Toplu İş Hukuku Dersi 6. Ünite Sorularla Öğrenelim

Toplu İş Sözleşmesinin Yapılması ve Toplu İş Sözleşmesinden Yararlanma

Toplu İş Sözleşmesi Ehliyeti ve Yetkisi

1- Toplu iş sözleşmesi ehliyeti nedir?

Cevap: Toplu iş sözleşmesi tarafı olma hakkı “ehliyet” kavramı ile açıklanır. Toplu iş sözleşmelerinin işçi tarafı, işçi sendikalarıdır. İşveren tarafı ise işveren veya işveren sendikası olabilmektedir. Yürürlükteki mevzuatımıza göre konfederasyonların toplu işsözleşmesi yapma ehliyetleri yoktur. İşçi sendikalarının toplu iş sözleşmesi ehliyetleri kurulu bulundukları işkolu ile sınırlıdır. Aynı durum işveren sendikaları için de söz konusudur. Ancak, kamu işveren sendikalarının durumu bir istisna teşkil etmektedir. Çünkü kamu işverenlerinin bütün işkollarında yeterli sayıda üyeleri olmadığı için sendika kurabilmesi imkânsız hale gelmektedir.

2- Toplu iş sözleşmesi yapma yetkisi nedir?

Cevap: Toplu iş sözleşmesi yapma yetkisi ehliyetten daha dar ve ehliyetten daha sonra aranacak bir niteliktir. Yani ancak ehliyet sahibi olanların yetkili olup olmadıklarına bakılabilecektir. Kısacası, ehliyet sahibi olmayanların yetkisinden söz edilemez. Yetki, toplu iş sözleşmesi ehliyetine sahip olan bir işçi sendikasının veya işverenin Kanunun aradığı niteliklere sahip olup olmadıklarının tespitinde kullanılan bir kavramdır.

3- 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanununa göre işçi sendikaları içintoplu iş sözleşmesi yapma yetkisinin koşulları nelerdir?

Cevap: 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanununa göre işçi sendikaları içintoplu iş sözleşmesi yapma yetkisinin koşulları şunlardır:

  • Kurulu bulunduğu işkolunda Türkiye çapında yüzde üç barajını aşmış olmak,
  • Toplu iş sözleşmesi yapılmak istenen işyeri ve işyerlerinde yarıdan bir fazla çoğunluğa, işletmelerde ise işletme kapsamındaki işyerlerinde çalışan toplam işçi sayısının yüzde kırkına sahip olmaktır.

4- Yetki koşulları arasında yer alan işkolunda yüzde bir barajının aşılıp aşılmadığının tespiti nasıl yapılır?

Cevap: İşkolunda yüzde bir barajının aşılıp aşılmadığının tespitinde, Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının her yıl Ocak ve Temmuz aylarında yayınladığı istatistikler esas alınır.

Toplu İş Sözleşmesinin Yapılmasında Safhalar

5- Toplu iş sözleşmesinin yapılmasındaki safhalar nelerdir?

Cevap: Toplu iş sözleşmesinin yapılmasındaki safhalar şunlardır:

  • Yetki tespiti,
  • Toplu görüşmeye çağrı,
  • Toplu görüşme,
  • Toplu iş sözleşmesinin imzalanmasıdır.

6- Yetki tespiti için başvuruda bulunma hakkı kime aittir?

Cevap: Yetki tespiti için hem işçi sendikasının hem de karşı tarafta tek başına bir işveren varsa bu işverenin, işveren sendikası varsa işveren sendikasının başvuru hakkı vardır. Genellikle yetki tespiti için işçi sendikaları başvuruda bulunmaktadır.

7- Yetki belgesi alınmadan bir toplu iş sözleşmesi yapılmasının sonuçları nelerdir?

Cevap: Yetki belgesi alınmadan bir toplu iş sözleşmesi yapılmışsa, taraflardan birinin veya her ikisinin yetkili olmadığı ve bu nedenle toplu iş sözleşmesinin hükümsüzlüğü Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından durumun tespitinden itibaren kırkbeş gün içinde ilgililer tarafından veya Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından dava yolu ile ileri sürülebilir (m.45/I). Talep halinde mahkeme, toplu iş sözleşmesinin uygulanmasını dava sonuna kadar durdurabilir (m.45/II).

8- Yetki belgesi hangi koşullarda ve kim tarafından verilir?

Cevap: Tespit yazısına süresi içinde itiraz edilmemişse, sürenin bitimini takip eden altı işgünü içinde; yapılan itiraz reddedilmişse ya da kendisine yetki şartlarına sahip olmadığı bildirilen sendikanın itirazı sonucunda yetki şartlarına sahip olduğunu tespit eden kesinleşmiş mahkeme kararının tebliğ edildiği tarihten itibaren altı işgünü içinde; ilgili sendikaya Bakanlık tarafından bir yetki belgesi verilir (m.44).

9- Toplu iş sözleşmeleri ne kadar süre ile ve hangi şekil şartlarına uygun yapılır?

Cevap: Toplu iş sözleşmeleri, bir yıldan az ve üç yıldan uzun süreli olamaz (m.35/II). Toplu iş sözleşmelerinin mutlaka yazılı olarak yapılması gerekir. Yazılı yapılma şartı, geçerlilik şartıdır. Toplu iş sözleşmesinin süresi, sözleşmenin imzalanmasından sonra taraflarca uzatılamaz, kısaltılamaz ve toplu iş sözleşmesi süresinden önce sona erdirilemez. Faaliyetleri bir yıldan az süren işlerde uygulanmak üzere yapılan toplu iş sözleşmelerinin süresi bir yıldan az olabilir. İşin bitmemesi halinde bu sözleşmeler bir yılın sonuna kadar uygulanır.

10- Yürürlükteki toplu iş sözleşmesi süresi bitmeden, yeni sözleşme için yetki başvurusunda bulunulabilir mi?

Cevap: Toplu iş sözleşmesi süresinin bitmesinden önceki yüz yirmi gün içinde, yeni sözleşme için yetki başvurusunda bulunulabilir. Ancak, yapılacak yeni toplu iş sözleşmesi önceki sözleşme sona ermedikçe yürürlüğe giremez (m.35/IV).

Toplu İş Sözleşmesinden Yararlanma

11- Taraf işçi sendikasına üye olan işçiler toplu iş sözleşmesinden nasıl yararlanabilir?

Cevap: Toplu iş sözleşmesi tarafı işçi sendikasına üye olanlar şu şekilde yararlanırlar;

  • Sözleşmenin imza tarihinde üye olanlar, yürürlük tarihinden itibaren yararlanırlar.
  • Sözleşmenin imza tarihinden sonra üye olanlar, üyelikleri taraf işçi sendikasınca işverene bildirildiği tarihten itibaren yararlanırlar.

12- Toplu iş sözleşmesi tarafı işçi sendikasına üye olmayanlar toplu iş sözleşmesinden nasıl yararlanır?

Cevap: Toplu iş sözleşmesi tarafı işçi sendikasına üye olmayanlar toplu iş sözleşmesinden şu şekilde yararlanır;

  • Dayanışma aidatı ödeyerek.
  • Cumhurbaşkanının teşmil kararnamesiyle.
  • Toplu iş sözleşmesi tarafı işçi sendikasının yazılı izniyle.

13- Alt işveren işçileri, asıl işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden yararlanabilir mi?

Cevap: Hem doktrinde hem de yargı kararlarında alt işverenlerin işçilerinin asıl işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden yararlanamayacakları hususunda görüş birliği vardır.Elbette alt işverenlerin işçileri sendika üyesi olurlarsa ve üye oldukları işçi sendikası alt işveren ile bir toplu iş sözleşmesi imzalarsa bu toplu iş sözleşmesinden yararlanabilirler. Ancak bu, asıl işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden ayrı bir toplu iş sözleşmesi olacaktır. Ayrıca alt işveren işçilerinin, dayanışma aidatı ödeyerek asıl işveren işçileri için yapılan toplu iş sözleşmesinden yararlanmaları da mümkün değildir.

14- Kimler dayanışma aidatı ödeyerek toplu iş sözleşmesinden faydalanabilir?

Cevap: Dayanışma aidatı ödeyerek toplu iş sözleşmesinden faydalanabilecekler üç grupta toplanabilir. Birincisi, toplu iş sözleşmesi imzalandığında işyerinde çalışan ancak taraf işçi sendikasına üye olmayanlardır. İkincisi, toplu iş sözleşmesi imzalandıktan sonra işyerinde işe girip çalışmaya başlayan ancak taraf işçi sendikasına üye olmayanlardır. Üçüncüsü de imza tarihinde işyerinde çalışan ve taraf işçi sendikasına üye olan ancak daha sonra üyelikten ayrılan veya çıkarılanlardır.

15- Teşmil ne anlama gelir?

Cevap: Kelime anlamı olarak “teşmil”, “yayma, içine aldırma” demektir. İş hukuku mevzuatımız açısından da toplu iş sözleşmesinden faydalanamayan işçilerin, toplu iş sözleşmesinden faydalanabilmeleri için toplu iş sözleşmesi kapsamına alınmalarını ifade eder. Teşmil uygulamaları, bir bakımdan hem haksız rekabeti önleyici hem de işçiler arasındaki farklı ücret ve farklı çalışma koşullarının yarattığı sıkıntı ve olumsuzlukları önleyici bir fonksiyon görmektedir.

16- 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'nda teşmil uygulaması nasıl düzenlenmiştir?

Cevap: 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nun 40. maddesinin birinci fıkrası “Cumhurbaşkanı; teşmili yapılacak işyerinin kurulu bulunduğu işkolunda en çok üyeye sahip sendikanın yapmış olduğu bir toplu iş sözleşmesini, o işkolundaki işçi veya işveren sendikalarının veya ilgili işverenlerden birinin ya da Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanının talebi üzerine, Yüksek Hakem Kurulunun görüşünü aldıktan sonra tamamen veya kısmen ya da zorunlu değişiklikleri yaparak, o işkolunda toplu işsözleşmesi bulunmayan işyeri veya işyerlerine teşmil edebilir. Yüksek Hakem Kurulu görüşünü on beş işgünü içinde bildirir” şeklindedir. Teşmil kararında teşmilin gerekçesi açıklanır. Yürürlüğe gireceği tarih de belirtilmek suretiyle teşmil kararı Resmi Gazete’de yayımlanır, ancak yürürlük tarihi Resmi Gazete’de yayım tarihinden önceki bir tarih olarak belirlenemez (m.40/II).

17- Hangi gruplar toplu iş sözleşmesinden faydalanamaz?

Cevap: Toplu iş sözleşmesinden faydalanamayacak olanlar şunlardır:

  • Kapsam dışı bırakılan işçiler,
  • İşveren vekilleri,
  • Greve katılmayan işçiler,
  • Toplu iş sözleşmesi görüşmelerine işvereni temsilen katılan işçilerdir.

18- 6356 sayılı Kanun işveren vekilini nasıl tanımlamıştır?

Cevap: İşveren vekilleri, işverenlere iş sözleşmesiyle bağlı olarak çalışmalarına rağmen diğer işçilere emir ve talimat vererek işveren adına hareket etme hak ve yetkisine sahiptirler. İşveren yetkileriyle donatılmışlardır. 6356 sayılı Kanununun 2. maddesinin e fıkrasında işveren vekili, “işveren adına işletmenin bütününü yönetenler” şeklinde ifade edilmiş ve aynı maddenin ikinci fıkrası açısından işveren vekillerinin işveren sayılacağı ifade edilmiştir.

19- Toplu iş sözleşmesine taraf olan işçi sendikasının durumundaki değişiklikler toplu iş sözleşmesini nasıl etkiler?

Cevap: Toplu iş sözleşmesine taraf olan sendikanın tüzel kişiliğinin sona ermesi, faaliyetinin durdurulması, işçi sendikasının yetkiyi kaybetmesi ve toplu iş sözleşmesinin uygulandığı işyerlerinde işverenin veya işyerinin girdiği işkolunun değişmesi toplu iş sözleşmesini sona erdirmez (m.37/I). Böyle bir durum ortaya çıkarsa toplu iş sözleşmesi süresi sonuna kadar uygulanacaktır.

20- İşyerinin veya işyerinin bir bölümünün devredilmesi toplu iş sözleşmesini nasıl etkiler?

Cevap:

  • İşletme toplu iş sözleşmesi kapsamında olan bir işyerinin devredilmesi halinde, toplu iş sözleşmesi bulunan bir işyerinin veya işyerinin bir bölümünün devredilmesi halinde,eğer devralan işverenin aynı işkoluna giren işyeri veya işyerlerinde yürürlükte olan birtoplu iş sözleşmesi var ise; devralınan işyeri veya işyerlerinde uygulanan toplu iş sözleşmesinden doğan hak ve borçlar, iş sözleşmesi hükmü olarak devam eder.
  • Eğer devralan işverenin işyeri ya da işyerlerinde uygulanan bir toplu iş sözleşmesiyok ise, devralınan işyerinde yürürlükte bulunan toplu iş sözleşmesinden doğan hakve borçlar, yeni bir toplu iş sözleşmesi yapılıncaya kadar toplu iş sözleşmesi hükmüolarak devam eder (m.38/I).
  • Toplu iş sözleşmesi bulunmayan bir işyerinin işletme toplu iş sözleşmesi tarafı olanbir işverence devralınması durumunda işyeri, işletme toplu iş sözleşmesi kapsamınagirer (m.38/II).

Sıra-(Soruid) 1-(1007807) 2-(1007809) 3-(1007810) 4-(1007811) 5-(1007813) 6-(1007814) 7-(1007816) 8-(1007818) 9-(1007829) 10-(1007830) 11-(1007832) 12-(1007834) 13-(1007835) 14-(1007837)15-(1007838) 16-(1007840) 17-(1007841) 18-(1007844) 19-(1007847) 20-(1007848)

Yaz Okulu Kayıt ve Ders Seçme
28 Haziran 2021 Pazartesi