aofsoru.com

Osmanlı Türkçesi 1 Dersi 7. Ünite Sorularla Öğrenelim

Bazı Arapça Hususlar: Aksam-I Seb’A, Arapça Mücerred Masdarlar: İsm-İ Fa’İller Ve İsm-İ Mef’Üller

1. Soru

Arapça kelimeler köklerindeki harflerin durumuna göre kaç kısımda incelenir?

Cevap

Arapça kelimeleri asılları yani köklerindeki harflerin durumuna göre “illetli” ve “sahîh” olmak üzere iki kısımda belirtmek mümkündür.


2. Soru

Sahih kelimeler kendi aralarında kaç kısma ayrılır?

Cevap

Sahih kelimeler kendi aralarında sâlim, mehmûz, muzâ’af olmak üzere üç kısma ayrılır.


3. Soru

İlletli harfler hangileridir?

Cevap

İlletli harfler elif, vav, ye’dir.


4. Soru

Masdar nedir?

Cevap

Masdar, fiillerden türemiş bir isim kategorisidir. Bir iş, eylem veya hareketi ifade eden kelime türüdür. Kısaca, hareket ve oluşu bir şahsa ve zamana bağlı olmadan anlatan kelimelere masdar denir.


5. Soru

Arapça isim ve fiiller kendilerini meydana getiren harflerin çeşidine göre kaç kısımda incelenir?

Cevap

Arapça isim ve fiiller kendilerini meydana getiren harflerin çeşidine göre yedi kısımda incelenir.


6. Soru

Mehmûz nedir?

Cevap

Kelimeyi oluşturan asli harflerden biri hemze olursa, buna mehmûz denir.


7. Soru

İçinde illetli harf bulunan kelimeye verilen diğer ad nedir?

Cevap

İçinde illetli harf bulunan kelimeye mu’tell de denir.


8. Soru

Sâlim nedir?

Cevap

Kelimeyi meydana getiren harflerin içerisinde iletli harfleri oluşturan elif, vav, ye harfleri; hemze ve tekrarlanan harflerden biri bulunmazsa buna sâlim adı verilmektedir.


9. Soru

İçinde illetli harf bulunmayan kelimeye ne ad verilir?

Cevap

İçinde illetli harf bulunmayan kelimeye sahih denir.


10. Soru

Muzâaf kelimelerin son harfi nasıl gösterilir?

Cevap

Muzâaf kelimenin son harfi yazılmayıp şedde ile gösterilir.


11. Soru

Misâl nedir?

Cevap

Asli harflerden ilki vav veya ye olan kelimeye misâl adı verilmektedir.


12. Soru

Muzâaf nedir?

Cevap

Kelimeyi meydana getiren asli harflerden ikinci ve üçüncü harfleri aynı olan kelimeye muzâaf denmektedir.


13. Soru

Ecvef nedir?

Cevap

Kelimenin aslının ikinci harfi illetli harflerden vav veya ye olursa bu nevi kelimelere ecvef denir.


14. Soru

Nakıs nedir?

Cevap

Kelimenin asli harflerinin üçüncüsü illetli harflerden birinden oluşmuşsa buna nâkıs denir.


15. Soru

Dört asli harften oluşan mücerred masdarlara ne ad verilir?

Cevap

Dört asli harften oluşan mücerred masdarlara rubâî adı verilir.


16. Soru

Üç asli harften oluşan mücerred masdarlara ne ad verilir?

Cevap

Üç asli harften oluşan mücerred masdarlara sülâsî adı verilir.


17. Soru

Lefif nedir?

Cevap

Kelimenin asli harflerinden ikisi illetli harflerden oluşuyorsa buna lefîf denmektedir.


18. Soru

Mücerred (semâî) masdarlar nedir?

Cevap

Üçüncü şahıslarında zâid (ilave) harf bulunmayan masdarlardır. Bütün harfler aslen kendisine aittir. Bu itibarla bu mastarlar kesinlikle bünyelerinde ek bir harf bulundurmaz.


19. Soru

Arapçada masdarlar kaça ayrılmaktadır?

Cevap

Arapçada masdarlar, harflerin sayı ve mahiyetine göre mücerred ve mezid olmak üzere ikiye ayrılmaktadır.


20. Soru

Arapçada masdarın diğer adı nedir?

Cevap

Arapçada masdarlara aynı zamanda fiil ismi adı da verilmektedir.


21. Soru

Arapça sulh sözcüğü hangi masdar kalıbıyla yapılmıştır?

Cevap

Arapça “sulh” sözcüğü fu‘l kalıbıyla yapılmıştır.


22. Soru

Beş asli harften oluşan mücerred masdarlara ne ad verilir?

Cevap

Beş asli harften oluşan mücerred masdarlara hümâsî adı verilir.


23. Soru

Arapça hikmet sözcüğü hangi masdar kalıbıyla yapılmıştır?

Cevap

Arapça “hikmet” sözcüğü fi‘let kalıbıyla yapılmıştır.


24. Soru

Arapçada sülâsî mücerred masdarlar hangi kalıp esas alınarak türetilir?

Cevap

Arapçada, sülâsî mücerred masdarlar fa‘ale kalıbı esas alınarak türetilir.


25. Soru

Arapça rutûbet sözcüğü hangi masdar kalıbıyla yapılmıştır?

Cevap

Arapça “rutûbet” sözcüğü fu‘ûlet kalıbıyla yapılmıştır.


26. Soru

Arapça şeref sözcüğü hangi masdar kalıbıyla yapılmıştır?

Cevap

Arapça “şeref” sözcüğü fa‘al kalıbıyla yapılmıştır.


27. Soru

Arapça servet sözcüğü hangi masdar kalıbıyla yapılmıştır?

Cevap

Arapça “servet” sözcüğü fa‘let kalıbıyla yapılmıştır.


28. Soru

Arapça zikr sözcüğü hangi masdar kalıbıyla yapılmıştır?

Cevap

Arapça “zikr” sözcüğü fi‘l kalıbıyla yapılmıştır.


29. Soru

Arapça gark sözcüğü hangi masdar kalıbıyla yapılmıştır?

Cevap

Arapça “gark” sözcüğü fa‘l kalıbıyla yapılmıştır.


30. Soru

Nâkısların ism-i mef‘ûlleri hangi vezinle yapılır?

Cevap

Vav’lı nakıslarda vezin mef‘ûvv şeklinde olur. Osmanlı Türkçesinde, sondaki çift vav tek bir uzun “u” sesine dönüşür. Ye’li nakıslarda vezin mef‘iyy biçimindedir. Çift ye harfi Osmanlı Türkçesinde uzun “i” şeklinde okunur.


31. Soru

Nâkısların ism-i fâ‘il vezni nedir?

Cevap

Nâkısların ism-i fâ‘il vezni fâ‘î şeklindedir.


32. Soru

Sülâsî mücerred masdarların ism-i fâ‘illeri hangi vezinle yapılır?

Cevap

Sülâsî mücerred masdarların ism-i failleri, fâ‘il vezniyle yapılır.


33. Soru

Arapça kudret sözcüğü hangi masdar kalıbıyla yapılmıştır?

Cevap

Arapça “kudret” sözcüğü fu‘let kalıbıyla yapılmıştır.


34. Soru

Arapça cevâb sözcüğü hangi masdar kalıbıyla yapılmıştır?

Cevap

Arapça “cevâb” sözcüğü fa‘âl kalıbıyla yapılmıştır.


35. Soru

Arapça gurûr sözcüğü hangi masdar kalıbıyla yapılmıştır?

Cevap

Arapça “gurûr” sözcüğü fu‘ûl kalıbıyla yapılmıştır.


36. Soru

Ecveflerin ism-i fâ‘il vezni nedir?

Cevap

Ecveflerin ism-i fâ‘il vezni fâ’‘il şeklindedir.


37. Soru

Mimli masdar nedir?

Cevap

Başlarında bir mim harfi olan sülâsî mücerred masdarlara mimli masdar denir.


38. Soru

Arapça cehâlet sözcüğü hangi masdar kalıbıyla yapılmıştır?

Cevap

Arapça “cehâlet” sözcüğü fa‘âlet kalıbıyla yapılmıştır.


39. Soru

Kökünde illetli harf bulunmayan mücerred sülâsî masdarların ism-i mef‘ûlleri hangi vezinle yapılır?

Cevap

Kökünde illetli harf bulunmayan mücerred sülâsî masdarların ism-i mef‘ûlleri, mef‘ûl vezninde olur.


40. Soru

Mücerred rubâ‘î masdarların ism-i mef‘ûlü nedir?

Cevap

Mücerred rubâ‘î masdarların ism-i mef‘ûlü müfa‘lel şeklindedir.


41. Soru

Muzâ‘afların ism-i fâ‘il vezni nedir?

Cevap

Muzâ‘afların ism-i fâ‘il vezni fâ‘‘ şeklindedir.


42. Soru

Mimli masdarlar kaç vezinde bulunur?

Cevap

Mimli masdarlar mef‘al, mef‘il, mef‘alet, mef‘ilet olmak üzere dört vezinde bulunur.


43. Soru

Ecveflerin ism-i mef‘ûlleri hangi vezinle yapılır?

Cevap

Vav’lı ecveflerde (ecvef-i vâvi) vezin mefûl şeklindedir. Ye’li olanlarda ise (ecvef-i yâyi) vezin mefîl olarak kullanılır. Bazı ecveflerde ise değişiklik olmaz.


44. Soru

Mücerred rubâ‘î masdarların vezni nedir?

Cevap

Mücerred rubâ‘î masdarların vezni yalnızca fa‘lele şeklindedir.


45. Soru

Mücerred rubâ‘î masdarların tek vezni olan fa‘lele vezninin ism-i fâ‘ili nedir?

Cevap

Mücerred rubâ‘î masdarların tek vezni olan fa‘lele vezninin ism-i fâ‘ili müfâ‘lil şeklindedir.


46. Soru

Mec‘ûl masdarlar nasıl türetilir?

Cevap

Mec‘ûl masdarlar, türemiş sıfatların ve bazı isimlerin sonuna şeddeli ye+te (-iyyet) eklenerek elde edilen masdarlardır.


47. Soru

Arapçada harfler kaç kısıma ayrılır?

Cevap

Arapçada harfler illetli ve sahih olmak üzere iki kısma ayrılır. Kelimeler, içerisinde illetli ve sahih harflerin bulunuşu, sıralanışı ve tekrarına göre farklı isimler alırlar ve harflerinin yapılarına göre şekil değişikliğine uğrarlar.


48. Soru

Aksâm-ı Seb‘a nedir? 

Cevap

Arapçada gerek isim gerek fiileri, kendilerini meydana getiren harflerin çeşidine göre yedi kısımda incelemek mümkündür. Bunlara Arapçada “Aksâm-ı Seb‘a” (kelimenin yedi kısmı) adı verilmektedir. Kelimelerin yedi kısma ayrılmasındaki maksat ise; kullanılan kelimenin içerisindeki harflerin “sahih” ve “illetli” oluşu veya aynı harflerin tekrar edilişlerinin olmasındandır.


49. Soru

İlletli harfler hangileridir?

Cevap

 İlletli harfler elif, vav ve ye (?.?.? )olmak üzere üçtür. İlletli harf bulunan kelimeye aynı zamanda “mu’tell” adı verilmektedir. Bu tür harfler, kelime yapımı esnasında biri diğerine dönüşür veya düşebilir


50. Soru

Sahih kelimeler nedir? Kaça ayrılır?

Cevap

İçerisinde illet harflerinden ?.?.? biri bulunmayan kelimeye “sahîh” adı verilmektedir. Sahih kelimeler de kendi aralarında üç kısma ayrılmaktadır: Sâlim, mehmûz, muzâ’af.


51. Soru

Muzâaf nedir?

Cevap

Kelimeyi meydana getiren aslî harflerden ikinci ve üçüncü harfleri aynı olan kelimeye muzâaf denmektedir. Böyle durumlarda kelimenin son harfi yazılmayıp şedde ( ? )  ile gösterilir.


52. Soru

Misal nedir?

Cevap

Misal: Aslî harflerden ilki ? ve ya ? olan kelimeye misâl adı verilmektedir. Ayrıca, misâl-i vâvî ve misâl-i yâyi olmak üzere iki kısma ayrılmaktadır. Birinci harfi vav ? olan kelime misâl-i vâvi, ye ? olan kelime misâl-i yâyi’dir.


53. Soru

Ecvef nedir?

Cevap

Kelimenin aslının ikinci harfi illetli harflerden vav ? veya ye ? olursa bu nevi kelimelere ecvef denir. Ecvef de misâlde olduğu gibi ikiye ayrılmaktadır.


54. Soru

Nâkıs nedir kendi arasında kaça ayrılır?

Cevap

Nâkıs: Kelimenin aslî harflerinin üçüncüsü illetli harflerden birinden oluşmuşsa buna nâkıs denir. Bu da kendi arasında üç kısma ayrılmaktadır.

a- Nâkıs-ı vâvî

b. Nâkıs-ı yâyî

c. Elifli nâkıslar


55. Soru

Arapçada masdar ya da diğer adıyla fiil ismi ne anlama gelmektedir?

Cevap

Masdar, fiillerden türemiş bir isim kategorisidir. Bir iş, eylem veya hareketi ifâde eden kelime türüdür. Kısaca, hareket ve oluşu bir şahsa ve zamana bağlı olmadan anlatan kelimelere masdar denir. Arapçada masdarlara aynı zamanda “fiil ismi” adı da verilmektedir.


56. Soru

Arapçada masdarlar kaça ayrılır?

Cevap

Arapçada masdarlar mücerred (soyut-basit simple) ve mezîdünfîh (artırılmış, harf eklenmiş) olmak üzere ikiye ayrılmaktadır.


57. Soru

Mücerred (Semâî) masdarların özellikleri nelerdir?

Cevap

Bu nevi masdarların üretildiği kalıplar belli bir anlam üretmezler. Herhangi bir yalın fiilden herhangi bir mücerred masdar kalıbında kelime üretilmiş olması tesadüfî olarak kabul edilebilir. Üçüncü şahıslarında zâid (ilâve) harf bulunmayan masdarlardır. Bütün harfler aslen kendisine aittir. Bu itibarla bu masdarlar kesinlikle bünyelerinde ek bir harf bulundurmazlar.


58. Soru

Arapçada, sülâsi mücerred masdarların yapısal özellikleri nelerdir?

Cevap

Arapçada, sülâsi mücerred masdarlar fa‘ale ??? kalıbı esas alınarak türetilir. Bu masdarlar özü itibarıyla üç aslî harften meydana gelmiştir. Osmanlı Türkçesinde yaygın ve yoğun bir şekilde kullanılmıştır. Bu nedenle okumayı kolaylaştırmak için çeşitli vezinler ile tanıtılan kelimelerdir. Bu vezinlerin ekseri aynı şekilde yazıldığı halde okunuşları farklılaşmaktadır. Osmanlı Türkçesi’nde yaygın olarak kullanılan semâi olan sülâsî mücermred vezinleri yaklaşık olarak kırka yakındır.


59. Soru

Mimli masdarların özellikleri nelerdir?

Cevap

Sülâsî mücerred masdarlardan bir grup mücerred masdarlar daha vardır ki, bunların ortak özelliği başlarında bir mim (? (olmasıdır. Bu özelliklerinden dolayı bunlara mimli masdar denilmektedir. Mimli masdarlar da diğer sülasî mücerredler gibi semâîdirler, yani belirli bir kurala göre türemezler. Hemen her çeşit sülâsî mücerred masdardan elde edilebilirler. Türedikleri sülâsî masdarla aynı anlamdadırlar. Bunlar aynı zamanda ism-i mekân, ism-i âlet ve ism-i zamanların vezinleriyle aynıdırlar. Ancak, bunlar sadece cümle içerisindeki anlamlarına bakılarak birbirlerinden ayrılabilirler.


60. Soru

Mimli masdarlar hangi vezinde bulunurlar?

Cevap

Mimli masdarlar dört vezinde bulunurlar. Bunlar;

  1. Mef‘al
  2. Mef‘il
  3. Mef‘alet
  4. Mef‘ilet

61. Soru

İsm-i fâ‘il nedir?

Cevap

İsm-i fâ‘il masdarın anlattığı iş, hareket veya hâli yapanı gösterir. Türkçede bunu fiilin köküne –an, -en eki ilâvesiyle elde ediyoruz. Meselâ: görmek – gören, koşmak – koşan. İsm-i fâ‘iller sâbit olmayan, geçici bir durum veya hâli belirtir. Arapçada ism-i fâ‘iller ancak etken/aktif (ma‘lûm) fiillerden yapılır. Edilgen (mechûl) fiillerden ism-i fâ‘il yapılamaz.


62. Soru

Ecveflerde vezin nasıl olmaktadır? 

Cevap

Ecveflerde vezin: fâ’ şeklinde olur. Osmanlı Türkçesinde hemze (? )harfinin yerine çoğunlukla
ye (? )harfi yazılır.

???? mâ’il/mâyil  ??? meyl (bir tarafa eğilme, yönelme)


63. Soru

İsm-i mef‘ûl nedir? 

Cevap

Fiilin belirttiği iş, hareket veya hâle maruz kalan kişi veya nesneyi gösterir. Türkçede, -an, -en; -mış, -miş; -mış olan, -miş olan ekleriyle yapılır. Geçişsiz (lâzım) olan fiillerden ism-i mef‘ûl gelmez.


64. Soru

Mücerred Rubâ‘î Masdarlar nelerdir?

Cevap

Dört aslî harften oluşan masdarlardır. Fa‘lele vezninden oluşan tek bir vezne sahiptir. Vezinde kelimenin üçüncü aslî harfi gibi dördüncü aslî harfi de “lam” ? ile gösterilir. Sonda bulunan zaid kapalı te ? bazı kelimelerde ha-i resmiye ?  bazen de te ? şekline dönüşür.


Yukarı Git

Sosyal Medya'da Paylaş

Facebook Twitter Google Pinterest Whatsapp Email