aofsoru.com

Sağlık Sigortacılığı Dersi 8. Ünite Sorularla Öğrenelim

Türkiye’Deki Sağlık Sigortacılığının Değerlendirilmesi

1. Soru

2008 yılına kadar geçerli olan Türkiye'deki sağlık finansman sisteminin regresif bir yapıya sahip olmasının temel nedenleri nelerdir?

Cevap

Bunun temel nedenlerini şu şekilde belirtmek mümkündür: 1) Sigortasız ve eksik sigortalı nüfusun varlığı, 2) farklı finansman rejimlerinin ve fayda paketlerinin varlığı ve 3) parçalı bir yapının varlığı.


2. Soru

GSS'nin kapsam derinliğini sığlaştıran ve kişileri kapsaması bakımıdan evrensel ancak hizmetlerin ve maliyetlerin kapsanması noktasında evrensel olmamasına neden olan sepepler nelerdir?

Cevap

GSS zorunlu olarak herkesi kapsıyorsa da (kapsam genişliği nüfusun tümü açısından tam ise de), GSS kapsamında uygulanan 1) temel teminat paketinin daraltılması ve 2) kullanıcı katkıları politikaları dolayısıyla bu kapsamın derinliği sığlaştırılmaktadır. Görüldüğü üzere, GSS kişilerin kapsanması bakımından evrensel ancak hizmetlerin ve maliyetlerin kapsanması noktasında evrensel değildir.


3. Soru

Sağlık özelinde verimlilik hangi açılardan değerlendirilebilir?

Cevap

Sağlık özelinde verimliliği iki açıdan değerlendirmek olanaklıdır: Makro verimlilik ve mikro verimlilik. Makro verimlilik, GSYİH’den sağlık hizmetlerine ayrılan pay veya oran bağlamında ele alınırken; mikro verimlilik ise bir sağlık sisteminin mevcut kaynaklarını maksimum etki yaratacak şekilde kullanabilmeyi ifade etmektedir.


4. Soru

Sosyal sigorta neden göreceli olarak yaygın formal sektör ortamında daha iyi işleyen bir sistemdir?

Cevap

Sosyal sigorta, göreceli olarak yaygın formal sektör ortamında daha iyi işleyen bir sistemdir. Çünkü formal sektör ortamında çalışanların gelirleri konusunda bir şüphe yoktur ve bu gelirlerden prim tahsil edilmesi de şeffaf ve kolaydır.


5. Soru

GSS'nin sürdürülebilirliği hangi uygulamaların rasyonel ve sağlıkl bir biçimde sistemde uygulanmasına ve entegre edilmesine bağlı olacaktır?

Cevap

GSS’nin başarılı olabilmesi ağırlıklı olarak SDP ile öngörülen diğer reform bileşenlerinin de sağlıklı bir şekilde ele alınması ve gerçekleştirilmesi ile mümkündür. Örgütlenme modeli çerçevesinde sağlam bir birinci basamak sağlık hizmetleri (aile hekimliği) ve sevk sistemi uygulaması olmadan GSS’den beklenen faydaların hâsıl olması beklenmemelidir. GSS’nin sürdürülebilirliği önemli ölçüde bu iki uygulamanın rasyonel ve sağlıklı bir biçimde sistemde uygulanmasına ve entegre edilmesine bağlı olacaktır.


6. Soru

Zayıf mali durum ve işgücü piyasasındaki yapısal tutarsızlıklar hangi açılardan sağlık finansmanına zarar vermektedir?

Cevap

Zayıf mali durum ve işgücü piyasasındaki yapısal tutarsızlıklardan dolayı sağlık hizmetleri finansmanı çok çeşitli açılardan zarar görmektedir. Birinci olarak, Türkiye’nin genel refah düzeyi düşük olduğundan ve hakkaniyetli bir şekilde dağıtılmadığından, genel bütçe kaynaklarından sağlığa ayrılan kaynaklar yetersiz olmuş ve olacaktır da. İkinci olarak, sağlık sisteminin devlet harcamaları genel planlaması içindeki önceliği genellikle düşük düzeydedir ve eğitim ve askeri harcamaların da oldukça altındadır. Üçüncü olarak, regresif vergileme, dolaylı vergilere aşırı bağımlılık ve vergi kaçakçılığı finansman sisteminin sürdürülebilirliğini zorlamaktadır.


7. Soru

Türkiye'de sosyal sağlık sigortacılığının kaç tane ana finansman menakizması vardır?

Cevap

Türkiye'de ağırlıklı olarak dört ana finansman mekanizması söz konusudur. Bunlar; genel vergileri, sosyal sağlık sigortası, özel sağlık sigortası ve doğrudan cepten yapılan harcamalar olarak sıralanabilir.


8. Soru

Özel sağlık sigortacılığının Türkiye’deki sağlık sigortacılığı ortamında önemli bir konuma gelmesi de beklenmemektedir. Bunun temel nedenlerini nelerdir?

Cevap

1) Türkiye'de sağlık hizmetleri ve sağlık sigortacılığının kendine has niteliklerinden dolayı devletin bu alanda önemli bir rol üstleniyor olması nedeniyle özel sağlık sigortacılığı sektörü sınırlı kalmaktadır.

2) Mevcut durumda Türkiye sağlık politikalarını belirleyen ve uygulayan aktörlerin sağlığa ilişkin bakış açıları sosyal bir bakış açısı olarak değerlendirilebilir. Bu bakış açısı çerçevesinde GSS’nin herkesi kapsaması ve temel teminat paketinin dar olmaması nedeniyle özel sağlık sigortacılığına olan ihtiyaç çok sınırlı kalmaktadır.

3) GSS Kanununda yer alan bazı sınırlamalar da özel sağlık sigortacılığının gelişmesinin önünde engel olarak görülebilmektedir.

4) Özel sağlık sigortacılığında sigorta şirketleri lehine işleyebilen bir bilgi asimetrisinin varlığı ve bu bilgi açığı nedeniyle rasyonel risk değerlendirememe neticesinde giderler çok fazla olabilmektedir. Bu da özel sigorta şirketlerinin sağlık poliçelerine olan ilgilerini azaltabilmektedir.

5) Özel sağlık sigortacılığı konusunda toplumsal bilincin ve farkındalığın çok düşük düzeyde olduğunu belirtmek olanaklıdır.

6) Zaten özel sağlık sigortacılığının doğası gereği; risk seçimi yoluna gitmesi, pahalı olması, doğal olarak kar güdüsü ile oldukça agresif bir yapıda olması ve dayanışmaya müsait olmaması gibi nedenlerden dolayı sağlık sistemi içinde ağırlıklı bir finansman mekanizması konumuna gelmesi pek arzulanan bir durum da değildir.


9. Soru

Sosyal sağlık hizmetlerinin finansamında hangi mekanizmanın kullanılacağı neye bağlı olarak şekillenir?

Cevap

Bir ülkede hangi finansman mekanizmasının kullanılacağı ise o ülkenin ekonomik, tarihsel, teknolojik ve benzeri gibi değişkenlerine bağlı olarak şekillenmektedir. Gelişmiş batı toplumlarında veya Türkiye’nin üyesi olmaya çalıştığı Avrupa Birliği (AB) ülkelerinde temelde genel vergiler veya sosyal sağlık sigortası ağırlıklı finansman mekanizmalarından birisi kullanılmaktadır.


10. Soru

GSS sistemi açısında finansal sürdürülebiliriğin tanmı nedir?

Cevap

Uzun vadede hizmet sunumunun ve sağlık bakımının sürekliliğinin sağlanmasında kritik bir öneme sahip olan finansal sürdürülebilirlik, çok genel olarak belirtmek gerekirse, seçilen ağırlıktaki finansman mekanizması kullanılarak elde edilen gelirlerle sağlık giderlerinin karşılanabilmesi anlamına gelmektedir.


11. Soru

GSS'nin bir parçası olan MEDULA enfrormasyon sistemi ne amaçla kurulmuştur?

Cevap

MEDikal ULAk kelimelerinin birleşmesinden oluşan MEDULA, GSS ile sağlık tesisleri arasında sağlık tesislerinin iç süreçlerine müdahale etmeksizin; fatura bilgisini elektronik olarak toplamak, hizmetlerin ödenmesini gerçekleştirmek için oluşturulmuş bütünleşik bir sistemdir.


12. Soru

Türkiye'de insanlar hangi nedenlerle sağlık hizmetlerine erişmede problemler yaşayabilmektedir?

Cevap

Türkiye’de mevcut durumda insanlar; gelir durumu, ikamet yeri, sağlık hizmetlerinin bulunabilirliği, teminat paketi kapsamı, maliyet paylaşım düzenlemeleri ve organizasyonel bariyerler nedeniyle sağlık hizmetlerine erişmede problemler yaşayabilmektedir.


13. Soru

GSS'nin başarısını belirleyen temel unsurlar nelerdir?

Cevap

GSS’nin başarısını belirleyen temel unsurlar arasında; ülkenin ekonomik ve politik ortamı, yatırım ve iş gücü piyasası, sağlık sisteminin yönetişimi, sosyal tarafların katılımı ve memnun edilmesi ve ilgili diğer sağlık reformları yer almaktadır. Örneğin, GSS’nin başarısının bir kısmı aile hekimliği ile ilgili reformların gerçekleştirilme düzeyine de bağlıdır.


14. Soru

GSS'nin hangi temellerde maliyetleri sınırlayabileceği ve verimliliği sağlayabileceği belirtilebilir?

Cevap

GSS’nin dört ana temelde maliyetleri sınırlayabileceği ve verimliliği sağlayabileceği belirtilebilir: İlk olarak, tek bir ulusal sosyal sağlık sigortası programının geliştirilmesi veya oluşturulması önemli düzeyde satın alma gücü ile yakından ilgilidir. Bu anlamda SGK, kamu ve özel hizmet sunucularının rekabet halinde hizmet vermek için birbirleri ile yarıştıkları tekel bir hizmet satın alıcı konumundadır. Bu tekelci pozisyon hizmet sağlayıcıları arasındaki rekabeti artırabilir. Dolayısıyla artan rekabet bir taraftan maliyetleri düşük düzeyde tutarken, diğer taraftan ise sağlık hizmetlerinde daha fazla verimliliğe ve yüksek kaliteye yol açabilir.

İkinci olarak, GSS’nin kurulması tek bir prim toplama mekanizması ile sonuçlanmıştır. SGK prim toplamayı maksimize etmek ve böylelikle de bulunabilir kaynak havuzlamasını artırmak için bu avantaj durumu kullanmalıdır. Genel olarak bu tek prim toplama mekanizması prim toplama veya kaynak elde etme maliyetlerini de düşürmesi beklenir.

Üçüncü olarak, Normand ve Weber’in de belirttiği gibi, sosyal sigorta kaynakların yüksek düzeyli önceliklere kanalize edilmesinde ve böylece verimliliği artırmada yararlı bir mekanizma olabilir.

Dördüncüsü, tek bir şemsiye altında birleştirilmiş bir varlık olarak GSS yönetsel sorumlulukların duplikasyonlarını elimine etmekte ve böylece verimliliği sağlayabilmektedir.


15. Soru

Bir sağlık sisteminin ağırlıklı olarak genel vergilerden sağlık politikası amaçlarını sağlar/karşılar bir biçimde finanse edilebilmesi hangi koşulların yerine getirilmiş olması gerekmektedir?

Cevap

Bunlar:

  1. Ülkenin vergileme sistemi adaletli olmalı (vergide adalet ilkesi),

  2. Ülkenin genel refah düzeyi yüksek olmalı ve bu dengeli dağılmış olmalı ve

  3. Genel bütçe tahsisatında sağlık geleneksel olarak öncelikli bir yere sahip olmalı.


16. Soru

Vergi adaletsizliğin bir ülkede sosyal sağlık sigortacılığı açısından doğurduğu olumsuzluk ne olablilr?

Cevap

Vergi adaletinin (gelir endeksli - az kazanandan az, çok kazanandan çok vergi alınması) henüz kabul edilebilir düzeyde sağlanamadığı ve hemen hemen tüm az gelişmiş ülkelerde tipik olarak rastlanan olgudan dolayı genel vergi gelirlerine dayalı bir sağlık finansmanının evrensel sağlık güvencesi sağlanmasına yönelik olarak kullanılması adalet ilkesini daha da zedeler nitelik kazanabilir. Tanım gereği adaletsiz, yani az kazananların çok kazananlara göre daha yüksek oranlarda katkı sağladığı kamu finans havuzundan az gelirli/çok gelirli ayırımı yapılmaksızın herkesin kullanımına sunulan sağlık hizmetleri, az kazananların sırtından çok kazananlara sağlık hizmeti sunmak gibi bir sonuç doğurabilir.


17. Soru

GSS sisteminde finansal sürdürülebilirliği olumsuz etkileyen etmenler neler olabilir?

Cevap

Etkili bir biçimde işlemeyen sevk zinciri sistemi, finansman sisteminin maliyetlerini yükseltmekte, sonuçta da sistemin sürdürülebilirliğini olumsuz yönde etkileyebilmektedir. Bir diğeri de serbest çalışanlar ile tarım kesiminde çalışanlardan prim toplanması konusunda güçlüklerle karşılaşılacağıdır. Dolayısıyla bu gruplar finansal sürdürülebilirlik açısından zorluk teşkil etmektedirler.


18. Soru

GSS’nin amaçlarına ulaşabilme başarısı özellikle hangi ortamsal faktöre bağlı olmaktadır.?

Cevap

GSS’nin amaçlarına ulaşabilme başarısı çok sayıda ortamsal faktöre bağlı olmaktadır. Bu faktörlerden özellikle dört tanesi hayati bir fonksiyona sahiptir. Bunlar; 1) politik ortam, 2) ekonomik ortam ve işgücü piyasası, 3) paydaş çıkarlarının yönetimi ve 4) sağlık sisteminin yönetişimi ve ilişkili diğer reformlar. Bu konular üzerinde aşağıda kısaca durulmaktadır.


19. Soru

Türkiye'de hastalanıldığında veya ihtiyaç duyulduğunda sağlık hizmetlerinin alınması için bir arayışa girilmemesi veya hastaneye başvurulmamasının temel nedeni ne olmuştur?

Cevap

Hastalanıldığında veya ihtiyaç duyulduğunda sağlık hizmetlerinin alınması için bir arayışa girilmemesi veya hastaneye başvurulmamasının temel nedeni ödenebilirlik sorunu olmuştur.


20. Soru

GSS hangi sebeplerle maliyetleri artırabilir?

Cevap

GSS’nin benimsenmesi ve uygulanmasının olası finansal maliyet artışları; 1) GSS’den önce sigortasız kesimin, GSS’nin yürürlüğe girmesi ile birlikte, sağlık hizmetleri kullanımının artması, 2) hesapların şeffaflaşması ve 3) sigortanın varlığının yol açtığı hasta ahlaki tehlike problemi.


21. Soru

GSS'nin uygulamaya başlanması zamanlama açısından iyi olmamasının sebebi nedir?

Cevap

GSS’nin uygulanmaya başlaması zamanlama açısından bir talihsizlik olmuştur. Ekonomik krizin başlangıcı ile paralel bir uygulama süreci başlamıştır. Ekonomik kriz ortamlarında sosyal güvenlik sistemleri genellikle zayıflamaktadır. Bu zayıflamanın altında yatan temel neden ise işsizliğin artması ve kayıt dışı istihdamın artmasıdır. İşsizliğin artması bu dönemde iki nedenden dolayı olmaktadır. Birincisi bazı çalışanların kriz sebebiyle işten çıkarılmasıdır. İkincisi ise, ekonomik daralmadan dolayı tasarrufların daralması ve var olan tasarrufların da yeni istihdam alanları yaratacak yatırımlara yönlendirilmemesidir. İstihdamın azalması ve kayıt dışının artması ise çalışanların prim ödemelerine dayalı olan bir sosyal sağlık sigorta sisteminin erozyona uğraması anlamına gelmektedir.


Yukarı Git

Sosyal Medya'da Paylaş

Facebook Twitter Google Pinterest Whatsapp Email