklu lipoproteinler (LDL) ve yüksek yoğunluklu lipoproteinler (HDL) olarak sınıflandırılabilirler.


103. Soru

Şilomikronlar nasıl yapıda moleküllerdir, görevleri nelerdir?

Cevap

Şilomikronlar, yoğunluk olarak en az, boyut olarak en büyük partiküllerdir. Dolayısıyla lipit fazla, protein oranı ise azdır. Bunlar bağırsak mukoza hücrelerinde üretilirler ve trigliseritlerle kolesterol ve kolesterol esterlerinin ince bağırsakta lipitlerin sindirildiği yerden depo edildiği bölgeye taşınmasından sorumludurlar (böbrekler hariç).


104. Soru

çok düşük yoğunluklu lipoproteinler nasıl yapıda moleküllerdir, görevleri nelerdir?

Cevap

VLDL’ler karaciğerde üretilirler ve trigliseritlerden oluşmuşlardır. Çok düşük yoğunluklu lipoproteinlerdir. Şilomikronlardan daha küçüktürler. Diyette bulunan fazla karbonhidratlar da karaciğerde trigliserit haline dönüştürülür ve VLDL olarak dolaşıma verilir. VLDL’ler, dolaşım sürecinde lipit içeriğinin gittikçe azalması sonucu ileri aşamada LDL’lere değişirler. Başlıca görevi, trigliseritleri karaciğerden çevre dokuları taşımaktır. Karaciğerin trigliserit üretimi ile VLDL salgılanması arasında orantısızlık olursa “yağlı karaciğer hastalığı” ortaya çıkar.


105. Soru

düşük yoğunluklu lipoproteinler nasıl yapıdaki moleküllerdir, görevleri nelerdir?

Cevap

LDL’ler, düşük yoğunluklu lipoproteinlerdir. VLDL’lerden daha küçüktürler. Trigliserit içerikleri çok az, kolesterol ve kolesterol esterlerinden zengin lipoproteinlerdir. LDL’ler, VLDL’nin lipit kısımlarının parçalanması sonucu oluşurlar. LDL’lerin görevi, kolesterolü karaciğerden çevre dokulara taşımaktır. Kan dolaşımında aşırı miktarda LDL bulunduğu durumlarda reseptör aracısız olarak retikülo endoteliyal sistem makrofajları tarafından LDL’ler yutulur, bunun sonucu köpük hücreleri oluşur. Düz kas hücrelerinde kolesterol esterlerinin birikmesi, arteriyal duvarlarda aterosklerotik (damar sertliği) plakların oluşmasına neden olur.


106. Soru

Yüksek yoğunluklu lipoproteinler nasıl yapıdaki moleküllerdir, görevleri nelerdir?

Cevap

HDL’ler, yüksek yoğunluklu lipoproteinlerdir. LDL’lerden daha küçüktürler. Karaciğerde ve ince bağırsak duvarında sentezlenen HDL, diskoidal şekillidir. Yeni sentezlenen ve kan dolaşımına salıverilen HDL, dolaşımdaki diğer lipoproteinlerden kolesterol esterlerini toplar ve küre şekilli olgun HDL şekline dönüşür. Kolesterolden zenginleşen HDL, karaciğere dönünce kolesterolü bırakır. Böylece HDL, kolesterolü dokulardan karaciğere taşımış olur. HDL’nin kolesterolü özellikle damar endoteli gibi dokulardan karaciğere taşıma fonksiyonu, antiaterojenik etki oluşturur.


107. Soru

Proteolipitler nedir, nerede bulunur?

Cevap

Proteolipitler, lipit-protein kompleksleridirler. Lipitlerin çözünürlük özelliklerine sahiptirler. Miyelin sinir hücresinde, lipovitelenin ise yumurta sarısında bulunan bir proteolipittir.


108. Soru

Lipopolisakkaritler nedir, nerelerde bulunur?

Cevap

Lipitlerin polisakkaritlerle birleşmesinden oluşan moleküllerdir. Lipopolisakkaritler, bakterilerin ana antijenik bileşenlerini oluşturmakta ve bağışıklık sistemini aktive etmektedirler. Ayrıca bakterilerin dış hücre duvarlarında bulunurlar.


109. Soru

Eikozonoidler nedir, ne zaman oluşur?

Cevap

Memeli hücrelerinde bulunan arahidonik asit gibi 20 karbonlu poliansature yağ asitlerinin türevleridirler. Eikozonoidler, omurgalı hayvanların çeşitli dokularında son derece güçlü hormon benzeri etkileri olan moleküller olarak bilinirler. Eikozonoidler, hasar veya hastalık ile ilişkili inflamasyon, ateş ve ağrı, kan pıhtılarının oluşması, kan basıncının değişmesi gibi durumlarda oluşurlar. Hormonlardan farklı olarak oluştukları dokularda etkilerini gösterirler.


110. Soru

Eikozonoidle kaç sınıfa ayrılır?

Cevap

Prostaglandinler, hücre ve doku fonksiyonlarının geniş bir bölümünü etkilerler. Bir hücre, doku veya sistem üzerine farklı prostaglandin tipleri farklı etkiler gösterebilir (PGE1, PGE2, PGE3, PGF1a, PGF2a gibi). Tromboksanlar, trombosit içinde bulunan arahidonik asitten oluşurlar. Kan pıhtılarının oluşmasında ve pıhtı yerine kan akımının azaltılmasında etkilidirler. Lökotrienler, akciğerlerin hava yollarındaki kaslarda kontraksiyona neden olabilirler. Ayrıca yerel vazodilatasyon da yaparlar ve kapiller geçirgenliği artırırlar.


111. Soru

Lizofosfogliseritler nedir, nasıl oluşur?

Cevap

Lizofosfogliseritler, hücre içerisinde düşük oranda bulunurlar. Ara metabolitler olarak görev yaparlar. Birçok yılan, arı ve böcek yüksek düzeyde fosfolipaz A2 adı verilen enzime sahiptir. Bu enzim gliserofosfolipidin yapısını bozarak lizofosfogliseritlerin oluşumunu sağlar.


112. Soru

Biyolojik membranlardaki lipitlerin nasıl özellikleri vardır, başlıca görevleri nelerdir?

Cevap

Hücre zarı olarak da isimlendirilirler. Biyolojik membranların yapısında bulunan lipitler hücre için hayati görevleri yerine getirirler. Bu lipitler arasında fosfogliseritler, sfingolipitler ve kolesterol sayılabilir. Biyolojik membranlar, özel gözenek ve pompa benzeri bir sisteme sahip oldukları için seçici bariyer benzeri bir yapıya sahiptirler. Membranlar fonksiyonlarına göre yapısal farklılık gösterebilirler. En önemli görevleri, hücreyi bulunduğu ortamdan ayırmak ve korumaktır. Bütün membranlar biyolojik bütünlük için önemli ve merkezi bir rol oynarlar. Genel olarak biyolojik membranların görevleri; hücreyi dış ortamdan ayırmak, hücreye şekil vermek, madde giriş-çıkışını ve aktif taşıma olayını düzenlemek, hücrenin beslenmesine yardımcı olmak, komşu ve yabancı hücreyi ve hücreye alınacak hormonları tanımak, hücrenin yıpranan kısmını onarmak, metabolizma atıklarının dışarı atılmasını sağlayarak iç ortamı düzenlemektir. 


113. Soru

Biyolojik membranların genel özellikleri nelerdir?

Cevap

Biyolojik membranların genel özelliklerini şu şekilde sıralayabiliriz: 

• Membranların kalınlıkları 60-100 Å arasında değişir. Bu sayede tabaka benzeri bir yapıyı oluşturarak hücreyi korurlar. 

• Yapılarında lipit, protein ve az miktarda karbonhidrat bulunur. 

• Membranlar asimetrik bir yapıya sahiptirler. Bu özellik onların iç ve dış yüzeylerinin farklı olmasını sağlar. 

• Membran lipitleri hem hidrofilik hemde hidrofobik yapıya sahip moleküllerdir


114. Soru

Biyolojik membranlar için söylenen sıvı-mozaik model nedir?

Cevap

Biyolojik membranlar, sıvı-mozaik modeline sahiptirler. Bu modele göre hücre zarı, iki sıra yağ tabakasıyla bu tabakalarda yüzen farklı büyüklük ve yapıdaki proteinlerden oluşur. Hücre zarı, hücre içeriğini ayarlamada çok önemlidir. Bazı maddelerin geçişini engellerken bazılarının geçmesini kolaylaştırır. Bu özellik zarın yapısına ve zardaki deliklerin (por) büyüklüğüne bağlıdır. Hücre zarından geçebilen maddeler arasında küçük moleküller (glukoz, aminoasit, su, madensel tuzlar), yağda eriyen A, D, E, K vitaminleri ve nötr moleküller (oksijen ve karbondioksit) sayılabilir.


Kayıt Yenileme (Ders Ekle Sil)
7 Şubat 2022 Pazartesi