aofsoru.com

Osmanlı Türkçesi 1 Dersi 3. Ünite Sorularla Öğrenelim

Türkçe Kelimelerin Yapısı, Türkçe Kiplerin Ve Edatların Yazılışı

1. Soru

Kelime kısaca nasıl tanımlanabilir?

Cevap

Kelime, bir ya da birkaç heceden oluşan ve bağımsız anlam taşıyan düzenli seslerin meydana getirdiği bir dil öğesidir.


2. Soru

Cümle nasıl oluşturulur?

Cevap

Kelimelerin gramer ve anlamca belli bir görüşü ifade edecek biçimde bir araya getirilmesiyle cümleler oluşur.


3. Soru

Kelimeyi oluşturan en küçük ses birliğinin tanımı nedir?

Cevap

Kelimeyi oluşturan en küçük ses birliği “hece” olarak tanımlanmaktadır.


4. Soru

Türkçe heceler kaç grupta incelenebilir?

Cevap

Türkçe heceler açık ve kapalı olmak üzere iki grupta incelenebilir.


5. Soru

Açık hece nedir?

Cevap

Açık hece, bir ünlüden oluşan ya da ünlüyle biten hecedir.


6. Soru

A-cı, e-lek, ı-lık, i-ki sözcüklerindeki hecelerden hangileri açık hecedir?

Cevap

Bu sözcüklerde bir ünlüden oluşan a-, e-, ı-, iheceleri ile ünsüz+ünlüden oluşan -cı, -ki heceleri açık hecedir.


7. Soru

Kapalı hece nedir?

Cevap

Kapalı hece, ünsüzle biten hecedir.


8. Soru

Türkçede kaç çeşit kapalı hece vardır?

Cevap

Türkçede dört çeşit kapalı hece vardır: ünlü+ünsüz; ünsüz+ünlü+ünsüz; ünlü+ünsüz+ünsüz; ünsüz+ünlü+ünsüz+ünsüz seslerden oluşan heceler.


9. Soru

Kelimeleri oluşturan bir alt birim nedir?

Cevap

Kelime hece denilen kelimeden daha küçük ses birliklerinin yan yana gelmesinden oluşur.


10. Soru

Türkçe sözcüklerin hece yapıları incelendiğinde hangi iki özellik dikkati çekmektedir?

Cevap

Türkçe sözcüklerin hece yapılarında dikkati çeken özellikler, hecelerin çift ünsüzle başlamaması ve hece sonunda iki ünsüzün aynı cins olmamasıdır.


11. Soru

Türkçe sözcüklerde hece nasıl oluşur?

Cevap

Türkçe hecelerde kurucu ses olarak bir ünlü mutlaka bulunur. Bu kurucu ünlü kendisinden önce gelen ünsüzü ve kendisinden sonra gelen tek ya da düzenli iki ünsüzü yanına çeker, böylece hece oluşur.


12. Soru

Türkçe kelimelerin yapısı nasıldır?

Cevap

Her Türkçe kelimenin temeli bir köke dayanır. Sonra bir ya da daha fazla yapım eki ve çekim eki gelir.


13. Soru

Türkçe açısından yapım eki nasıl tanımlanabilir?

Cevap

Türkçe açısından yapım eki, köklerin sonuna eklenmek suretiyle onların anlamlarını değiştiren unsurlara denir.


14. Soru

Türkçede köklerle ekler arasında nasıl bir düzen vardır?

Cevap

Türkçe kelime kökleriyle ona eklenmiş yapım ve çekim ekleri arasında belli bir ünlü düzeni vardır. Bu düzen esasen hecelerdeki ünlülerin benzeşmesidir.


15. Soru

Türkçe kelime kökleriyle ekler arasındaki benzeşme neye dayanır?

Cevap

Türkçe kelime kökleriyle ekler arasındaki benzeşme ünlülerin kalınlık-incelik ya da düzlükyuvarlaklık yönünden uyumuna dayanır.


16. Soru

Türkçede hangi ünlüler kalındır?

Cevap

Türkçede a, ı, o, u ünlüleri kalındır.


17. Soru

Türkçede hangi ünlüler incedir?

Cevap

Türkçede e, i, ö, ü ünlüleri incedir.


18. Soru

Türkçede hangi ünlüler düzdür?

Cevap

Türkçede a, e, ı, i ünlüleri düzdür.


19. Soru

Türkçede hangi ünlüler yuvarlaktır?

Cevap

Türkçede o, ö, u, ü ünlüleri yuvarlaktır.


20. Soru

Türkçede kalınlık-incelik uyumu nasıldır?

Cevap

Türkçe kelimenin ilk hecesinde kalın ünlü varsa sonraki hecelerin ünlüleri de kalın; ince ünlü varsa, ondan sonraki hecelerin ünlüleri de ince olur.


21. Soru

Türkçede düzlük-yuvarlaklık uyumu nasıldır?

Cevap

Türkçe kelimenin ilk hecesinde düz ünlü varsa sonraki hecelerin ünlüleri de düz olur. İlk hecede yuvarlak ünlü varsa ikinci hecenin dar ünlüsü yuvarlak olur, sonraki hecelerin de ünlüleri darsa, uyum ileri doğru işler. İkinci hecenin ünlüsü düz-genişse öylece kalır ve kendisinden sonraki hece ünlüleri de ona uyar.


22. Soru

Türkçedeki düzlük-yuvarlaklık uyumunun diğer adı nedir?

Cevap

Türkçedeki düzlük-yuvarlaklık uyumunun diğer adı “küçük ünlü uyumu”dur.


23. Soru

Türkçe kelimeler hangi ünsüzlerle başlamaz?

Cevap

Türkçe kelimeler ğ, l, m, n, n, r, z ünsüzleriyle başlamaz. Ancak kimi yansıma (ses taklidi) kelimeler l, n, z ile başlayabilir.


24. Soru

Osmanlı Türkçesinde şın+elif+ye+dal harflerinin oluşturduğu edat hangisidir, bu edatın işlevi nedir?

Cevap

Osmanlı Türkçesinde şın+elif+ye+dal harflerinin oluşturduğu edat “şâyet” edatı olup bu edat bağlama işlevinde kullanılmaktadır.


25. Soru

Osmanlı Türkçesinde kef+ze+elif harflerinin oluşturduğu edat hangisidir, bu edatın işlevi nedir?

Cevap

Osmanlı Türkçesinde kef+ze+elif harflerinin oluşturduğu edat “kezâ” edatı olup bu edat bağlama işlevinde kullanılmaktadır.


26. Soru

Türkçede tek heceli kelimelerin sonunda ünsüzlerin yer alma kuralı nedir?

Cevap

Türkçe tek heceli kelimelerin sonunda düzensiz çift ünsüz ve ikiz ünsüz bulunmamaktadır.


27. Soru

Türkçede kelimelerin sonunda tonlu ve tonsuz ünsüzlerin yer alma kuralı nedir?

Cevap

Türkçe kelimelerin sonunda tonlu b, c, d, g ünsüzleri yerine tonsuzları olan p, ç, t, k sesleri bulunur.


28. Soru

Osmanlı Türkçesinde elif+nun+cim+kaf harflerinin oluşturduğu edat hangisidir, bu edatın işlevi nedir?

Cevap

Osmanlı Türkçesinde elif+nun+cim+kaf harflerinin oluşturduğu edat “ancak” edatı olup bu edat bağlama işlevinde kullanılmaktadır.


29. Soru

Osmanlı Türkçesinde cümle içinde birkaç defa tekrar edilen edatlara örnek verebilir misiniz?

Cevap

Osmanlı Türkçesinde cümle içinde birkaç defa tekrar edilen edatlara birkaç örnek şunlardır: gerek…gerek, ne…ne, hem…hem.


30. Soru

Osmanlı Türkçesinde be + re harflerinin oluşturduğu edat hangisidir, bu edatın işlevi nedir?

Cevap

Osmanlı Türkçesinde be+re harflerinin oluşturduğu edat “ber” edatı olup bu edat “üzerine, üzerinde” işlevinde kullanılmaktadır.


31. Soru

Türkçe gereklilik kipinin imla özelliği nedir?

Cevap

Türkçe gereklilik kipi ekleri fiil tabanına birleşmekte, kendisinden sonra gelen eklere birleşmemektedir.


32. Soru

Gereklilik kipi, hangi kişide istisnai olarak sözcük tabanına birleşik yazılmaktadır?

Cevap

Gereklilik kipi, 3. çoğul kişide istisnai olarak sözcük tabanına birleşik yazılmaktadır.


33. Soru

Türkçede şimdiki zaman eki olarak kullanılan -makta ve -mekte ekleri nasıl yazılmaktadır?

Cevap

Türkçede -makta eki, “mim+kaf+dal+güzel he” ile, -mekte eki ise “mim+kef+dal+güzel he” ile yazılmaktadır.


34. Soru

Osmanlı Türkçesinde elif + ze harflerinin oluşturduğu edat hangisidir, bu edatın işlevi nedir?

Cevap

Osmanlı Türkçesinde elif+ze harflerinin oluşturduğu edat “ez” edatı olup bu edat “-dan, -den” işlevinde kullanılmaktadır.


35. Soru

Osmanlı Türkçesinde be+elif harflerinin oluşturduğu edat hangisidir, bu edatın işlevi nedir?

Cevap

Osmanlı Türkçesinde be+elif harflerinin oluşturduğu edat “bâ” edatı olup bu edat “ile; -a/-e, -lı/-li” işlevinde kullanılmaktadır.


36. Soru

Osmanlı Türkçesinde medli elif+güzel he harflerinin oluşturduğu ünlem hangisidir?

Cevap

Osmanlı Türkçesinde medli elif+güzel he harflerinin oluşturduğu ünlem “âh” ünlemidir.


37. Soru

Osmanlı Türkçesinde elif+ye+vav+elif+güzel he harflerinin oluşturduğu ünlem hangisidir?

Cevap

Osmanlı Türkçesinde elif+ye+vav+elif+güzel he harflerinin oluşturduğu ünlem “eyvâh” ünlemidir.


38. Soru

Kelimelerdeki seslerin sıralaması değiştirilirse ne olur?

Cevap

Kelimelerdeki seslerin sıralaması değiştirilirse anlam değişir ya da tamamen bozulur.


39. Soru

Türkçede ünsüz uyumu nasıl tanımlanabilir?

Cevap

Türkçe kelimelerde tonlu-tonsuz ünsüzlerin (b-p, c-c, d-t, g-k, z-s) eşleşmesi halinde tonlu ya da tonsuzda birleşirler. Ünsüzler arasındaki bu tonlu-tonsuz benzeşmesine ünsüz uyumu denir.


40. Soru

Şart kipinin ince ünlülü fiillerdeki yazılışında neye dikkat etmek gerekmektedir?

Cevap

Şart kipinin yazılışında, ince ünlülü fiillerin teklik 2. şahıstaki yazılışı ve çokluk 2. şahıstaki yazılışının aynı olduğuna dikkat edilmelidir. Ekin teklik veya çokluk için mi yazıldığı cümlenin anlamına göre ayırt edilir.


41. Soru

Osmanlı Türkçesinde şart kipinin çokluk ikinci şahıs ekleri nasıl yazılır?

Cevap

Çokluk 2. şahıs ekleri kalın ünlülü fiilllerde “kaf” ile, ince ünlülü fiillerde “kef” ile yazılır.


42. Soru

Osmanlı Türkçesinde dilek-şart kipinin olumsuzu nasıl yazılır?

Cevap

Osmanlı Türkçesinde dilek-şart kipinin olumsuzu ince ünlülü fiillerde “mim+güzel he” ile, kalın ünlülü fiillerde “mim+elif” ile yazılır.


43. Soru

İstek ve emir kipinin ikinci tekil ve çoğul şekilleri hangi işlevde kullanılır?

Cevap

İstek ve emir kipi ikinci şahıstaki -asın, -asınız eki ve olumsuzu, özel bir rica veya uyarı anlamı icin kullanılır.


44. Soru

Kelimeleri oluşturan iki temel hususiyet nedir?

Cevap

Kelimeleri oluşturan ses ve mana olmak üzere iki temel hususiyet vardır. Kelimeler seslerin birleşiminden oluşur. Buna lafz (ağızdan çıkan sesler öbeği) denir. Kelimelerin ayrıca belli bir kavramı yansıtan anlam yönü vardır. İşte kelime bu iki özelliğin bir araya gelmesiyle oluşan bir dil ögesidir.


45. Soru

Osmanlı Türkçesinde emir ve istek kipinin olumsuzu hangi ekle yapılır?

Cevap

Osmanlı Türkçesinde emir ve istek kipinin olumsuzu -ma, -me ekleriyle yapılır.


46. Soru

Türkçe gereklilik kipinin eki nedir?

Cevap

Türkçe gereklilik kipinin eki -malı ve -meli’dir.


47. Soru

Osmanlı Türkçesinde gereklilik kipi nasıl yazılır?

Cevap

Bu ek “mim+lâm+ye” şeklinde yazılır. Ancak bazı kalın ünlülü fiillerde “mim+elif+lâm+ye”, ince ünlülü fiillerde “mim+güzel he+lâm+ye” şeklinde yazılmaktadır.


48. Soru

Türkçedeki açık hecenin tanımını yapınız.

Cevap

Açık hece: bir ünlüden oluşan ya da ünlüyle biten hecedir.


49. Soru

Türkçedeki kapalı heceyi tanımlayınız. Türlerini örnekleriyle yazınız.

Cevap

Kapalı hece: ünsüzle biten hecedir.
Ünlü-ünsüz hece: ak, el, ıs-lak, il, ol-mak, öl-mek, uç-mak, üz-gün
Ünsüz-ünlü-ünsüz hece: kay, gel, kıl, bir, kol, göl, kuy-ruk, kül
Ünlü-ünsüz-ünsüz hece: alt, ars-lan, üst
Ünsüz-ünlü-ünsüz-ünsüz hece: dört, o-turt-ma, Türk, kırk, sırt,


50. Soru

Türkçe kelimelerin yapısında bulunan unsurlar nelerdir?

Cevap

Her Türkçe kelimenin temeli bir köke dayanır. Sonra bir ya da daha fazla yapım eki ve çekim eki gelir.
Türkçe kelimelerde kök, tek başına bir anlam taşıyan bir ses topluluğudur. Daha çok tek hecelidir.


51. Soru

Çekim eklerinin görevini yazınız. 

Cevap

Çekim ekleri, kelimeleri söz içinde başka kelimelerle ilişkilendirmeye yarar.


52. Soru

Türkçedeki ünlü uyumunun türleri nelerdir?

Cevap

Kalınlık-incelik uyumu

Düzlük-yuvarlaklık uyumu


53. Soru

Türkçedeki kalınlık-incelik uyumunu örnek vererek açıklayınız.

Cevap

İki şekilde olur:
1. Türkçe kelimenin ilk hecesinde kalın ünlü varsa, sonraki hecelerin ünlüleri de kalın olur:
oturmak ?????? karanlık ???????
2. Türkçe kelimenin ilk hecesinde ince ünlü varsa, ondan sonraki hecelerin ünlüleri de ince olur:
gönüllü ?????? kirletmek ???????


54. Soru

Düzlük-yuvarlaklık uyumunu örnek vererek açıklayınız.

Cevap

İki şekilde olur:
1. Türkçe kelimenin ilk hecesinde ünlü düz ise, sonraki ünlüler de düz olur:
bıçak ????? dirilmek ??????
2. Türkçe kelimenin ilk hecesinde ünlü yuvarlak ise
İkinci hecenin dar ünlüsü yuvarlak olur, sonraki hecelerin de ünlüleri darsa, uyum ileri doğru işler:
örtülü ??????? görüşüldü ????????
İkinci hecenin ünlüsü düz-genişse öylece kalır ve kendisinden sonraki hece ünlüleri de ona uyar.
ölecekler ???? ???? göremedi ??????
Yukarıda anlatılan düzlük-yuvarlaklık uyumu sınırlılığı sebebiyle küçük ünlü uyumu olarak da adlandırılır.


55. Soru

Küçük ünlü uyumunun istisnası olan eki örnek vererek açıklayınız.

Cevap

Türkçe kelimelerde ilk heceden sonraki hecelerde geniş yuvarlak ünlüler (o,ö) bulunmaz. XVIII. yüzyıl ve sonrasında kullanılan –yor şimdiki zaman eki bu kuralın dışındadır. Ayrıca bitişik yazılan birleşik kelimelerde de durum farklıdır.


56. Soru

Türkçe kelimelerdeki ünsüzlerin özellikleri nelerdir?

Cevap

1. Türkçe kelimeler ğ, l, m, n, n, r, z ünsüzleriyle başlamaz. Ancak kimi yansıma (ses taklidi) kelimeler l, n, z ile başlayabilir.


2. Türkçe kelimeler iki ünsüzle başlamaz.


3. Türkçe tek heceli kelimelerin sonunda düzensiz çift ünsüz ve ikiz ünsüz bulunmaz.

4. Türkçe kelimelerin sonunda tonlu b, c, d, g ünsüzleri yerine tonsuzları olan p, ç, t, k sesleri bulunur.
??? dip, ??? sert, ????? git-mek, ???? geçmek

5. Türkçe kelimelerde tonlu-tonsuz ünsüzlerin (b-p, c-ç, d-t, g-k, z-s) eşleşmesi halinde tonlu ya da
tonsuzda birleşirler. Benzeşme eklemede de bir kural olarak işler.
????? kap-tı ????? it-ti ????? diş-çi


57. Soru

Ünsüzler arasındaki bu tonlu-tonsuz benzeşmesine ne ad verilir?

Cevap

Ünsüz uyumu denir.


58. Soru

Osmanlı Türkçesinde dilek-şart kipi nasıl yazılır?

Cevap

Türkçe’de dilek-şart kipi –sa/–se eklerinden oluşur ve ?? şeklinde tek şekilli olarak yazılır. Ses uyumlarına bağlı olarak okunur.


59. Soru

Türkçe istek ve emir kipiyle ilgili neler söylenebilir?

Cevap

İstek ve emir kipleri günümüzde tek şekil hâlindedir. Tarihi süreç içinde bir zamanlar ayrı eklerle yazılsalar da yakın zamanda birleşmişlerdir. Aynı eklerle yazılan istek veya emir kipinden hangisinin olduğu, cümle içinde anlama ve şartlara bağlı olarak belirlenir.


60. Soru

Osmanlı Türkçesindeki gereklilik kipinin ekleri nelerdir ve nasıl yazılır?

Cevap

Türkçe gereklilik kipinin eki -malı, -meli, şeklindedir. Bu ek ??? şeklinde yazılır. Ancak bazı kalın ünlülü fiillerde ???? , ince ünlülü fiillerde ?? ?? şeklinde yazılmaktadır.


61. Soru

Osmanlı Türkçesindeki ancak, gayrı, içün, mâ'adâ, ötürü, bile bağlama edatlarını Arap harfleriyle nasıl yazılır?

Cevap

ancak – ????
gayrı – ????
içün – ?????
????? – mâ‘adâ
ötürü – ??????
bile – ???


Yukarı Git

Sosyal Medya'da Paylaş

Facebook Twitter Google Pinterest Whatsapp Email