Temel Veteriner Fizyoloji Dersi 6. Ünite Sorularla Öğrenelim

Hormonal Sistem Ve Üreme Fizyolojisi

1. Soru

Endokrin sistemin görevleri nelerdir?

Cevap

Endokrin sistem, iç salgı bezlerinden salgılanan hormonlar aracılığı ile organizmada metabolizmanın düzenlenmesi, sıvı ve elektrolit dengesinin korunması, büyüme, gelişme ve üremenin düzenlenmesi ile görevlidir. Endokrin sistem, sinir sistemi ile birlikte bedenin iç dengesini korumaya yönelik çeşitli mekanizmaları etkinleştirerek, kontrol eder.


2. Soru

Hormon nedir?

Cevap

Endokrin hücrede sentezlendikten sonra hücrelerarası sıvıya ve kana geçip salındığı yerden ilgili hedef hücreye giderek programlanmış işlevleri başlatan, devam etmesini sağlayan ya da baskılayan, kimyasal haberci moleküllere hormon denir.


3. Soru

Hormonların görevleri nelerdir?

Cevap

Hormonlar bedende metabolizmanın düzenlenmesi, hücrelerin yenilenmesi, büyüme ve gelişme, üreme, bağışıklık gibi işlevlerin, elektrolit ve su dengesinin düzenlenmesi, davranışların kontrolünde önemli role sahiptir.


4. Soru

Hormonal etkileşim kaç şekilde gerçekleşmektedir?

Cevap

  • Sinerjik (aynı yönde) etkileşim
  • Permisif (izin verici) etkileşim
  • Antagonist (zıt) etkileşim


5. Soru

Sinerjik (aynı yönde) etkileşim nedir? Açıklayıp örnek veriniz.

Cevap

Sinerjik (aynı yönde) etkileşim: İki farklı hormonun hücrede aynı etkiyi oluşturmak üzere beraber hareket etmeleridir. Herbir hormon tek başına aynı yanıtı oluşturabilir. İki hormon hücreye beraberce etki ettiklerinde daha büyük bir yanıt oluşturabilirler. Örn: Norepinefrin ve Epinefrin


6. Soru

Hormonları kimyasal yapılarına göre sınıflandırarak örnekler veriniz.

Cevap

Kimyasal yapılarına göre:
• Protein, peptid hormonlar, peptid ya da polipeptid zincirler halindedir.
Yapılarında çeşitli sayıda aminoasit kalıntısı bulunur.
• Glikoprotein hormonlar, karbonhidrat grupları ile konjuge olmuş protein
yapısındadır. Bu gruptaki hormonlara, ön hipofizden salınan folikül stimüle edici hormon (FSH), lüteinleştirici hormon (LH), tiroid stimüle edici
hormon(TSH) örnek verilebilir.
• Amin hormonlar, belli bir amino asitten köken alan hormonlardır. Örneğin;
tiroid hormonları (T3, T4) tirozin amino asitten, serotonin ve melatonin
hormonları triptofandan,
katekolaminler ise tirozin amino asitin enzimatik olarak dihidroksifenilalanine dönüştürülmesi ile oluşturulur.
• Steroid hormonlar, kolesterolden sentezlenen hormonlardır. Protein yapı-
daki hormonlara göre daha uzun ömürlüdürler. Örneğin, gonadlardan sentezlenen östrojen, progesteron, testosteron, adrenal bez korteks hormonları
• Yağ asidi türevleri, araşidonik asitten köken alan prostaglandin, prostasiklin, tromboksan gibi hormonlar


7. Soru

Hormonları polaritelerine göre sınıflandırarak örnekler veriniz.

Cevap

Polaritelerine göre:
• Lipofilik hormonlar, kan dolaşımında taşıyıcı proteinlere bağlı olarak taşı-
narak hedef dokuya ulaştıklarında yağda eriyebilme özelliklerinden dolayı
hücre zarını kolayca geçebilirler. Steroid hormonlar ile tiroid hormonları
(T3, T4) bu gruptadır. Steroid hormonların reseptörleri sitozolde, T3 ve T4
hormonlarının reseptörleri ise hücre çekirdeğinde bulunur.
• Hidrofilik hormonlar, steroid hormonlar ile tiroid hormonları dışında kalan peptid, protein, amin grubu hormonlar hidrofiliktir. Yani suda eriyebilme özelliği taşırlar. Bu hormonlar yağda eriyemedikleri için hücre zarını
geçemezler ve hücre zarında bulunan hormonun kendisine özgün reseptörüne bağlanırlar. Hücrede hormona bağlı yanıt ancak ikincil haberciler
aracılığı ile gerçekleştirilir. Siklik adenozin monofosfat (cAMP), kalsiyum,
inozitol trifosfat (IP3), diasilgliserol (DAG), tirozin kinaz ikinci haberci
olarak görev yapan moleküllerdir.


8. Soru

Hipotalamusun görevleri nelerdir?

Cevap

Hipotalamus talamus, retiküler formasyon, limbik sistem ve optik sinirden aldığı
bilgileri değerlendirerek homeostasisin korunmasını sağlar. Bedende başlıca ısı
düzenlemesi, açlık, tokluk duyumunun oluşmasına bağlı besin alımınının kontrolü, enerji ve su dengesi, cinsel davranışlar gibi birçok fizyolojik işlevin düzenlendiği merkezdir.


9. Soru

Limbik sistem hangi yapılardan oluşur?

Cevap

Limbik sistem: Merkezi sinir sisteminde amigdala, koku alma soğanı, hipokampusdan oluşur.


10. Soru

Hipotalamusta üretilen hormonlar nelerdir?

Cevap

Hipotalamustaki nöroendokrin hücrelerde yapılan kortikotropin salgılatı-
cı hormon (CRH), gonadotropin salgılatıcı hormon (GnRH), büyüme hormonu salgılatıcı hormon (GHRH), büyüme hormonu salınımını kısıtlayıcı hormon
(GHRIH, somatostatin), tirotropin salgılatıcı hormon (TRH), prolaktin salgılatıcı
hormon (PRH) ve prolaktin salınımını kısıtlayıcı hormon (PIH) ön hipofize etki
eder. Yine hipotalamusta yapılan melanosit uyarıcı hormonu salgılatıcı hormon
(MSH-RH) ve melanosit uyarıcı hormonun salınımını kısıtlayıcı hormon (MSHRIH) ise ara hipofizde hormon yapımını denetler.


11. Soru

Hipofiz kaç bölümden oluşur?

Cevap

Hipofiz, ‘sella tursika’ denilen kemik doku içinde yer alan endokrin bir bezdir. Üç
bölümden oluşan bu bezin hipotalamus ile olan ilişkisi şekil.6.2’de gösterilmiştir.
• Ön lob (adenohipofiz)
• Ara lob (pars intermedia)
• Arka lob (nörohipofiz)


12. Soru

Ön hipofizden salgılanan hormonlar nelerdir?

Cevap

İmmunohistokimyasal boyamalar ön hipofizde farklı histolojik özelliklere sahip
hücreler bulunduğunu göstermiştir (Tablo 6.1). Bu hücreler ve salgıladıkları hormonlar aşağıda verilmiştir.
• Somatotrop hücreler- Büyüme hormonu (GH)
• Tirotrop hücreler - Tiroid uyarıcı hormon (TSH)
• Kortikotrop hücreler - Adrenokortikotrop hormon (ACTH)
• Gonadotrop hücreler - Folikül uyarıcı hormon (FSH) ve Luteinleştirici
hormon (LH)
• Laktotrop (mammotrop) hücreler - Prolaktin (PRL)


13. Soru

Antidiüretik hormonun görevleri nelerdir, eksikliğinde hangi hastalık ortaya çıkar ve hangi durumlarda salgısı artar?

Cevap

Antidiüretik hormon salgılandığında böbreklerden suyun kana geri emilimi sağ-
lanarak, idrarla su atılımı azaltılır. Böylece, suyun bedende kalması sağlanır, kan
hacmi korunmuş olur ve kan basıncının düşmesi engellenir. ADH, yeterince salınmayacak olursa “Diabetes insipidus” (yalancı diyabet) hastalığı ortaya çıkar.
Dehidrasyona neden olan diyare, aşırı kan kayıpları, büyük yanıklar ve hipovolemik şok gibi kan sıvı miktarının azaldığı durumlarda ADH salgısı artar.


14. Soru

Tiroid bezinden salgılanan hormonlar ve bu hormonların görevleri nelerdir?

Cevap

Tiroid bezi soluk borusunun iki yanına doğru uzanmış iki lobdan oluşan bir endokrin dokudur. Tiroid bezi kübik epitel hücrelerinin sıralanması ile oluşan foliküllerden oluşmuştur. Folikül hücreleri triiyodotironin (T3), tiroksin (T4) hormonlarını yapar ve salar. Tiroksin ve triiyodotironin, hedef hücrede genel olarak protein sentezini ve hücrelerde O2 kullanımını artırır. Bedende metabolizma hızı yükselir. Çevre ısısı düştüğünde mevsimsel olarak tiroid hormonları salınımı artar. Tiroid hormon salınımı ile besin alımı ve ısı yapımı artar. Hem kemiklerin hem de kasların büyüme ve gelişimi hızlanır. Kalp atım sayısı artar, kalbin vurumu güçlenir.


15. Soru

Tiroid fonksiyon bozukluklarında ortaya çıkan hastalıklar nelerdir?

Cevap

Hipotiroidi: Tiroid hormonlarının az salınmasıdır. Yeterince iyod alınamadığında gerçek hormon sentezi gerçekleştirilemediği için tiroid bezinin büyümesi ile kendini gösteren ‘Guatr’ şekillenir. Hipotiroidi olan hayvanlarda bazal metabolizma hızı düşer, soğuğa dayanıksızlık, sinirsel uyarılabilirliğin azalması, uyuşukluk ve kilo artışı görülür. Dişilerde döl tutma, erkeklerde dölleme kabiliyeti
azalır. Süt verimi azalır. Deri, kıl, tüy ve yapağı kalitesi bozulur.
Miksödem: Derialtı dokuda mükoproteinler ve sıvı birikiminin görüldüğü hipotiroidi durumudur.
Kretinizim: Tiroid hormonu yetersizliği ile ortaya çıkan büyüme gelişme geriliği, cücelik.
Hipertiroidi: Tiroid hormonun fazla salınmasıdır. TSH hormonunun tiroidi fazlaca uyarması metabolik hız ve sinirsel uyarılabilirliğin artışına kalpte atım sayısının artmasına neden olur. İştah artmıştır ancak kilo kaybı görülür. Hayvan sıcağa duyarlıdır. Bez büyümüştür. Guatr şekillenir. Guatr, tiroid bezinin büyümesidir. Hem hipertiroidi hem de hipotiroidi durumunda bez büyüyebilir.


16. Soru

Kalsiyum dengesini düzenleyen hormonlar nelerdir?

Cevap

Bedendeki kalsiyum (Ca++) dengesi başlıca parathormon, kalsitonin ve D hormon salınımı ile düzenlenir.


17. Soru

Böbreküstü bezi korteksi kaç kısımdan oluşur ve saldıkları hormonlar nelerdir?

Cevap

Korteks, kolesterolden sentezlenen steroid hormonları sentezler ve salar. Üç tabakadan oluşur. Dıştan içe doğru tabakalar ve saldıkları hormonlar:
• Zona glomeruloza tabakası, mineralokortikoid grubu hormonları yapar.
En önemlisi aldosterondur. Aldosteron, böbreklerden sodyum geri emilimini sağlar ve bedendeki sıvı dengesi korunmuş olur.
• Zona fasikülata tabakası, glukokortikoidler (kortizon, kortizol) adı verilen
hormonları sentezler. Ön hipofizden salınan ACTH’nun hedef dokusudur.
Kortizol salınması karbonhidrat metabolizmasına etki eder. Kan glikoz dü-
zeyini artırır.
• Zona retikularis tabakası, cinsiyet hormonlarından testosteron ve östrojeni
salar.


18. Soru

Pankreastan salgılanan hormonlar nelerdir?

Cevap

Pankreas, ekzokrin ve endokrin özellikte bir bezdir. Bezdeki Langerhans adacıkları,
hormon sentezleyebilen ve salgılayan hücrelerden oluşmuştur. Farklı immunohistokimyasal özelliklere ve işlevlere sahip bu hücreler ve salgıladıkları hormonlar şöyledir:
• Alfa Hücreleri (Glukagon)
• Beta Hücreleri (İnsülin)
• Delta Hücreleri (Somatostatin)
• F Hücreleri (Pankreatik Polipeptid)


19. Soru

Dişi üreme sisteminin bölümleri ve başlıca işlevleri nelerdir?

Cevap

Dişi üreme sisteminin bölümleri ve başlıca işlevleri şöyledir.
Ovaryum (yumurtalık): Dişi eşey hücresinin geliştiği yer olan dişi gonadlar iki adettir. Dişi yavru, doğduğunda 50,000 - 150,000 eşey hücresi olmaya aday oosite sahiptir. Hayvan büyüdükçe puberteye kadar sayıları giderek azalır. Ovaryum aynı zamanda endokrin bir dokudur. Steroid hormonlardan östrojen, progesteron az miktarda testosteron salar. 

Ovidukt (yumurta kanalı, fallop tüpü): Kıvrımlı bir borucuk şeklindedir. İç boşluğu salgı ve kirpiksi hücrelerle kaplıdır. Yumurta hücresi bu kanal içinde seyahat ederken, spermatozoonla karşılaştığında döllenebilir.
Uterus (dölyatağı, rahim): Döllenmiş zigotun gelip yerleştiği yerdir. Plasenta oluşana kadar zigot uterus tarafından beslenir.
Serviks uteri: Uterus ile vajina arasında kalan bölümdür. Spermatozoonlar serviksi geçerek ovidukta ulaşır. Serviksteki bezlerden müköz yapıda bir salgı salgılanır.
Vajina: İnek ve koyunda semenin döküldüğü yerdir. Duvarı oluşturan epitel örtüsü, birçok memelide kızgınlık döngüsü evrelerine göre değişiklikler gösterir.
Vulva: Genital kanalın en dışta kalan bölümüdür.


20. Soru

Erkeklerde üreme işlevinin hormonal kontrolü nasıl sağlanmaktadır?

Cevap

Hipotalamusta yapılan GnRH, önhipofizden FSH ve LH hormonu salınımına neden olur. Luteinleştirici hormon, seminifer tubüllerde bulunan Leydig hücrelerinden testosteron hormonu yapımını uyarır. FSH’nun, hedef dokusu testisteki seminifer tubullerde bulunan sertoli hücreleridir. FSH, bu hücrelerde bağlayıcı protein yapımını arttırarak testosteron bağlanmasını arttırır. Bu hormonların sinerjik olarak çalışması ile spermatogenezin düzenli olarak devam etmesi sağlanır. Spermatogenezin sonunda üretilen spermatozoon haploid yapıdadır ancak hareketsizdir. Kanda testosteron düzeyi artığında hipotalamustan GnRH salgılanması, ön hipofizden ise LH salınımı azaltılır (olumsuz geribildirim).


Kayıt Yenileme (Ders Ekle Sil)
7 Şubat 2022 Pazartesi