aofsoru.com

VIII-XIII. Yüzyıllar Türk Edebiyatı Dersi 2. Ünite Sorularla Öğrenelim

Eski Uygur Türkçesi Ve Edebiyatı

1. Soru

Bozkır Uygur Devleti ne zaman kurulmuştur?

Cevap

745 yılında kurulmuştur.


2. Soru

Bozkır Uygur Devleti’nin diğer adları nelerdir?

Cevap

Uygur Bozkır Devleti, Orhun Uygur Kağanlığı ya da Ötüken Uygur Devleti adlarıyla anılmaktadır.


3. Soru

Uygur Devletinin merkezi neresidir?

Cevap

Orhun nehri yakınlarında inşa edilen Karabalgasun’dur.


4. Soru

Uygur Devleti'nin inanışı nedir?

Cevap

Maniheizm'dir.


5. Soru

Uygur Bozkır Devleti nasıl yıkılmıştır?

Cevap

839-840 yılları Uygurların iç karışıklık ve kıtlıkla mücadele ettiği yıllardır. Uygur Türklerinin bu durumundan yararlanan Kırgızlar, 840 yılında Uygur Bozkır Devleti’ne son vermişlerdir.


6. Soru

Bin Buda mağaralarının Uygur Türkçesi açısından önemi nedir?

Cevap

Bin Buda mağaralarından çıkarılan metinlerin Uygur Türkçesinin tarihî gelişimini tespit etmede özel bir yeri vardır. Tun-huang ve civarında yazılmış Uygur metinleri, 1028 yılındaki Tangutların saldırısından korumak maksadıyla, bölgedeki Bin Buda mağaralarına saklanarak, mağaraların önü duvarla örülmüştür. Bu olaydan hareketle, Bin Buda Mağaralarında bulunmuş olan Uygur Kağanlığına ait metinlerin, en geç 11. yüzyıla ait oldukları tahmin edilmektedir.


7. Soru

Hoço (Turfan) Uygur Devleti hakkında bilgi veriniz.

Cevap

Bugünkü Turfan bölgesine yerleşen Uygurlar, Hoço (Kao-ch’ang) Uygur Devleti veya Turfan Uygur Devleti olarak adlandırılan bir devlet kurarak, Uygur kültürünün en yoğun yaşandığı bir merkez hâlini almıştır (850-1250). Hoço merkezli bölgeye 9. yüzyıl ortalarında yerleşen Uygur Türkleri, Uygur kültürünün en üst seviyede yaşandığı bölge olmuştur. Hoço Uygur Devleti ilk önce 1206 yılında Kara Hıtay devletinin, 1209 yılında da Cengiz Hanın hâkimiyetine girmiştir.


8. Soru

Uygur edebiyatı, hangi dönemi kapsamaktadır?

Cevap

Uygurlar 8-14. yüzyıllar arasında farklı kültür çevrelerinde, birçoğu tercüme olan ve dinî bir karakter taşıyan zengin bir edebiyat meydana getirmişlerdir.


9. Soru

Uygur edebiyatındaki eserler hangi konuları kapsamaktadır?

Cevap

Uygur Türklerine ait metinler, Maniheizm, Budizm ve Hıristiyanlığın öğretileri ile din dışı konulara aittir. Bu dinî çevrelerde yazılmış eserlerin dışında Uygurlardan kalan runik harflerle, taşlara yazılmış yazıtlar da vardır; ancak Uygur yazıtları, kullanılan malzeme ve içerik bakımından Kök Türk yazıtlarının devamı olduğu için Maniheist ve Budist eserlerle birlikte Uygur edebiyatı içinde değerlendirilmemektedir.


10. Soru

Uygur edebiyatı ait olunan dinî çevre ve içeriklerine göre kaç gruba ayrılabilir?

Cevap

1. Maniheist Uygur edebiyatı
2. Budist Uygur edebiyatı
3. Hıristiyanlığın Nesturî Koluna Ait Uygur edebiyatı
4. Din Dışı Uygur Edebiyatı


11. Soru

Maniheist metinler hangi alfabeyle yazılmıştır?

Cevap

Maniheist metinlerin yazımında hem Mani hem de Uygur alfabesi kullanılmıştır. Öte yandan Uygur alfabesinin kullanımı daha sonraki yüzyıllarda yaygınlaşmış, bununla birlikte Mani alfabesi de unutulmamış, Pothi gibi geç Maniheist metinlerin yazımında dahi kullanılmaya devam etmiştir.


12. Soru

Maniheist metinlerden en geniş ve hacimli olanı hangisidir?

Cevap

Çeşitli kütüphane ve koleksiyonlarda yirmiden fazla nüshası muhafaza edilen Huastuanift adlı tövbe kitabıdır.


13. Soru

Huastuanif'in konusu nedir?

Cevap

Eserde, Maniheizmin kuralları ve bu kurallara uyulmadığında ortaya çıkan günahlar üzerinde durulmuştur.


14. Soru

Budist Uygur edebiyatında şu ana dek tespit edilen kaç eser bulunmaktadır?

Cevap

81.


15. Soru

Budist Uygur edebiyatının en ünlü çevirmeni kimdir?

Cevap

Ketebe kayıtlarına göre Budist Uygur edebiyatının en meşhur mütercimlerinden biri X. yüzyılda yaşamış olan Beşbalıklı Şingko Şeli Tutung’dur


16. Soru

Budist Uygur edebiyatı hangi külliyatlardan oluşur?

Cevap

Budist Uygur edebiyatı; Vinayalar, Sutralar ve Abhidharmalar olmak üzere Tripit aka “Üç sepet” adı verilen külliyattan meydana gelir.


17. Soru

Vinaya-pitakalar ne hakkındadır?

Cevap

Vinaya-pitakalar, Budist rahiplerin günlük yaşamlarında uymaları gereken kuralları düzenler. Budist Uygur edebiyatında fazla olmayan vinaya türündeki metinlerden Karmavacana, rahiplerin giysilerinin nasıl olması gerektiğini; Pravarana Sutra, rahibin inzivadan çıktıktan sonra oluşan olaylar karşısında ne yapması gerektiğini; Vinayavibhanga ise manastır kurallarını içermektedir.


18. Soru

Din dışı Uygur edebiyatındaki konulara örnek veriniz.

Cevap

tıp, sağlık, kişisel mektuplar, gök bilim, takvim ve yıldız fallarıyla ilgili metinler.


19. Soru

Eski Türk şiirinde “nazım, manzume, manzum parça ve şiir” kavramları için hangi sözcük kullanılmıştır?

Cevap

"Koşug".


20. Soru

Uygur edebiyatından şairlere örnek veriniz.

Cevap

Aprınçur Tigin, Anzang (?-1293), Kki Kki (1295-1345), Prajñasri (?-1332).


Yukarı Git

Sosyal Medya'da Paylaş

Facebook Twitter Google Pinterest Whatsapp Email