aofsoru.com

Eski Türk Edebiyatının Kaynaklarından Şair Tezkireleri Dersi 4. Ünite Sorularla Öğrenelim

17.Yüzyıl Şair Tezkireleri

1. Soru

17. yüzyıl tezkireleri içerik olarak neyi kapsamaktadır?

Cevap

17. yüzyıl tezkirecileri eserlerinde ağırlıklı olarak kendi dönemlerinde yaşamış çağdaşı şairleri yazmışlardır. Söylenen şeyler bilineni tekrarlamaktan ileri gitmediği için biyografiler kısalmış, buna karşılık seçilen örnek şiir sayısı artmıştır. Şekilde meydana gelen bu değişiklikler muhtevaya da yansımış ve 17. yüzyıldan itibaren tezkirecilik tarihimizde adına antoloji tipi tezkireler diyebileceğimiz farklı yapıda eserler verilmeye başlanmıştır. Bu eserlerde şiir örnekleri yanında kısa da olsa biyografik bilgiler de bulunmaktadır.


2. Soru

Sadıkî kimdir?

Cevap

Sadıkî'nin asıl adı Sadık, mahlası Sadıkî'dir. Şah İsmail'in ortaya çıktığı sıralarda, kendi arzularıyla Şam'dan İran taraflarına gelerek Irak ve Azerbaycan'a yerleşen Hudabendlü boyunun ileri gelenlerindendir. Sâdıkî, 1532 tarihinde Tebriz'de Ver-cû (Vîcûye) Mahallesi yakınlarında doğdu. Babasının sağlığında, hayatının ilk yirmi senesini, Türkçe'den başka bir dil bilmeyen kabile ve akrabaları ile birlikte geçirdi. Gençliğinde nakkaşlığa ilgi duyarak Mevlana Haydar Alî'nin oğlu, Behzat'ın yeğeni ünlü nakkaş Muzaffer Alî'nin yanında çalıştı ve döneminin meşhur nakkaşlarından oldu. Babasının katlinden sonra, kendisini himaye edecek bir kimse bulamadığı için, yerini yurdunu bırakıp, maceralı bir hayata atıldı. Bu arada nakkaşlığı bırakarak kalenderiler zümresine katıldı ve onlarla seyahatlere çıktı. Bu durumu öğrenen Hemedan hâkimi Emir Han, onu kalenderiler arasından çıkararak korumasına aldı. Mecmau'l-havas adlı tezkiresinden anlaşıldığına göre, Sadikî, Tebriz, Kazvin ve İsfahan'dan başka Yezd, Gilan, Lahican, Eberkuh, Astarabad, Hemedan, Bağdad, Atabat (Necef ve Kerbela) ve Halep'te de bulunmuş ve buralarda oturmuştur. Sadıkî'nin ölüm tarihi kesin olarak bilinmemektedir. Hayyampur 1609 yılında, Takiyuddin Evhadî, 1613 yılı civarında vefat ettiğini kaydeder.


3. Soru

Sadıkî'nin en önemli eseri hangisidir?

Cevap

Mecmau'l-havas (y.1602 veya daha önce): Sadıkî'nin eserleri arasında hiç kuşkusuz en önemli eseri Mecmau'l-havas adlı tezkiresidir. Doğu Türkçesi geleneğinin ikinci tezkire örneği olan Mecmaü'l-havas, Şah İsmail devrinden yazıldığı döneme kadarki devre içerisinde yer alan İran ve Türk asıllı şairleri kapsamaktadır. Tezkire, Devletşah Tezkiresi Mecalisü'n-nefayis ve Tuhfe-iSamî (y.1550)'nin zeyli mahiyetindedir. Nitekim yazar bunu eserinin mukaddime kısmında belirtmiştir. Bu eser, bazen İranlı şairlerle aynı bölümde bazen de ayrı bölümlerde Türk şairlerinden bahsetmesi bakımından Türk edebiyatı için de önemli bir kaynaktır.


4. Soru

Mecmau'l-havas’ta ne anlatılmaktadır?

Cevap

Sadıkî, bu eserinde siyasî hudutlar ve sülaleler arasındaki ihtilâfları bir tarafa bırakarak, Türk dili ve edebiyatını bir bütün hâlinde ele almış ve Türk dilinin mevcut üç edebî şivesi (Çağatay Türkçesi-Osmanlı Türkçesi-Azerî Türkçesi) ile şiir söyleyen şairleri tanıtıp onların eserlerinden örnekler vermiştir.


5. Soru

Mecma-u'l-havas içerik olarak nelerden oluşmaktadır?

Cevap

Mecma-u'l-havas, bir ön söz, sekiz tabaka ve bir hatimeden oluşmaktadır. Sadıkî, eserinin her tabakasına mecma ismini vermiştir. Eserin kaynakları arasında Camî'nin Baha-ristân'ı, Ali Şir Nevayî'nin Mecâlisü 'nnefaiSi, Devletşah'ın Tezkire-i Devletşah'ı ve Sam Mirza'nın Tuhfe-i Samîsi bulunmaktadır.


6. Soru

Sadıkî eserinin kimin adına yazmıştır?

Cevap

Sadıkî, mukaddimenin sonunda, eserini dönemin sultanı Şah Abbas adına yazdığını belirtir ve ona dua eder. Her tabaka başında o tabaka için Türkçe açıklama kısmı bulunmaktadır. Sadıkî, tabakaları isimlendirirken başlıklarında Türkçe sayıları kullanmayı tercih etmiştir.


7. Soru

Evvelki (Evvelgı) Mecma içerik olarak nelerden oluşmaktadır?

Cevap

Zamanın padişah şairleri. Bunlar, 12 kişiden oluşmaktadır. Tabakanın birinci şairi Şah Tahmasb-ı Hüseynî, sonuncu şairi Muham-medî Han Gord'dur.


8. Soru

İkinci (İkimci) Mecma içerik olarak nelerden oluşmaktadır?

Cevap

Şehzade şairler. 7 kişiden oluşmaktadırlar. Tabakanın birinci şairi Behram Mirza, sonuncu şairi sultan Mustafa Mirza'dır.


9. Soru

Üçüncü (Üçümci) Mecma içerik olarak nelerden oluşmaktadır?

Cevap

Türk saltanat büyüğü olan şairler. 10 kişiden oluşmaktadırlar. Tabakanın birinci şairi Müseyyeb Han, sonuncu şairi Rüstem Big'dir.


10. Soru

Dördüncü (Tördümci) Mecma içerik olarak nelerden oluşmaktadır?

Cevap

İran saltanat büyüğü olan şairler. Bu kısımda 23 kişi bulunmaktadır. Tabakanın birinci şairi Mirza Şeref-i Cihan, sonuncu şairi Tah-masb Kulı Big Arşî'dir.


11. Soru

Beşinci (Bişimci) Mecma içerik olarak nelerden oluşmaktadır?

Cevap

Türk ve İranlı saltanat erkânının çocuklarından olan şairler. Tabaka 15 kişiden oluşmakta olup birinci şairi Han Mirza, sonuncu şairi Muhammed Big Halifetü'lhulefayî'dir.


12. Soru

Altıncı (Altımcı) Mecma içerik olarak nelerden oluşmaktadır?

Cevap

Sadattan olan şairler. 35 kişiden oluşmaktadırlar. Tabakanın birinci şairi Mir Sunî, sonuncu şairi Mir Sadru'd-din Muhammed'dir.


13. Soru

Yedinci (Yidümci) Mecma içerik olarak nelerden oluşmaktadır?

Cevap

Türk şairler. 28 kişiden oluşmaktadırlar. Tabakanın birinci şairi Mevlana Fuzulî, sonuncu şairi Tenhayî Big'dir.


14. Soru

Sekizinci (Sikkizimci) Mecma içerik olarak nelerden oluşmaktadır?

Cevap

Sadıkî'nin muasırı İranlı olan şairler. 202 kişiden oluşmaktadırlar. Tabakanın birinci şairi Mevlana Lisanî, sonuncu şairi Eyyub'dur. Tezkirede böylece toplam 332 şair yer alır.


15. Soru

Mecmau'l-havas nasıl tamamlanmaktadır?

Cevap

Eser, sonunda yer alan Hatime ile tamamlanmaktadır. Hatimede kendisinin de eserinde zikrettiği şairlerin dışında kalmasını uygun görmediğini dile getiren Sadı-kî, şiirlerinin erbab-ı nazma (şairlere) ulaşması için bu kısımda onlardan bazı bölümler ile beyitler zikreder.


16. Soru

Sadıkî, şairler hakkında bilgi verirken nasıl bir yol izler?

Cevap

Sadıkî, şairler hakkında bilgi verirken, biyografiye şairin adıyla başlar. Daha sonra aile ve doğum yeri ile ilgili bilgilerle eğitim durumu ve meslek bilgisi belirtilir. Bunu izleyen bölümlerde şairlik yeteneği ve şiirlerinden örnekler yer alır. Şairin eserlerinin adları anılır zaman zaman da bunların beyit sayıları belirtilir. Başka tezkirelerde olduğu gibi bazen şairler hakkında anekdotlara yer verilir. Tezkirede şairlerin doğum ve ölüm tarihlerine rastlanmaz. Şiirlerinden örneklerle biyografi tamamlanır. Sadıkî'nin her şairin bir, bazen iki veya daha fazla matlaını veya beytini, bazen birkaç rubaisini örnek verdiği görülmektedir. Ayrıca Fuzulî'nin Türkçe şiirlerinin matla beyitlerini tezkiresine almıştır.


17. Soru

Sadıkî, eserinde Orta Asyalı Türk şairlerin yanında hangi Anadolulu şairlere yer vermiştir?

Cevap

Sadıkî, eserinde Orta Asyalı Türk şairlerin yanında Anadolulu şairlere de yer vermiştir. Çağdaşı olan padişahlara yer verdiği birinci mecmada Osmanlı İmparatorluğu'nun hükümdarı ve Muhibbî mahlasıyla Türkçe ve Farsça şiirler söyleyen Kanunî Sultan Süleyman'a; Türk şairlerine ayrılan yedinci bölümde Necatî Bey ile Bâkî'ye yer vermiştir. Ayrıca bu bölümde Sadıkî, Karpağlu diye meşhur olan Şah-kulu Big'in de Rumlu (Anadolulu) olduğunu belirtmektedir. Türk saltanat erkânının yer aldığı üçüncü mecmada ise, Bayburtlu olan ve Emanî mahlasıyla şiirler söyleyen Muhammed Big hakkında bilgi verilmiştir. Mecmau'l-havas’ta ayrıca Anadolulu olmayıp da Anadolu'ya dışarıdan gelen şairlere de yer verdiği görülmektedir. Anadolu'ya Bağdad'dan gelen Ahdî ile İran'dan gelen Mahdum Mirza ve Elkas Mirza bu şairlerdendir.


18. Soru

Riyazî kimdir?

Cevap

Riyazî (1572-1644), tanınmış Birgili ailesindendir. Asıl adı Mehmet olup 16. yüzyıl bilginlerinden Mehmet Birgivî'nin torunu, bazı tasavvufî eserlerin sahibi ve devrinin tanınmış bilginlerinden Mustafa Birgivî'nin oğludur.  Bilim adamı ve şair olarak tanınmıştır. Dinî bilimlerden başka fizik ve matematik bildiği de rivayet edilir.


19. Soru

Riyazî’nin en önemli eserleri nelerdir?

Cevap

  • Divan
  • Sâkiname
  • Düsturu'l-amel
  • Riyâzü'ş-şuara


20. Soru

Riyazi şiiri mana anlayışı etrafında hangi farklı türlerde ele alır?

Cevap

Riyazi şiiri mana anlayışı etrafında dört türde ele alır:

  1. Manada yaratıcılık,
  2. Önceki manaya yeni bir mana katma,
  3. Önceki manayı güzel bir söyleyişle yeniden söyleme,
  4. Önceki manayı başka manalarla aktarmak. Bunu yaparken, öncekinden iyi yapanlar makbul görülür, eşit seviyede yapanlar reddedilmezler. Fakat öncekilerden aşağı bir seviyede söylenenleri de makbul görmez.

21. Soru

Riyazi, tezkiresinin özelliklerini ne şekilde sıralamaktadır?

Cevap

Riyazi tezkirenin özelliklerini şu şekilde sıralamıştır:

  1. Tezkire, yazanlar ve okuyanlar sıkılmasın diye kısa tutulmuş, fazla sözden kaçınılmıştır.
  2. Son tezkireci olan Hasan Çelebi 600 kadar şairden söz etmiş, ama gerçek şairi müteşairden ayıramamıştır. Kendisi 400 kadar şairi yazıp, iyi olmayan şairleri eserine almamıştır.
  3. Şairlerden çoğunun defter ve divanları görülüp incelenmiş, öteki tezkireciler gibi ezberden kitap yazma yoluna gidilmemiştir.
  4. Tarafsız davranılmış, bazı şairleri yalnızca övme, bazılarını da yerme yoluna gidilmemiştir.

22. Soru

Riyazî Tezkiresi hangi yönleriyle özellikle değer taşımaktadır?

Cevap

Tezkire bu yüzyılın en dikkate değer tezkiresidir. Eserin en önemli özelliği, hemen bütün şairlerin ölüm tarihlerinin belirtilmiş olmasıdır. Riyazî verdiği ölüm tarihlerini çoğunlukla tarih beyitleri de söyleyerek doğrulamak istemiştir. Ayrıca, Hasan Çelebi'den sonraki 25 yıl içinde yetişen şairler hakkında verdiği bilgiler de araştırmaya dayanan önemli bilgilerdir. Riyazî bu şairler hakkında ciddi değerlendirmelerde bulunmuştur.


23. Soru

Riyazî’nin tezkeresinin önsözünde hangi padişah için bir kıta yazılmıştır?

Cevap

Ön sözde bundan sonra Sultan I. Ahmet için yazılmış bir kıta vardır. Bu kıtasında Riyazî padişahı övdükten  sonra kendisine iyilik ve cömertliğini göstermesi, düşkünlükten kurtarıp yerden kaldırması için talepte bulunmuş, yardımlarını istemiştir.


24. Soru

Mukaddimeden sonra gelen iki ravzada nelere yer verilmiştir?

Cevap

Mukaddimeden sonra gelen iki ravzada önce şair sekiz padişaha yer verilir. Bu padişahlar Fatih Sultan Mehmet, II. Bayezit, Yavuz Sultan Selim, Kanunî Sultan Süleyman, II. Selim, III. Murat, III. Mehmet ve I. Ahmet'tir. Bu bölümde sultanların şiirleri ve her birinin saltanat devirlerinde şiire hizmetleri anlatılmıştır.


25. Soru

Ravza’da içerik açısından ne gibi bilgilere yer verilmektedir?

Cevap

II. Ravza’da Fatih Sultan Mehmet devrinden eserin yazıldığı tarihe kadar Osmanlı ülkesinde yetişmiş çeşitli nüshalarda farklı olmak kaydıyla toplam 417 şair anlatılır. Her şairin hayatı, şairliği ve varsa eserleri hakkında bilgi verilmiş ve hemen hepsinin ölüm tarihleri gösterilmiştir. Riyazî şairler hakkında kısa bilgiler vermiş, buna karşı şiirlerinden daha çok örnek almıştır. Riyazî daha önceki tezkireleri bir hayli eleştirdiği hâlde, bu bölümdeki şairleri yazarken onlardan da çok yararlanmıştır.


26. Soru

Riyazî Tezkiresinin Rıza Tezkiresine göre ne tür farklılıkları bulunmaktadır?

Cevap

Riyazî Tezkiresi, Rıza Tezkiresi'yle birlikte 16 yüzyılın şairler hakkında geniş bilgi verip eserlerinden çok fazla örnek vermeyen, biyografi ağırlıklı tezkireleri ile 17. yüzyılın genellikle antoloji nitelikli eserleri arasında geçiş eserleridir. Riyazî, şairlerin hayatına dair Rıza'ya göre daha geniş bilgi verir ve bu hâliyle 16. yüzyılın eserlerine daha çok benzer.


27. Soru

Riyazî Tezkiresinde nasıl bir dil kullanıldığı görülmektedir?

Cevap

Riyazî Tezkiresi'nin dili genellikle sadedir. Bazı şairlerde makamına ve sosyal durumuna göre daha süslü ve daha ağır bir dil kullanılmıştır.


28. Soru

Zübdetü'l-eşar eseri içerik açısından neleri kapsamaktadır?

Cevap

Zübdetü'l-eşar, Antoloji niteliğindeki ilk tezkiredir. Tezkirede 15. yüzyıl ortalarından yazıldığı 1621 yılına kadar yaşamış 14'ü kadın olmak üzere 515 şair alfabe sırasına göre verilmiştir. Bu şairlerden 57 tanesi sadece Zübdetü'l-eşar'da zikredilmiş olup başka hiçbir tezkirede bu şairler hakkında bir bilgiye rastlanmamaktadır. Şairlerin hayatlarına dair bilgiler iki üç cümleyi geçmez. Faizî, tezkireye aldığı şairlerin ölüm tarihlerini vermeye dikkat etmiş, ölüm tarihlerini kesin olarak bilmediği şairler hakkında yaşadığı dönemi belirtecek ibareler kullanmıştır. Eser şairler hakkında bilgi vermesi açısından değil, seçilen şiirler açısından önem taşır. Tezkirelerin bir önemi de şiir geleneğimizi yansıtmalarıdır. Aynı zamanda birer şair olan tezkire yazarlarının şiir seçiminde dikkat ettikleri noktalar değerlendirilirse, zamanın şiir zevki de ortaya çıkarılmış olur.


29. Soru

Rıza’nın bilinen tek çalışması olarak hangi eseri bulunmaktadır?

Cevap

Rıza'nın ele geçmeyen eserleri dışında bilinen tek çalışması tezkiresidir. Eser 15911640 yılları arasında ölmüş olan şairler hakkında bilgi vermektedir. Câmi-i Maznun tamlamasının gösterdiği 1050 yılında tamamlanmış ve devrin padişahı Sultan İbrahim'e sunulmuştur. 1585-86 yılında yazılan Hasan Çelebi Tezkiresi'nin beş yıl arayla zeyli sayılabilir.


30. Soru

Rıza’nın Tezkire-i Şuara adlı eseri hangi bölümlerden oluşmaktadır?

Cevap

Tezkire kısa bir ön söz ve iki bölümden oluşur. Rıza Efendi eserinin başında, tezkiresine eski şair padişahlarla, 1000 yılından sonra yetişen şairleri aldığını söyledikten sonra Sultan İbrahim'i on beyitlik küçük bir mesnevi ile övmüş ve tezkireye kendüye bir mahlas isnad ederek şairim diye feryad eden müteşairleri almamağa karar verdiğini, bunların kendisine hücum edip hırpalayacaklarını bildiğini ve bunu göze aldığını söylemiştir.


31. Soru

Rıza’nın Tezkire-i Şuara adlı eserinin birinci bölümü nelerden oluşmaktadır?

Cevap

Tezkirenin Zikr-i fiuara-yı Selatin-i Maziyye başlığını taşıyan birinci bölümünde on şair padişaha yer verilmiştir. Bunlar, II. Murat, Fatih Sultan Mehmet, Sultan II. Bayezit, Yavuz Sultan Selim, Kanunî Sultan Süleyman, Sultan II. Selim, Sultan III. Murat, Sultan III. Mehmet, Sultan I. Ahmet ve Sultan IV. Murat'tır. Her birinin mahlası söylenmiş, saltanat tarihleri ve süreleri belirtilmiş, şiirlerinden iki üç beyit örnek verilmiştir.


32. Soru

Rıza’nın Tezkire-i Şuara adlı eserinin ikinci bölümü nelerden oluşmaktadır?

Cevap

İkinci bölümde alfabe sırasıyla 1591-1640 yılları arasında yetişen 259 şair hakkında bilgi verilmiştir. Padişahlarla birlikte tezkirenin şair sayısı 269'dur.


33. Soru

Rıza tezkiresinde nasıl bir yol izlemektedir?

Cevap

Rıza, şairler hakkında kısa bilgiler verir. Şairin babası, doğduğu yer, öğrenimi ve yaptığı görevler birkaç cümle içine sıkıştırılmış, buna karşılık şairlerden çoğunun ölüm tarihleri, bazen tarih mısraları da gösterilerek verilmiştir. Rıza, yalnızca tanınmış şairlerin sanatları hakkında kısaca fikirlerini söylemiş ve edebî değerlendirmelerde bulunmuştur. Bunların dışındaki şairler için de çok genel sözler söylemiştir. Yazarın şairlere bakışı genellikle iyimserdir. Eleştirmekten çok hemen hepsini övmüştür. Eserde verilen şiir örneklerinin sayısı bir iki beyitle sekiz on beyit arasında değişir. Tezkire, Riyazî Tezkiresi'nin izinde ancak ondan daha muhtasar bir biçimde hazırlanmıştır.


34. Soru

Yümnî'nin Tezkire-i Şuara adlı eseri nasıl bir içeriğe sahiptir?

Cevap

Faizî'nin tezkiresine zeyl olarak yazılmıştır. Zübdetü'l-eş'ârın kaldığı 1621 yılından sonra yaşayan şairlerle başlayan tezkire, yazarının 1622 yılında ölümüyle yarım kalmıştır. Yümnî, çağdaşı olan 29 şair hakkında kısa bilgiler vermiştir. Eser daha sonra Ali Emirî tarafından temize çekilerek (1905) bugün elde bulunan tezkire meydana getirilmiştir. Tezkirenin öteki nüshaları bu nüshadan çoğaltılmıştır. Ayrıca kitabın sonuna Şeyhî'nin Yümnî hakkında verdiği kısa bilgi de eklenmiştir. Yümnî, şairler hakkında bir iki satırlık çok az bilgi vermiş ve şiirlerinden iki beyitle üç gazel arasında örnek seçmiştir. Tezkiredeki 29 şairden 13'ü Safayî Tezkiresinde, 5'i de Şeyhî'nin Vekayî-i Fudala'sında vardır. Öteki kaynaklarda bulunmayan 11 şair hakkında bilgi veren bu tezkire basılmıştır.


35. Soru

Âsım'ın Zeyl-i Zübdetül-eşar adını taşıyan eseri içerik açısından neyi kapsamaktadır?

Cevap

Âsım'ın Zeyl-i Zübdetül-eşar adını taşıyan eseri, Fâizî'nin eserine zeyl olup antoloji türünde kaleme alınmıştır. Yazar 1030 tarihinden başlayarak ölümüne kadar 55 yıl içindeki şairleri toplamıştır. Âsım alfabe sırasına göre verdiği 123 şairden sonra, eserini Kafzade Fa'izî'ye zeyl olarak yazdığını ve Zeyl-i Zübdetü 'l-eşar olarak adlandırdığını kendisi söylemiştir.


36. Soru

Âsım tezkiresi hangi yönüyle diğer tezkerelerden ayrılmaktadır?

Cevap

Antoloji niteliğindeki tezkireler içinde en az bilgi veren ve en çok örnek gösteren Âsım tezkiresidir. En tanınmış şairler hakkında bile verdiği bilgi iki üç satırı geçmez. Pek çok şairin de yalnızca adını anmış ve haklarında hiçbir bilgi vermemiştir. Bu arada şairlerin birçoğunun ölüm tarihini söylemiştir.


37. Soru

Güftî’nin en önemli eserleri olarak hangileri kabul edilmektedir?

Cevap

  • Divan
  • Gamname
  • Hilye-i Güftî
  • Şah u Derviş
  • Zafername
  • Zellename
  • Teşrifatü'ş-şuara


38. Soru

Gamname eseri       içerik     açısından             neleri kapsamaktadır?

Cevap

Gamname, Varadin kadısı iken yazdığı 2000 beyitlik bir mesnevidir. Devriyle ilgili bir şikâyetnamedir.


39. Soru

Hilye-i Güftî eseri içerik açısından neleri kapsamaktadır?

Cevap

Nüshası tespit edilemeyen ve bazı kaynaklarda Düvazdeh İmam adıyla da zikredilen bu manzum eserde Hz. Hasan ve Hüseyin ile aşere-i mübeş-şerenin hikâyelerinin yer aldığı belirtilmektedir.


40. Soru

  1. Şah u Derviş eseri içerik açısından neleri kapsamaktadır?

Cevap

Şah u Derviş, Güftî'nin Şeyhülislam Bahâyî Mehmed Efendi adına başlayıp tamamlayamadığı bir mesnevi tercümesidir.


41. Soru

Zafername eseri içerik açısından neleri kapsamaktadır?

Cevap

Zafername, Varadin fethi münasebetiyle yazdığı 646 beyitlik bir manzume olup başında otuz dört beyitlik bir nat vardır.


42. Soru

Teşrifatü'ş-şuara eseri içerik açısından neleri kapsamaktadır?

Cevap

Teşrifatü'ş-şuara, Türk edebiyatının nazımla kaleme alınmış ilk tezkiresidir. Fe'ilâtün mefâ'ilün fe'ilün kalıbıyla ve mesnevi nazım şekliyle yazılan 2400 beyitten oluşan bu eserin yazılış tarihi ne eserde ne de başka kaynaklarda belirtilmiştir. Ancak içindeki bazı şairlere istinaden yazılış tarihi bulunabilmektedir. Güftî eserinin başında 210 beyitlik bir bölümde kalemini ve şiirini övmüş, daha sonra çağdaşı olan 106 şairi anlatmıştır. Bunlar arasında başka tezkirelerde olmayan 25 şair vardır.


43. Soru

Güftî Teşrifatü'ş-şuara adlı eserinde nasıl bir dil kullanmıştır?

Cevap

Güftî eserine aldığı şairleri alaylı bir dille bazen aşırıya kaçan bir hicivle anlatmış, vücut kusurlarına kadar dile getirmiştir. Hicvettiği kişiler arasında kendisi de vardır. Bu arada devrinden ve talihinden şikâyetlerini de tekrarlar. Şairlerin hayatlarına dair doğrudan bilgi vermemekle beraber onları hicvederken yaradılışlarını, psikolojilerini vermesi ve diğer tezkirelerde olmayan 25 şair hakkında bilgi ihtiva etmesi açısından dikkate değer bir eserdir. Tezkirenin dili oldukça ağırdır.

 


44. Soru

Sadıkî’nin en önemli eserinin adı nedir ?

Cevap

Mecmau’l-havas


45. Soru

Sadıkî, eserinin her tabakasına hangi ismini vermiştir ?

Cevap

Mecma


46. Soru

Sadıkî, eserinde, Muhibbî mahlasıyla Türkçe ve Farsça şiirler söyleyen hangi padişaha yer vermiştir ?

Cevap

Kanunî Sultan Süleyman


47. Soru

Riyazî'nin divan nüshaları içinde bulunan 1052 beyitlik mesnevisini adı nedir ?

Cevap

Sâkiname


48. Soru

Riyazî'nin, ön sözüne göre Farsça’nın tabirlerini ve bazı gramer meselelerini izah için yazdığı eserinin adı nedir ?

Cevap

Düsturu’l-amel


49. Soru

Riyazî Tezkiresi'nin en önemli özelliği nedir ?

Cevap

Hemen bütün şairlerin ölüm tarihlerinin belirtmiş olmasıdır.


50. Soru

Mülazemet nedir ?

Cevap

Staj görme.


51. Soru

Faizî'nin antoloji niteliğindeki ilk tezkiresi hangisidir ?

Cevap

Zübdetü’l-eşar


52. Soru

17. yüzyıl tezkirecileri eserlerinde ağırlıklı olarak neleri konu edinmişlerdir ?

Cevap

Kendi dönemlerinde yaşamış çağdaşı şairleri yazmışlardır.


53. Soru

Şah İsmail’in ortaya çıktığı sıralarda, Şam’dan İran taraflarına gelerek Irak ve Azerbaycan’a yerleşen tezkireci kimdir ?

Cevap

Sadıkî


54. Soru

Sadıkî’nin Mecmâu’l-havas’ındaki evvelki mecmanın birinci şairi kimdir ?

Cevap

Şah Tahmasb-ı Hüseynî


55. Soru

Sadıkî’nin Mecmâu’l-havas’ında kaç şair yer alır ?

Cevap

332 şair yer alır.


56. Soru

Bilim adamı ve şair olarak tanınan, dinî bilimlerden başka fizik ve matematik bildiği de rivayet edilen tezkireci kimdir ?

Cevap

Riyazî


57. Soru

Siyer, İhtisar-ı İlm-i Halikan adlı eserler kime aittir ?

Cevap

Riyazî


58. Soru

1604’te şehzade hocası Mustafa Efendi’den mülazemet alan, Zübdetü’l-eşar adlı eserin sahibi olan tezkireci kimidir ?

Cevap

Faizî


59. Soru

Tezkiresini, Faizî’nin tezkiresine zeyl olarak yazan tezkireci kimdir ?

Cevap

Yümnî


60. Soru

Yümnî’nin ölümünden sonra eseri kim tarafından temize çekilerek (1905) bugün elde bulunan tezkire meydana getirmiştir ?

Cevap

Ali Emirî


61. Soru

Âsım’ın Zeyl-i Zübdetül-eşar adını taşıyan eseri, kimin eserine zeyl olarak yazılmıştır ?

Cevap

Fâizî


62. Soru

Zeyl-i Zübdetü’l-eşar olarak adlandırılan eser kimindir ?

Cevap

Âsım


63. Soru

Cennetlik oldukları sağlıklarında kendilerine peygamberimiz tarafından müjdelenen on kişiye ne ad verilir ?

Cevap

Aşere-i mübeşşere


64. Soru

Düvazdeh İmam nedir ?

Cevap

12 imamı öven şiirler.


65. Soru

Teşrifatü’ş-şuara kimin eseridir ?

Cevap

Güftî


Yukarı Git

Sosyal Medya'da Paylaş

Facebook Twitter Google Pinterest Whatsapp Email