İslam Sanatları Tarihi Dersi 4. Ünite Sorularla Öğrenelim

Hat Sanatı

1. Soru

Hat sözlükte ne anlama gelir?

Cevap

İnce, uzun, doğru yol; birçok noktanın birbirine bitişerek sıralanmasından meydana gelen çizgi ve yazı; duygu ve düşüncelerin belli işaret ve şekillerle tesbit edilmesi gibi anlamlara gelir.


2. Soru

Osmanlı Devleti’nin resmî yazısı nedir?

Cevap

Divanîdir.


3. Soru

Emevîler devrinde hüsn-i hatla yazdığı mushafla adı öne çıkan kimdir?

Cevap

Ebü’l-Heyyâc’dır.


4. Soru

Arap alfabesi ve imlâsında en önemli ıslahatı yaparak bugünkü harekeleme (seslendirme) usulünü ortaya koyan kimdir?

Cevap

Halîl b. Ahmed’dir (ö. 175/791).


5. Soru

Boyanmış kâğıtların pürüzlü yüzeylerini düzgün ve kolay yazılabilir hale getirmek, dokusunu kuvvetlendirmek maksadıyla kâğıtların üzerine sürülen koruyucu tabakaya ne denir?

Cevap

Âhar denir.


6. Soru

Estetik kurallara bağlı kalarak ölçülü ve güzel yazı yazma sanatı; yalnız İslâm yazıları için kullanılan terim nedir?

Cevap

Hüsn-i hat.


7. Soru

İslâm da sanatkârına verilen en eski lakaplar nelerdir?

Cevap

Kâti , muharrir ve verrak kelimeleridir.


8. Soru

İslâm’ın doğuşundan itibaren IV. (X.) yüzyıla kadar bilhassa mushaf yazımında kullanılan İslâm yazılarına ve onun mimari eserlerin kitâbe ve tezyinatında kullanılan celî şekline verilen isim nedir?

Cevap

Kûfî


9. Soru

Kamış kalemlerin uçlarının kesilerek düzeltildiği, kemik, fildişi, bağa ve sedef gibi maddelerden yapılmış yazı aletine ne ad verilir?

Cevap

Makta‘ adı verilir.


10. Soru

İslâm’ın doğuşunda yazının hangi formları bulunuyordu?

Cevap

Meşk ve cezm.


11. Soru

Terkip nedir?

Cevap

“Harf ve kelimelerin düzenli bir şekilde birleşmesi” mânasına gelir.


12. Soru

Yazılı ve görsel kaynaklar incelendiğinde kûfî yazısının hangi üslûpları ortaya çıkmaktadır?

Cevap

1. Câhiliye dönemi kûfîsi (cezm). 2. Asr-ı saâdet kûfîsi (Mekkî, Medenî). 3. Celî kûfî. 4. Tezyinî ve çiçekli kûfî. 5. Örgülü kûfî. 6. Ma‘kılî, bennâî, satrancî.


13. Soru

Hat sanatında sultanlara ait bütün belgelerin yazıldığı, sülüs kalemi kalınlığında (3-4 mm.) yazı çeşidine verilen ad nedir?

Cevap

Tevki‘-Rika‘.


14. Soru

Divanî Yazı hattatlarının en meşhuru hangisidir?

Cevap

Matrakçı Nasuh’tur.


15. Soru

Altı talebesi kendisiyle beraber “esâtîze-i seb‘a” (yedi üstat) diye anılılan yazı ustası kimdir?

Cevap

Yâkut.


16. Soru

Osmanlı padişahlarına ait en eski tuğra örneği hangisidir?

Cevap

Sultan Orhan tuğrasıdır.


17. Soru

Hilye-i şerifler hangi hattat’tan itibaren yazılmaya başlanmıştır?

Cevap

Hâfız Osman.


18. Soru

Birtakım estetikçiler âhengi nasıl tarif etmişlerdir?

Cevap

Çoklukta birlik nizamı, parçayla bütün arasında tam bir denge, renk, ses veya şekiller arasında uygunluk” diye tarif etmişlerdir.


19. Soru

Hat sanatının kullanım alanları nerelerdir?

Cevap

Başta İslâm’ın temel kitabı, insanlık için hidayet ve rahmet kaynağı Kur’ân-ı Kerîm, en‘âm ve cüzler, hadis kitap ve mecmuaları, yazı albümleri, levhalar, ilmî ve edebî eserlerdir.


20. Soru

Hat’ta Osmanlı hangi ekolün etkisi ile gelişmiştir?

Cevap

Yâkut üslubu.


21. Soru

İslâm yazıları arasında farklı üslûplara sahip altı çeşit yazıya verilen ad nedir?

Cevap

Aklâm-ı Sitte.


22. Soru

Arap hattıyla yazılmış olan ilk kitap hangisidir?

Cevap

Kur’ân-ı Kerîm’dir.


23. Soru

Hat sanatının alet ve materyalleri nelerdir?

Cevap

Kalem , Kalemtıraş, Makta‘,Kağıt, Âhar , Mühre, Mıstar, Mürekkep, Divit.


24. Soru

Her yazının tabii büyüklüğünden daha iri yazılanına verilen sıfata ne denir?

Cevap

Celî Yazı.


25. Soru

Şeyh Hamdullah’ın yazıları üzerinde yaptığı estetik değerlendirmeyle yeni bir üslûp ve kendi ekolünü ortaya koyan hattat kimdir?

Cevap

Hâfız Osman.


26. Soru

İstanbul’un fethinden sonra Osmanlı Meşihat Dairesi ve ilmiye sınıfının resmî yazısı olmuş olan yazı türü hangisidir?

Cevap

Ta‘lik (nesta‘lik).


27. Soru

Hat sanatında genellikle ağzı 3 mm. genişliğindeki kamış kalemle yazılan kıta, beyit, kaside ve mushaf yazımında çok işlenmiş en eski yazı çeşidi hangisidir?

Cevap

Sülüs-Nesih.


28. Soru

Emevîler devrinde yetişen ilk büyük yazı ıslahatçısı kimdir?

Cevap

Kutbe el-Muharrir’dir


29. Soru

Araplarda yazı’nın bir taraftan alfabe, şekil ve imlâ yönüyle gelişme gösterirken, diğer taraftan da sanat yazısı seviyesine yükselmesi, olağan üstü bir güzellik kazanması , İslâm sanatlarının en önemli şubelerinden biri olması ne zaman gerçekleşmiştir?

Cevap

Hicrî I ve II. yüzyıllarda.


30. Soru

Altı çeşit yazının dışında İran hat sanatında yaklaşık XIV. yüzyılın ikinci yarısında belirmeye başlayan yazı türü hangisidir?

Cevap

Ta‘lik .


31. Soru

İçinde padişahın ismi yazılı özel bir şekil olan tuğra ferman, berat, hüküm, nâme, emir gibi padişaha ait belgelerle sikkelerde, resmî evrak ve âbidelerde, kontrol damgası olarak altın ve gümüş işler üzerinde yer alan sembole ne ad verilir?

Cevap

Tuğra.


32. Soru

Hâfız Osman’ın sülüs tavrını celî sülüse uygulayarak yeni bir üslûp getiren kimdir?

Cevap

Mustafa Râkım.


33. Soru

Osmanlı hat ekolü kurucusu kimdir?

Cevap

Şeyh Hamdullah (ö. 1520).


34. Soru

Osmanlı nesta‘lik ekolünün kurucusu kimdir?

Cevap

Mustafa İzzet (ö. 1849).


Kayıt Yenileme (Ders Ekle Sil)
7 Şubat 2022 Pazartesi