İnsan ve Davranış Dersi 6. Ünite Sorularla Öğrenelim

Tutumlar Ve Kalıp Yargılar

1. Soru

Tutum nedir?

Cevap

Tutum, bir şeyin beğenilir olması ya da olmaması açısından değerlendirilmesi sonucunda bu şeye karşı ortaya çıkan psikolojik bir eğilimdir. Bu tanıma göre tutum, kişinin belli objelere karşı belli davranışlarda bulunma eğiliminde olmasıdır. Obje olarak söz edilen şey psikolojik obje olup, bu bir nesne olabileceği gibi bir kişi ya da varlık, bir grup insan, bir olay veya bir durum da olabilir.


2. Soru

ABC modeli nedir?

Cevap

Tutumları anlamak üzere geliştirilmiş bir modele ABC Modeli adı verilmektedir. Bu modele göre tutumu oluşturan üç unsur bulunmaktadır. Bunlar; duygu (affect), biliş (cognition) ve davranış niyetidir (behavioral intention). Bu üç unsurun İngilizce adlarının baş harfleri nedeniyle modele ABC Modeli denilmektedir.


3. Soru

ABC modelinde "duygu" ne anlam ifade etmektedir?

Cevap

ABC modelinde duygu, tutumun hislerle ilişkili kısmını ifade etmektedir.


4. Soru

ABC modelinde inançlar ile ilgili unsur hangisidir?

Cevap

Modeldeki ikinci unsur olan biliş, tutumun inançlar ile ilgili unsurudur. “Kadınların araba kullanırken daha dikkatli olduğuna inanıyorum” gibi ifadeler kişinin belli konulardaki algılarını ya da inançlarını ifade etmektedir.


5. Soru

Davranış niyeti ne demektir?

Cevap

Davranış niyeti, kişinin başka varlıklara ya da durumlara karşı nasıl davranma eğiliminde olduğunu ifade etmektedir ve tutumun düşünme ile ilgili unsurudur. “İşimi değiştirmek istiyorum” gibi ifadeler kişinin belli bir konuda nasıl davranmaya istekli olduğunu belirtmektedir. Bu davranışın gerçekleşip gerçekleşmeyeceği kesin olmasa da kişinin sözünü ettiği davranışı sergileme olasılığı söz konusudur. Bu unsuru kişinin davranışlarını gözlemlediğimizde anlayabiliriz. Diğer taraftan kişinin sözlü ifadeleri de bize onun niyeti hakkında fikir verebilir.


6. Soru

ABC modelinde Tutumun unsurları nelerdir?

Cevap

ABC modelinde Tutumun unsurları şunlardır: 

  • Duygu unsuru
  • Biliş unsuru
  • Davranış niyeti

7. Soru

Tutumların oluşumunda en büyük pay neye aittir?

Cevap

Tutumların oluşumunda öğrenmenin etkisi büyüktür. Çünkü kişiler tutumlarını sosyal çevrelerinden öğrenirler. Kişiler kendi deneyimlerinden, başkaları tarafından kendilerine aktarılanlardan ya da gözlemlerinden neyin iyi ya da kötü neyin yararlı ya da zararlı, neyin doğru ve kabul edilebilir neyin yanlış ya da kabul edilemez olduğunu öğrenir ve ona göre davranma niyeti gösterirler. Bu nedenle kişilerin aile bireylerinin, arkadaş gruplarının, okulda aldıkları eğitimin, içinde yetiştikleri toplumun kültürel de¤erlerinin onların tutumları üzerinde önemli bir etkisi vardır.


8. Soru

Sosyal öğrenme ne demektir?

Cevap

Kişiler çocukluktan itibaren en yakın aile bireylerinden başlayarak çevrelerindeki kişilerin davranışlarını gözlemler ve bu davranışları taklit ederek öğrenirler. Taklit ettikleri davranışlarının takdir edilmesi onların bu davranışları sürdürme eğiliminde olmalarını sağlar. Bu duruma sosyal öğrenme adı verilir.


9. Soru

Tutumlar nasıl ölçülür?

Cevap

Tutum ölçümleri doğrudan ölçümler ve dolaylı ölçümler olarak iki şekilde yapılabilmektedir.


10. Soru

Dolaylı tutum ölçümü nasıl yapılır?

Cevap

Bireylere doğrudan ifadeler ya da sorular yöneltmenin yanında, tutumların dolaylı bir şekilde ölçülmesi de mümkündür. Davranışların gözlemlenmesi yolu ile ölçüm gerçekleştirmek en sık kullanılan dolaylı tutum ölçümlerindendir. Bu ölçümler araştırmacıların, bireyin kendisinin dahi farkında olmadığı tutumlarını ortaya çıkarmada yardımcı olabilmektedir. 


11. Soru

Bilişsel karmaşa nedir?

Cevap

Tutumların mutlaka bir davranışa dönüşmesi söz konusu olmayabilir. Belli bir davranışa eğilimi olan kişilerin o davranışta bulunma olasılığı olmakla beraber, bir sebeple o davranışı sergilemeyebilirler. Bu durumda tutum ile davranış arasındaki ilişki her zaman belli değildir. Kişinin tutumu ile kendisinden beklenen davranışın birbirlerinden farklı olması durumunda kişide bilişsel karmaşa ortaya çıkmaktadır.


12. Soru

Çift tutum modeli nedir?

Cevap

Çift tutum modeli, kişinin aynı objeye karşı farklı tutumlar içinde olabilmesidir.


13. Soru

Kalıpyargılar ne demektir?

Cevap

Kalıpyargılar, belirli gruplara ve bu gruplara dâhil olan bireylere ilişkin genellemeleri ifade eder.


14. Soru

Kalıpyargıların bireylere ne gibi bir yararı vardır?

Cevap

Kalıpyargılar bireylere kolay hatırlanan, ulaşılabilir özet bilgiler sunarak algılama sürecini kısaltır ve enerji tasarrufu sağlar.


15. Soru

Kalıpyargı tehdidi nedir?

Cevap

Kalıpyargı tehdidi; bireyin kendisinin de içinde bulunduğu sosyal gruba yönelik olumsuz yargılar neticesinde ortaya çıkan olumsuz durumları ifade eder.


16. Soru

Kalıpyargı avantajı nedir?

Cevap

Kalıpyargı avantajı; bireyin kendisinin de içinde bulunduğu sosyal gruba yönelik olumlu yargılar neticesinde ortaya çıkan olumlu durumları ifade eder.


17. Soru

Ön yargı nedir?

Cevap

Ön yargılar bir kişi veya gruba yönelik olumsuz ve aleyhte tutumları ifade eder.


18. Soru

Ön yargılar ve kalıpyargılar arasında nasıl bir fark vardır?

Cevap

Kalıpyargılar ve ön yargılar birbirleri ile bağlantılı ancak farklı kavramlardır. Birçok araştırmacı ön yargıların, kalıpyargıların gelişlim sürecinde bahsedilen sınıflamalar (kategorizasyon) sonucu ortaya çıktığını savunmaktadır. Bireyin sınıflamalar sonucu belirli bir gruba atfettiği tüm özellikler olumsuz olmayabilir, ancak bu gruba ilişkin ön yargıları ile sahip olduğu genellemeler birbirleri ile ilişkilidir.


19. Soru

Ayrımcılık ne demektir?

Cevap

Ayrımcılık önyargıların davranışa dönüşmüş halidir. Ayrımcılık özünde belirli bir kişi veya grubun diğer kişi veya gruplarla eşit olarak değerlendirilmemesi sonucu ortaya çıkan eylemlerdir.


20. Soru

Ön yargı ve ayrımcılık arasında nasıl bir fark vardır?

Cevap

Ön yargılar bir kişi veya gruba yönelik olumsuz ve aleyhte tutumları ifade ederken; ayımcılık bu tutumların davranışa dönüşmüş halidir.


21. Soru

Günah keçisi kuramı nedir?

Cevap

Dollard vd.  tarafından geliştirilen günah keçisi kuramına göre, ezilmiş, hayal kırıklığına uğramış diğer bir deyişle günah keçisi ilan edildiğini düşünen bireyler, içinde bulundukları sosyal grup dışındaki gruplara agresif ve olumsuz tutumlar beslerler. Bu kurama göre, ön yargılar, hayal kırıklığı, ezilmişlik - agresiflik ilişkisi sonucu oluşan tutumlardır.


22. Soru

Otoriter kişilik kuramı nedir?

Cevap

Adorno vd.  tarafından geliştirilen otoriter kişilik kuramına göre, bireylerin kişilik oluşum aşamalarında maruz kaldıkları otoriter ve baskıcı yaklaşımlar, daha ön yargılı olmalarına sebep olmaktadır. Her iki kuramda da kişiler tepkilerini, agresifliklerini sadece kendilerini ezen veya baskı uygulayan kişi veya gruplara yöneltmemekte, dışsal (kendilerinin içinde olmadığı) birçok sosyal gruba karşı olumsuz tutumlar geliştirebilmektedirler.


Bahar Dönemi Dönem Sonu Sınavı
25 Mayıs 2024 Cumartesi