Temel Veteriner Farmakoloji ve Toksikoloji Dersi 1. Ünite Sorularla Öğrenelim

Farmakolojiye Giriş, İlaç, Doz, Farmasötik İşlemler Ve İlaç Şekilleri

1. Soru

Farmakoloji nedir?

Cevap

Farmakoloji kelime olarak ilaç bilimi demektir. Yunanca ilaç manasına gelen farmakon ve bilim anlamına gelen logos kelimelerinden türetilmiştir. Farmakoloji geniş anlamda hastalıkların önlenmesi, sağaltımı ve tanısında kullanılan ilaç ve diğer maddelerden bahseder. İlaçların kaynakları, fiziksel ve kimyasal özellikleri, hazırlanma ve terkip edilmeleri, ilaç şekilleri (farmasötik şekiller), dozları, farmakokinetikleri (verilme, emilme, dağılma, metabolizma, atılma gibi), farmakodinamikleri (etki şekilleri, etkileri), yan ve zararlı etkileri, ilaçlar arasında etkileşmeler ve geçimsizlikler, uyarılar farmakolojinin başlıca ilgi alanını oluşturur.


2. Soru

Drog bilgisi nedir?

Cevap

Drog bilgisi: İlaç hammaddeleriyle (drog) ilgilenen altbilim dalıdır; drogların çoğu
bitki kaynaklı olduğundan, botanik ve eczacılıkla yakından ilişkilidir


3. Soru

Terapötik farmakoloji nedir?

Cevap

Terapötik farmakoloji (Farmakoterapi, uygulamalı farmakoloji): Deneysel farmakolojiden elde edilen bilgilere göre ilaçların hasta hayvanlarda kullanılması ve etkileriyle uğraşan altbilim dalıdır.


4. Soru

Kemoterapi nedir?

Cevap

Kemoterapi: Bakteri, mantar, iç ve dış parazitler, virüs gibi mikroroganizmalardan ileri gelen hastalıkların sağaltımı, önlenmesi ve kontrolünde kullanılan ilaç ve diğer maddelerden bahseder; kemoterapi esasta ilacın vücuda (konak) değil, ona yerleşen mikroorganizmaya (konuk) etkiyi inceler. Terim, tümöral hastalıkların sağaltımı ve önlenmesi amacıyla kullanılan ilaçları ve uygulamaları da kucaklar.


5. Soru

Kodeksin kelime anlamı nedir?

Cevap

Kodeks, kanun anlamına gelen Code teriminden türetilmiştir; ilaçların “Kanuni Standart Kitabı” olarak kabul edilir.


6. Soru

İlacın tanımı nedir?

Cevap

İlaç, hastalıkları sağaltmak, hafifletmek veya önlemek ya da tanı amacıyla veya fiziki ve cerrahi müdahaleleri kolaylaştırmak ya da fizyolojik olayları değiştirmek için vücuda uygulanan maddeler olarak tanımlanabilir.


7. Soru

İlacın dikkat çekici önemli özellikleri nelerdir?

Cevap

İlaçlar iki özelliği ile dikkat çekerler; bunlar etkinin seçici ve geçici olmasıdır. Seçici etki, kullanılış amacıyla ilgili hücre, doku veya organı ve buralardaki belirli biyolojik olayları etkilerken, diğer olayları veya diğer sistem ya da kısımları etkilememesi anlamındadır. Geçici etki, ilaç kullanımının durdurulmasını takiben etkisinin belli bir sürede kendiliğinden kaybolmasını ifade eder.


8. Soru

Bitki kaynaklı ilaç hammaddeleri nelerdir?

Cevap

Çok sayıda bitkide (tıbbi bitki) yine çok sayıda ilaç olarak kullanılan etkin madde vardır. Bitki kaynaklı ilaç maddeleri bitkinin kabuk, kök, meyve, özsu, tohum, yaprak, yumru gibi kısımlarında bulunurlar. Etkin madde gruplarının başlıcaları alkaloitler, balsamlar, glikozitler, lateksler, müsilajlar, reçineler, saponinler, tanenler, yağlar (uçucu ve sabit yağlar), zamklar gibi gruplara ayrılırlar.


9. Soru

Bitkilerde bulunan renk maddelerine ne isim verilir?

Cevap

Flavonoitler: Bitkilerde bulunan renk maddeleridir. Bitkilerin genellikle rengini (sarı, portakal, mor gibi) verirler; sonbahardaki renk değişimlerinden sorumludurlar.


10. Soru

Müsilaj içeren başlıca bitki ve/veya bitkisel maddeler nelerdir?

Cevap

Ayvaçekirdeği, çemenotu, ebegümeci, hatmi, ketentohumu, sahlep yumrusu fazla miktarda müsilaj içeren başlıca bitki ve/veya bitkisel maddelerdir.


11. Soru

Bitkisel yağlar kaça ayrılır?

Cevap

Yağlar: Uçucu olup-olmadıklarına göre sabit yağlar ve uçucu yağlar diye ikiye ayrılırlar. Sabit yağlar, yağ asitlerinin gliserinle yaptıkları esterlerdir; kaynaklarına göre bitkisel (ayçiçeği yağı, badem yağı, fıstık yağı, mısır yağı gibi) ve mineral yağlar (sıvı ve katı parafin) diye ayrılırlar. Uçucu yağlar, aromatik (kokulu) veya eteral yağlar ya da esanslar diye bilinirler; başlıca örneklerini gül yağı, karanfil yağı, kekik yağı, lavanta yağı, nane yağı, ökaliptus yağı
oluşturur.


12. Soru

Hayvan kaynaklı ilaç maddeleri nelerdir?

Cevap

Bal mumu, hormonlar (insülin, kortikotropin, oksitosin gibi), kantarid, pankreatin, pepsin, protamin, spermaseti, yün yağı hayvan kaynaklı maddelerin başlıca örnekleridir.


13. Soru

Hastada istenen etkiyi oluşturan ilaç miktarına ne denir?

Cevap

Etkili doz (ED): Hastada istenen etkiyi oluşturan ilaç miktarıdır; terapötik, offisiyel, efektif, sağaltıcı doz diye de bilinir. Sağaltım dozu kullanılan ilaç miktarına göre en küçük sağaltım dozu, orta sağaltım dozu ve en yüksek sağaltım dozu diye üçe ayrılır.


14. Soru

Sağaltım indeksi nedir?

Cevap

Bir ilacın sağaltım yönünden hasta için güvenliğini gösteren en önemli ölçütlerden birisidir. Sağaltım indeksi, bir ilacın zehirli veya öldürücü dozu ile sağaltıcı dozu arasındaki oranı veya genişliği ifade eder. Doz-cevap ilişkisine göre bir maddenin birisi sağaltıcı, diğeri de öldürücü etki diye bilinen en az iki kuvantal doz-cevap eğrisi vardır.


15. Soru

Optik izomer nedir?

Cevap

Optik izomer: Yapısında asimetrik karbon atomu veya kiral merkez (dört farklı grubun bağlandığı karbon atomundan oluşan merkez) içerir. Asimetrik karbon atomu iki izomer oluşturur; izomerler, polarize ışığı çevirme özellikleri dışında, diğer fiziko kimyasal özellikleri bakımından birbirine benzerler. Polarize ışığı saatin yelkovanı yönünde (sağa) çeviren dekstroizomer (d- veya (+)-izomer), ters yönde (sola) çeviren levo-izomer (l-, (-)-izomer), eşit miktarda d- ve l-izomer karışımı da rasemat (±) diye bilinir.


16. Soru

Geometrik izomer nedir?

Cevap

Geometrik izomer: Bunlar cis-, trans-izomer olarak da bilinir; ilaç molekülündeki çift bağ veya halka sisteminden dolayı, iki grubun kimyasal bir bağın etrafında dönmesinin sınırlanmasından ile gelir. İki grup düzlemin aynı tarafında ise cis-izomer, ayrı tarafında ise trans-izomer olarak bilinir. İki izomer yapı arasında fiziko-kimyasal özellikler ve etkinlik bakımından önemli farklar vardır.


17. Soru

Majistral ilaçlar ne demektir?

Cevap

Majistral ilaçlar: Hekimin reçetesine açık formülünü ve yapılışını yazdığı ilaçlardır.


18. Soru

Resmi ilaçlar nelerdir?

Cevap

Resmi ilaçlar: Ülkenin resmi ilaç kitabında (Farmakope veya Kodeks) ismi ve yapılışı kayıtlı olan, hekimin reçetesine sadece
ismini ve miktarını yazdığı, buna göre eczacının kitaba göre hazırladığı ilaçlardır.


19. Soru

Tıbbi ürünler nelerdir?

Cevap

Tıbbi ürünler: Çeşitli firmaların yetkili kurumdan (Tarım ve Orman Bakanlığı Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü) imalat veya dış alım ruhsatı aldıkları ve pazarda kullanıma hazır halde bulunan ilaçlardır.


20. Soru

Ergitmek ne demektir?

Cevap

Ergitmek (Sıvılaştırmak): Isı yardımıyla bir maddenin katı halden sıvı ve hatta gaz haline getirilmesidir. Ergitme terimi metal ve tuzları, sıvılaştırma ise katı yağlar (vazelin, iç yağı, lanolin, domuz yağı gibi), bal mumu gibi maddeler için kullanılır. Sıvı bir maddenin (eter, halotan gibi) ısı emerek gaz haline geçmesi buharlaşma, katı bir maddenin (naftalen, para-diklorobenzen gibi) doğrudan gaz haline geçmesi de süblimasyon diye bilinir.


21. Soru

Özütlemek ne demektir?

Cevap

Özütlemek (Hulasalandırma, Ekstraksiyon): Bitkisel etkin (alkaloitler, glikozitler, tanenler, uçucu yağlar, reçineler gibi) veya etkisiz maddelerin (albuminler, müsilajlar, nişasta, pektinler, şekerler, zamklar gibi) çözücülerle (su, etilalkol, sulu-etilakol, eter, petroleteri, kloroform gibi), değişik sıcaklıklarda (oda sıcaklığı ile 100°C arasında) ve sürelerde (genellikle 5 dakika-24 saat arasında; süre daha da uzun olabilir) temasta tutulmaları sonucu, çözünebilen kısımlarının ayrılması işlemine özütleme; elde edilenürüne özüt (hulasa, ekstre) adı verilir.


22. Soru

B- ve C-cetveli ne iafade eder?

Cevap

B- ve C-cetveli: B-cetveli zehirli ilaçları (kırmızı etiket taşırlar ve üzerinde şiddetli zehirli yazan kırmızı renkli dolapta saklanırlar),
C-cetveli ayrı bulundurulacak ilaçları (yeşil etiket taşırlar ve üzerinde ayrı bulundurulacak yazan yeşil renkli dolapta saklanırlar) ifade eder.


23. Soru

Bitki kısımlarına soğuk su dökülüp, su banyosunda sık karıştırılarak 10-60 dakika tutulması, buradan alınıp bir süre beklenmesi ve sıcak olarak süzülmesi ile yapılan işleme ne ad verilir?

Cevap

Dekoksiyon (Sıcak özütleme)


24. Soru

Dijesyon ne demektir?

Cevap

Dijesyon: Bitki kısımlarına 35-40°C sıcaklıkta çözücü dökülerek, 12-24 saat süreyle temasta tutulması, sonra süzülmesi ile yapılan işlemdir. Çözücü olarak uçucu maddeler kullanılır. Dijesyon işlemi dik soğutucu takılmış cam balonda yapılır.


25. Soru

Bitki kısımlarının normal sıcaklıktaki (15-20°C) çözücülerde (genellikle su) değişik süreyle (30 dakika-24 saat; süre bazen 5-10 güne kadar uzatılabilir) temasta tutulması sonucu çözünen kısımlarının süzülerek ayrılması işlemine ne ad verilir?

Cevap

Maserasyon (Islatma, Soğuk özütleme)


26. Soru

Düz bağırsağa konularak uygulanmak için hazırlanan konik şekilde, normal sıcakta katı ama vücut sıcaklığında ergiyen ilaç şekli hangisidir?

Cevap

Fitil (Şaf)


27. Soru

Enva nedir?

Cevap

Enva: Parçalanmış veya parçalanmamış haldeki çeşitli bitki kısımlarının (çekirdek, çiçek, kabuk, kök, meyve, odun, tohum, yaprak, yumru gibi) birbirleriyle veya diğer maddelerle olan karışımlarıdır. Enva genellikle infüzyon ve dekoksiyon şeklinde kullanılır. Halk ilacı olarak bilinen birçok enva örneği (yumuşatıcı, sadri, idrar söktürücü, sürgüt, aromatik enva gibi) vardır.


28. Soru

Aerosol nedir?

Cevap

Aerosol: Uygun bir çözücüde çözdürülmüş etkin madde ve itici gazdan (propan-bütan gibi) oluşurlar; kullanılan meme ve basınç, ilacın damlacık büyüklüğünü ve dağılımını etkiler. Bu formülasyonlar genellikle evlerde uçan (sivrisinek, karasinek, arı gibi) ve yürüyen-tırmanan (hamam böceği, karınca, bit, pire, tahta kurusu gibi) parazitlerle mücadelede kullanılırlar.


29. Soru

Düz bağırsak yoluyla uygulanan çözeltilere ne ad verilir?

Cevap

Lavman


30. Soru

Liyoflize toz nedir?

Cevap

Liyoflize toz: Bir maddenin suyunun vakum altında (0.001 mmHg) ve çok düşük sıcaklıkta (-20°C ile -70°C arasında) süblimasyonla ayrılmasıdır. İşlem, ilaç veya formülasyonların fiziksel ve kimyasal özelliklerini uzun süre bozulmadan korumalarını ve bu şekilde saklandıktan sonra su gibi çözücülerle karıştırıldığında eski haline dönebilmelerini sağlar.


Kayıt Yenileme (Ders Ekle Sil)
7 Şubat 2022 Pazartesi