Veteriner Hizmetleri Mevzuatı ve Etik Dersi 1. Ünite Sorularla Öğrenelim

Mevzuat Ve Temel Kavramlar

1. Soru

Toplumsal kurallar ne anlama gelmektedir?

Cevap

Toplum hayatının bir düzen içinde devam edebilmesi ve ilişkilerin sağlıklı ve düzenli bir şekilde geliştirilebilmesi, insanların bireysel ve toplumsal ilişkilerinde uymak zorunda kalacakları bazı kuralların varlığını zorunlu hale getirir. Bu kurallar manzumesine toplumsal kurallar denir. Toplumsal kurallar insanların uymaları gereken bir emri veya yasağı ifade eder. Bu kurallar kişilerin kişilerle, kurum ve kuruluşlarla veya devletle olan ilişkilerindeki hak ve yükümlülüklerini belirler. İnsanlar bu kurallara uymadıkları takdirde tepkiler ve yaptırımlarla karşılaşırlar. Toplumsal hayatı düzenleyen kuralları şu şekilde sıralamak mümkündür. Din kuralları, ahlak kuralları, görgü kuralları, hukuk kuralları.


2. Soru

"Mevzuat" nelerden oluşur?

Cevap

Mevzuat, anayasa, kanun, KHK (kanun hükmünde kararname), uluslararası antlaşma, tüzük, yönetmelik ve diğer düzenleyici işlemlerden oluşur.


3. Soru

"Norm"'un özellikleri nelerdir?

Cevap

Normun bazı özelliklerini şu şekilde sıralamak mümkündür. Emirler ve yasaklarla bireyin davranışlarını biçimlendirir; Tekrarlandıkça alışkanlığa dönüşür; Her toplumun kendi yapısına göredir; Yaptırımı kınama, ayıplama, dışlama şeklinde görülür; İhtiyaçları karşılamayan normlar zamanla ortadan kalkar, yeni ihtiyaçlar yeni normları oluşturur.


4. Soru

Hukukun tanımı nedir?

Cevap

Hukuk, toplum hayatında kişilerin birbirleriyle ve toplumla olan ilişkilerini düzenleyen ve uyulması kamu gücü ile desteklenmiş bulunan sosyal kurallar bütünüdür. Hukuk toplumun genel yararını veya bireylerin ve toplumun ortak iyiliğini sağlamak amacıyla birbirleriyle veya meydana getirdikleri toplulukların birbiriyle olan sosyal ilişkilerini düzenleyen, yetkili makamlar tarafından konulmuş ve devlet yaptırımlarıyla desteklenmiş sosyal düzen kurallarının (kural, norm, emir, yasak, vd.) bütünüdür.


5. Soru

Hukuk kaç kola ayrılır?

Cevap

Hukuk, kamu hukuku, özel hukuk ve karma hukuk olarak üç ana kola ayrılır.


6. Soru

Hukuk devleti nasıl tanımlanmaktadır?

Cevap

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın ikinci maddesine göre Türkiye Cumhuriyeti bir hukuk devletidir. Anayasa Mahkemesi kararında hukuk devleti, “İnsan haklarına saygılı ve hakları koruyucu, adil bir hukuk düzeni kuran ve bunu devam ettirmekte kendisini yükümlü gören, bütün eylem ve işlemleri yargı denetimine bağlı olan devlettir” şeklinde tanımlanmaktadır.


7. Soru

Ahlak kuralları nasıl açıklanmaktadır?

Cevap

Ahlak insanların davranışları hakkında bir toplumda oluşan değer yargılarına göre yapılması-yapılmaması gereken, iyi-kötü, doğru-yanlış, olumlu-olumsuz kurallar bütünüdür. Ahlak kuralları toplumun gelenek ve görenekleri, örf ve adetleri ile dinî inançları ile şekillenir.


8. Soru

Görgü kuralları nasıl açıklanmaktadır?

Cevap

Görgü kuralları daha çok insan görünümü ve davranışlarının şeklini düzenler. Bu kurallar, bir kimsenin davranışlarının yere, zamana ve duruma göre alacağı şekli belirler. İnsanların birbirleriyle karşılaştıkları zaman takınmaları gereken tavırlarını, konuşma, oturma, giyinme, yeme-içme usullerini, topluluklarda bayram ve düğünlerde nasıl hareket edeceklerini gösterir. Görgü kurallarının da yaptırımı manevidir.


9. Soru

Hukuk kuralları nasıl tanımlanmaktadır?

Cevap

Toplum düzenini sağlayan kurallardan, devlet yaptırımıyla desteklenmiş olan kurallardır. Hukuk kuralları, toplumsal hayatta gerek kişiler ile kişiler, gerekse kişiler ile toplum arasındaki ilişkileri düzenleyen maddi yaptırımlı, yani uyulması kamu otoritesi ile desteklenmiş bulunan zorunlu kuralların bütününden ibarettir.


10. Soru

Ahlak ve hukuk arasındaki farlılıklar nelerdir?

Cevap

Ahlakın idesi “iyi”, hukukun idesi “adalet”tir. Dürüst yaşamak ahlaka, başkasına zarar vermemek hukuka ilişkindir. Ahlak daha çok davranışların iç yönüyle, hukuk daha çok dış yanıyla ilgilenir. Hukukta heteronomi yani dış kanun koyma, ahlâkta ise otonomi yani iç kanun koyma vardır. Buna bağlı olarak da hukukta dış sorumluluk, ahlakta iç sorumluluk vardır.


11. Soru

Niteliklerine göre hukuk kuralları nelerdir?

Cevap

Niteliklerine göre hukuk kurallarının “emredici hukuk kuralları”, “yetki verici hukuk kuralları”, “tanımlayıcı hukuk kuralları”, “tamamlayıcı hukuk kuralları” ve “yorumlayıcı hukuk kuralları” şeklinde çeşitleri mevcuttur. Ayrıca bu sınıflandırmaya bazı hukukçu ve yazarlar bir başka hukuk kuralını daha ilave etmektedirler. O da “yürürlükten kaldırıcı/ilga edici hukuk kuralları”dır.


12. Soru

Bir hukuk kuralının emredici nitelik taşıyıp taşımadığı nasıl anlaşılır?

Cevap

Bir hukuk kuralının emredici nitelik taşıyıp taşımadığı kuralın yazılışından ifade biçiminden ya da maddenin amacından anlaşılır. Bir kural, “mükelleftir”, “olamaz”, “vazgeçemez”, “hükümsüzdür” vb. ifadeler içeriyorsa buyurucu/emredicidir.


13. Soru

Tamamlayıcı hukuk kuralları nasıl açıklanmaktadır?

Cevap

Tarafların yaptıkları hukuki işlemlerde önceden öngörmedikleri ve düzenlemedikleri hususları doldurmaya yarayan kurallara denir. Tamamlayıcı hukuk kuralları tarafların iradelerine bırakılmış durumlarda söz konusu olduğundan uyulması zorunlu olmayan hukuk kurallarıdır. Tarafların iradelerinin önemli olduğu özel hukuk alanında tamamlayıcı hukuk kurallarına daha çok rastlanır. Emredici hukuk kurallarına aykırı olmamak şartıyla tarafların serbest iradeleri doğrultusunda sözleşmeye konmuş bulunan hükümlere öncelik tanınmıştır.


14. Soru

Yorumlayıcı hukuk kuralları nasıl açıklanmaktadır?

Cevap

Açığa vurulmuş olup da değişik anlamlara gelebilecek olan bir iradenin ya da bir davranış veya eylemin hangi anlama alınması gerektiğini ifade eden kurallara yorumlayıcı hukuk kuralları denir. Yani, bu kurallar tarafların beyanlarının açık olmadığı hallerde uygulanır.


15. Soru

Tanımlayıcı hukuk kuralları nasıl açıklanmaktadır?

Cevap

Kanunların daha iyi anlaşılması için bazen belli hususların açıkça tanımlanması, anlamının ve içeriğinin belirlenmesi gerekir. İşte tamamlayıcı hukuk kuralları bu tanımları getiren düzenlemelerdir. Örneğin: Bir iş sözleşmesine dayalı olarak çalışan gerçek kişiye işçi denir (İş K.m.2).


16. Soru

Kamu hukuku dalları nelerdir?

 
Cevap

Kamu hukuku dalları şunlardır:

  • Uluslararası Hukuk
  • Anayasa Hukuku
  • İdare Hukuku
  • İdari Yargılama Hukuku
  • Ceza Hukuku
  • Ceza Yargılama Hukuku
  • Vergi Hukuku
  • Genel Kamu Hukuku
  • Çevre Hukuku
  • İcra ve İflas Hukuku

17. Soru

Özel hukuk dalları nelerdir?

Cevap

Özel hukuk dalları şunlardır:

  • Medeni Hukuk
  • Kişiler Hukuku
  • Aile Hukuku
  • Borçlar Hukuku
  • Eşya Hukuku
  • Miras Hukuku
  • Ticaret Hukuku
  • Deniz Ticaret Hukuku
  • Devletler Özel Hukuku
  • Medeni Usul Hukuku

18. Soru

Karma hukuk dalları nelerdir?

Cevap

Karma hukuk dalları şunlardır:

  • İş Hukuku
  • Maden Hukuku
  • Fikri ve Sınai Haklar Hukuku
  • Sosyal Güvenlik Hukuku

19. Soru

Türkiye’de 16 Nisan 2017 Halkoylaması ile kabul edilen ve 24 Haziran 2018 günü yapılan “Milletvekilliği ve Cumhurbaşkanlığı” seçimlerinden sonra yürürlüğe giren “Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi”’ ile birlikte hukukun kaynaklarında meydana gelen değişikliklerle birlikte hukukun kaynakları nasıl sıralanmıştır?

Cevap

Hukukun Kaynakları

  1. Asıl/Asli Kaynaklar
    1. Yazısız Kaynaklar
    2. Anayasa
    3. Temel Hak ve Hürriyetlere İlişkin Milletlerarası Antlaşmalar
    4. Kanun=Ohal’de Çıkarılacak Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri=Uluslararası Antlaşmalar
    5. Yürütmeye İlişkin Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri
    6. Yönetmelikler
  2. Yardımcı Kaynaklar
    1. Doktrin (Bilimsel Görüşler)
    2. İçtihat (Yargı Kararları)

20. Soru

Anayasa nasıl açıklanmaktadır?

Cevap

Anayasa devletin temel yapısını, yönetim biçimini, devlet organlarının birbirleriyle ilişkilerini, temel hak ve özgürlüklerini düzenleyen temel yazılı hukuk kaynağıdır. Anayasa terimi, “maddi” ve “şekli” olmak üzere iki anlam ifade etmektedir. Maddi anlamda anayasa devletin kuruluşunu, işleyişini, mahiyetini, organlarını, bu organlar arasındaki ilişkileri kişilerin temel hak ve özgürlüklerinin düzenleyen, hukuki kurum ve kuralların tümünü ifade eder. Şekli anlamda anayasa ise, faklı özelliklere sahip olmakla birlikte bir yasa niteliği taşıyan, sistematik olarak bir araya getirilmiş maddelerin bütünüdür. Anayasa hükümleri, yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını ve diğer kuruluş ve kişileri bağlayan temel hukuk kurallarıdır. Buna Anayasanın bağlayıcılığı ve üstünlüğü kuralı denilir.


21. Soru

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın hangi kısmında temel esaslar değiştirilemez ve değiştirilmesi dahi teklif edilemez ve bu esaslar nelerdir? 

Cevap

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası yedi kısımdan oluşur. Birinci kısımda, genel esaslar yer alır. Bu bölümde değiştilemez ve değiştirilmesi dahi teklif edilemez temel esaslar mevcuttur. Bunlar devletin bütünlüğü ve şekli, cumhuriyetin nitelikleri, devletin başkenti, bayrağı. Ayrıca yasama, yürütme ve yargı organları ile ilgili konularda bu kısımda yer almaktadır. 


22. Soru

Kanun nasıl tanımlanmaktadır?

Cevap

Kanun kısaca şu şekilde tanımlanabilir. Kanun, anayasanın yetkili kıldığı yasama organı tarafından kanun adı altında yapılan ve normlar hiyerarşisinde anayasanın altında tüzüklerin üstünde yer alan çoğunlukla, genel, sürekli ve soyut kurallar içeren hukuki metinlerdir. Kanunlar, yazılı olmayan hukuk kaynaklarından ayrılması bakımından mutlaka yazılı olmalıdır, bir kişi, grup veya zümreye yönelik çıkarıldığı kanısını yaratmaması için genel olmalıdır, sık sık değiştirilmemesi ve belirli bir süre yürürlükte kalması amacıyla sürekli çıkarılmış olmalıdır. Kanunların bir diğer özelliği de başlarında mutlaka “kanun”ifadesinin bulunmasıdır.


23. Soru

Ülkemiz hukukuna göre kanun yapma süreci nasıldır?

Cevap

Ülkemiz hukukuna göre kanun yapma yetkisi TBMM’ne aittir. Kanun teklif etme yetkisi milletvekillerine aittir. TBMM tarafından kabul edilen kanunlar on beş gün içerisinde Cumhurbaşkanı tarafından yayımlanır. Cumhurbaşkanı kanunu veya kanun hükümlerini uygun bulmadığı takdir de meclise geri gönderir. Meclis geri gönderilen yasayı aynen kabul ederse Cumhurbaşkanınca yayımlanır; TBMM geri gönderilen yasada tamamen ya da kısmen değişiklik yaparsa Cumhurbaşkanı Kanunu geri gönderebilir. Cumhurbaşkanı tarafından onaylana kanun ise yayımlanmak üzere Resmi Gazete’ye gönderilir.


24. Soru

Kanun hükmünde kararname nedir?

Cevap

Kanun hükmünde kararname, doğrudan anayasadan ya da TBMM’den usulune uygun olarak alınan yetkiyle sınırlı konu, süre ve alanda belirli düzenlemeleri yapma yetkisi veren yazılı hukuk kurallarıdır.


25. Soru

Yönetmelikler nasıl açıklanmaktadır?

Cevap

Yönetmelik Cumhurbaşkanlığı, bakanlıklar ve kamu tüzel kişileri kendi görev alanlarını ilgilendiren yasaların ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartı ile yönetmelikler çıkarırlar. Resmi Gazete’de yayımlanması gereken yönetmelikler yasayla belirtilir.


26. Soru

Tüzük/nizamname nasıl açıklanmaktadır?

Cevap

Tüzük, Bakanlar Kurulu tarafından yasaların uygulanmasını göstermek veya emrettiği işleri belirtmek üzere, yasalara uygun çıkarılır. Her tüzük bir kanuna dayanmak zorundadır. Tüzükler kanuna aykırı hükümler içeremez. Kanuna aykırılık içeren tüzükler için Danıştay’da iptal davası açılabilir. Tüzükler Danıştay’ın incelemesinden geçirilmek şartıyla çıkarılabilir. Tüzükler Cumhurbaşkanınca imzalanır ve kanunlar gibi Resmi Gazete’de yayımlanır.


27. Soru

Yardımcı kaynakların hukuktaki yeri nedir?

Cevap

Bir hukuki uyuşmazlığın çözümünde hâkimin gerekli olması durumunda yazılı ve yazısız kaynaklardan sonra başvurduğu kaynaklardır. Hâkimin önündeki meseleyi çözümlerken başvurduğu, bilimsel ve yargısal içtihatlar gibi başka kaynaklar da vardır. Hâkim, bu kaynakları uygulamakla yükümlü değildir, bunlardan sadece yararlanır.“Bilimsel görüşler (doktrin)” ve “yargı kararları (içtihat)” olmak üzere başlıca iki yardımcı kaynak vardır.


Kayıt Yenileme (Ders Ekle Sil)
7 Şubat 2022 Pazartesi