aofsoru.com

Çalışma İlişkileri Tarihi Dersi 5. Ünite Sorularla Öğrenelim

Türkiye’De Çok Partili Dönemde Çalışma İlişkileri: 1946-1960

1. Soru

Türkiye’de 1946 yılında çok partili siyasal yaşamageçilmekle birlikte nasıl bir partili sistem ortayaçıkmıştır?

Cevap

Türkiye’de 1946 yılında çok partili siyasal yaşamageçilmiş, bu geçiş çoğunlukçu ve iki partili bir sistemortaya çıkarmıştır.


2. Soru

DP’nin bazı ilkeleri sistematik olmaktan uzak olsa dahiçoğunlukla nasıl bir devlet anlayışını hissettirmektedir?

Cevap

DP programındaki bazı ilkeler, sistematikolmaktan uzak ve eksik de olsalar kimi zaman bir “sosyaldevlet” düşüncesini hissettirtmektedirler.


3. Soru

Hangi programda sendikal özgürlüklere ilişkin şu ilkeyer almıştır: “Her sahada çalışanlara (memurlar dahil) veiş verenlere mesleki dernek, sendika, federasyon vekonfederasyon kurmak hürriyeti sağlanmalı ve haklarınıkoruma imkanları verilmelidir.”?

Cevap

1953’te toplanan Onuncu Kurultay’da, o günekadar karşı çıkılan grev hakkı, programa alınmıştır. Buprogramda sendikal özgürlüklere ilişkin şu ilke yeralmıştır: “Her sahada çalışanlara (memurlar dahil) ve işverenlere mesleki dernek, sendika, federasyon vekonfederasyon kurmak hürriyeti sağlanmalı ve haklarınıkoruma imkanları verilmelidir.


4. Soru

2. Dünya Savaşı sonrasında Türkiye’de izlenen iktisatpolitikalarının üzerinde ne etkili olmuştur?

Cevap

2. Dünya Savaşı sonrasında Türkiye’nin yenidünya düzeninin bir parçası olma isteği; izlenen iktisatpolitikaların üzerinde de etkili olmuştur.


5. Soru

Milli gelir artışı bu dönemde en çok hangi kesimdegerçekleşmiştir?

Cevap

Milli gelir artışı daha çok sanayi kesiminde olduve bu kesimin payının 1948-1960 döneminde yaklaşık %9dolaylarında arttığı görülmektedir.


6. Soru

İK kapsamına giren işçi sayısındaki artış, 1947 yılından1960’a kadar %185, 1965’e kadar %274’tür. Bugelişmelerin temel nedeni nedir?

Cevap

Bu gelişmelerin temel nedeni, sanayileşmesürecinde ücretlilerin sayılarının artmasıdır.


7. Soru

Kadınlar iş gücü olarak daha çok hangi meslekgruplarında yer almışlardır?

Cevap

Şu meslek gruplarında kadınlar en çok bulunmuştur: Tarımla ilgili meslekler; teknik elemanlar, serbest meslek sahipleri ve bununla ilgili meslekler; sanatkarlar, imalat ve tamirat işçileri; müteşebbisler, idareciler ve büro ile ilgili meslekler; hizmetle ilgili meslekler.


8. Soru

1955 yıllarında kadınlar hangi statülerde çok az sayıdabulunmaktaydılar?

Cevap

Kadın işgücü açısından dört statüden üçü; yaniişverenlik, kendi hesabına çalışma ve ücretlilik minimumdüzeydedir ve 1955 yılı itibariyle kadın işgücünün%91,43’ü ücretsiz aile işçilerinden oluşmaktadır.


9. Soru

1947-1963 döneminde işçilerin artış oranı erkekler için%291 iken; çocuk işçiler için %18, kadınlar için ise%96’dır. Bu hangi gelişmelerle açıklanabilir?

Cevap

Kadın ve çocuk işçilerinde olan değişmeler, 2.Dünya Savaşında yaşanan gelişmelerin bir uzantısıdır.


10. Soru

Çalışma Bakanlığı hangi tarihte kuruldu ve Bakanolarak kim atandı?

Cevap

Çalışma Bakanlığı, 7 Haziran 1945’te kuruldu veBakan olarak Dr. Sadi Irmak atandı.


11. Soru

İK’nun iş ve işçi bulma hizmetlerinin devlet tarafındangerçekleştirilmesine ilişkin ilkesinden yaklaşık 10 yılsonraki 1946 yılında hangi kurum kuruldu?

Cevap

İK’nun iş ve işçi bulma hizmetlerinin devlettarafından gerçekleştirilmesine ilişkin ilkesinden yaklaşık10 yıl sonraki 1946 yılında İş ve İşçi Bulma KurumuKuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun’la İş ve İşçi BulmaKurumu kuruldu.


12. Soru

Sendikaların kurulmasının önündeki yasal engelyapılan hangi değişiklikle kaldırılmış oluyordu?

Cevap

1946 yılında Cemiyetler Kanunu’nda yapılandeğişiklikle “sınıf esasına veya adına dayanan cemiyetkurma yasağı da vardı ve bu değişiklikle, sendikalarınkurulmasının önündeki yasal engel kaldırılmış oluyordu.


13. Soru

Hangi yasa dar kapsamına ve sınırlı düzenlemelerinekarşın, Türkiye çalışma ilişkileri tarihinin en önemlihukuksal düzenlemelerindendir.

Cevap

5018 sayılı yasa, dar kapsamına ve sınırlıdüzenlemelerine karşın, Türkiye çalışma ilişkileri tarihininen önemli hukuksal düzenlemelerindendir.


14. Soru

5018 sayılı yasanın çıkarılmasında hangi faktörleretkili olmuştur?

Cevap

Yasanın çıkarılışı üzerinde iktisadi faktörlerinetkilidir. 1946 yılında Cemiyetler Kanunu’nda yapılan değişiklik Hükumet açısından SK’nun bir an önce çıkartılması gereksinimini doğurmuştur.


15. Soru

5018 yasanına göre sendikalar hangi durumlardakurulabilir ve hangi işçiler üye olabilir?

Cevap

Buna yasaya göre, sendikaların kurulması isteğebağlıdır; hiç bir kimse, herhangi bir sendikaya üye olmayaveya olmamaya veyahut üyelikten çekilmeye veyaçekilmemeye zorlanamaz.


16. Soru

Sendikaların faaliyet alanlarındaki en önemlidüzenlemeleri hangileridir?

Cevap

En önemli düzenlemelerinden biri, “siyasetle,siyasi propaganda ve siyasi yayın faaliyetleriyle iştigal”edemeyecekleri “ve herhangi bir siyasi teşekkülünfaaliyetlerine vasıta” olmayacakları hükmebağlanmaktadır.


17. Soru

Hukuki açıdan bakıldığında 5018 sayılı yasanın öneminedir?

Cevap

Hukuki açıdan bakıldığında, yürürlükte olanmevzuat grev ve lokavtı yasaklamakta ve bu yasağa aykırıdavranışları cezai yaptırımlara bağlanmaktadır. 1947tarihli SK da, “greve teşvik ve teşebüs’ü cezai yaptırımlarabağlanmaktadır.


18. Soru

1950’li yıllarda sendikalı işçilerin sendika başınadüşen sayısı kaçtır?

Cevap

Sendikalı işçilerindeki artış, İK kapsamına girenişçi sayısındaki oransal artıştan daha fazladır. Bu dönemdesendika başına düşen üye sayısı 500 dolaylarındadır.


19. Soru

İK’nda 1950 yılında yapılan 5518 sayılı kanunlayapılan değişiklikle hangi haklar tanınmış?

Cevap

İK’nda 1950 yılında 5518 sayılı kanunla yapılandeğişiklikle, işçi sendikalarına toplulukla iş ihtilaflarıçıkarma yetkisi verilmiş; işçi sendikaları bu değişiklikle,grev hakkına sahip olmasalar da, iş ihtilafı çıkarma veresmi makamlar önünde işçileri temsil yetkisine sahipkılınmışlardı.


20. Soru

Siyaset yasağı hangi alanda bir baskı aracı olarakkullanılmış ve bu alanda olumsuz sonuçlara nedenolmuştur?

Cevap

Siyaset yasağı bazı sendikalar üzerinde bir baskıaracı olarak kullanılmış ve bununla birlikte bazı sendikalarkapatılmıştır.


21. Soru

İşverenlerin sendikal harekete karşı tavırları bualanda neyi olumsuz etkilemiştir?

Cevap

Hem özel hem de kamu kesimi işverenlerinin işçisendikalarına karşı olumsuz tavırları, bu kuruluşlarıngelişmesini olumsuz yönde etkilemiştir.


22. Soru

İşçiler arasında sendikal hareketinin gelişmesineengelleyen neydi?

Cevap

Sendikal hareketinin önemli sorunlarından biri de,işçiler arasında sınıf bilincinin gelişmemesiydi. Ayrıcaönceki kuşaklardan hiçbir deneyim devralınmamıştı. Budeneyimsizlik de, sendikal hareketin gelişmesi ve oluşması için gerekliydi.


23. Soru

Bu dönemde İK’nda yapılan geliştirici değişikliklerlehangi alanlar İş Kanunları’nın kapsamına alınmıştır

Cevap

Bu dönemde İK’nda geliştirici değişiklikleryapılmıştır ve yasa kapsamı dışında kalan çalışanlardan birbölümü de Basın ve Deniz İş Kanunları’nın kapsamınaalınmıştır.


24. Soru

Bu dönemde Türkiye’de bir iş kodunun oluşmasınakatkıda nasıl bulunulmuştur?

Cevap

Bu dönemde yapılan yeni yasalar, tüzük,yönetmelik ve kararnameler çıkarıldı ve bunlar Türkiye’debir iş kodunun oluşmasına katkıda bulundu.


25. Soru

Basın İK ve Deniz İK sırayla hangi yıllarda çıkartıldıve ne gibi etkilere sahipti?

Cevap

İŞ’nda, 1950’li yıllarda genişlemeler sağlandı.Ayrıca 1952 de çıkarılan Basın İK ve 1954 de çıkarılanDeniz İK ile bu kesimde çalışanlar, bu kanunlarkapsamına alındı.


26. Soru

Hangi yasayla işçi sağlığı ve iş güvenliğine ilişkinönlemler artırılmıştır?

Cevap

En önemlileri 1950 tarihli 5518 sayılı ve 1954tarihli 6298 sayılı yasalardır. Bunlarla birlikte işçi sağlığıve iş güvenliğine ilişkin önlemler artırılmıştır. Ayrıcaişçinin hizmet feshinde ihbar önellerinin artırılması,çalışma süresi içerisindeki dinlenme sürelerinin artırılmasıgibi önemli düzenlemeler bulunmaktadır.


27. Soru

Hangi kanunla hak uyuşmazlıklarının çözümünükolaylaştırmak amacıyla özel mahkemelerin kurulmasıolanaklı hale geldi.

Cevap

İş Mahkemeleri Kanunu (1950) ile hakuyuşmazlıklarının çözümünü kolaylaştırmak amacıylaözel mahkemelerin kurulması olanaklı hale geldi.


28. Soru

Hangi kanunun uygulamasına göre, günlük işmüddetine uygun olarak hatanın altı günü çalışan birkimseye bir iş karşılığı olmaksızın yarım gündelik ücretödenecektir?

Cevap

İşçilere Hafta Tatili ve Genel Tatil GünlerindeÜcret Ödenmesi Hakkında Kanun (1951) ve İK’nunuygulamasına göre günlük iş müddetine uygun olarakhaftanın altı günü çalışan bir kimseye bir iş karşılığıolmaksızın yarım gündelik ücret ödenecektir.


29. Soru

Gazeteciler için koruyucu görev taşıyan veGazetecileri İK kapsamında işçilere göre fazlasınısağlayan kanun hangisidir?

Cevap

Basın mesleğinde çalışanlarla çalıştıranlararasındaki ilişkilerin tanzimi hakkında Kanun (BasınİK)(1952) ile bu faaliyet kolunda çalışanlar, koruyucu mevzuat içerisine alındılar. Kanun gazetecilere İK kapsamındaki işçilere göre fazlasını sağlamaktadır.


30. Soru

Hangi yasa Otel, lokanta ve eğlence yerlerindeçalışana verilen bahşişlerden dolayı işçi ve işverenlearasında çıkan sorunlar yüzünden çıkartılmıştır.

Cevap

Garson ve Benzeri İşçilerin Hizmet KarşılıklarıHakkında Kanun (1953) otel, lokanta ve eğlenceyerlerinde çalışanlara yönelik çıkartılmıştır.


31. Soru

Hangi kanun gemi adamlarının haftalık genel çalışmasürelerini 70 saat olarak belirlemiştir ve gemiadamlarının da sendikalar kurabileceklerine izinvermiştir?

Cevap

Deniz İş Kanunu (1954) ile genel çalışma süresinihaftada 70 saat olarak belirlemekte ve fazla çalışmasürelerini düzenlemektedir. Kanun, gemi adamlarınındeğişik sigorta kollarına ilişkin olarak çıkarılan kanunlaratabi olacağını ve 5018 sayılı kanuna göre sendikalarkurabileceğini kararlaştırmıştır.


32. Soru

Hangi kanuna göre işçi işyerine girdiği tarihtenitibaren bir yıl çalışma koşulunu yerine getiren işçi veyamüstahdemler yıllık ücretli izne hak kazanıyorlardı?

Cevap

Yıllık Ücretli İzin Kanunu’na (1960) göre işçiişyerine girdiği tarihten itibaren bir yıl çalışma koşulunuyerine getiren işçi veya müstahdemler yıllık ücretli iznehak kazanıyordu.


33. Soru

Hangi kanuna göre devlet ve ona bağlı kuruluşlardaçalışan ve İK’na göre işçi niteliği taşıyanlara, her yıl bireraylık ücretleri tutarında ilave ödeme alacaktır?

Cevap

Devlet ve Ona Bağlı Müesseselerde Çalışanİşçilere İlave Tediye Yapılması Hakkında Kanunu ile tümdüzenlemeler bütünleştiriyordu. Bu kanunla devlet ve onabağlı kuruluşlarda çalışan ve İK’na göre işçi niteliğitaşıyanlara, her yıl birer aylık ücretleri tutarında ilaveödeme alacaktır.


34. Soru

İK ve diğer bazı yasaların koruyucu ve hükümlerininuygulamaya aktarılmasında karşılaşılan sorunlardanbirini yazınız.

Cevap

İK ve diğer bazı yasaların koruyucu hükümlerininuygulamaya aktarılmasında karşılaşılan sorunlardan biride “denetim” konusuydu. İŞ müfettişlerinin sayısınınazlığı, işin gerektirdiği nitelik ve eğitimden uzak oluşları,bu aksaklıkların önemli nedenleri arasındaydı.


35. Soru

Sosyal güvenlik uygulamalarını gelişmesi vehızlanması üzerinde ne etkili olmuştur?

Cevap

Türkiye’deki toplam istihdam içerisinde kamukesiminin ağırlığının artması, sosyal güvenlikuygulamalarının gelişmesi üzerinde hızlandırıcı bir etkiyapmıştır. Ayrıca çok partili hayata geçiş, koruyucu sosyalpolitika ve sosyal güvenliğin gelişimini olumlu yöndeetkilemiştir.


36. Soru

İhtiyarlık Sigortası Kanunu hangi tarihte ve hangisebepten ötürü çıkartılmıştır?

Cevap

1950’li yıllarda İşçi Sigortaları Kurumu’nunkapsamına giren işçi sayısında ciddi bir artış oldu.1950yılından 1960 yılı sonuna kadar, sigortalıların sayısı%112 oranında arttı. Bu nedenlerden dolayı İhtiyarlıkSigortası Kanunu 1949’da kabul edildi.


37. Soru

Hastalık ve Analık Sigortası Kanunu hangi tarihtekabul edildi?

Cevap

Hastalık ve Analık Sigortası Kanunu 1950’dekabul edildi.


38. Soru

38.1950’li yıllarda İşçi Sigortaları Kurumu’nunkapsamına giren işçi sayısında ciddi bir artış oldu. 1950yılından 1960 yılı sonuna kadar, sigortalıların sayısı%112 oranında arttı. Bunula birlikte 3 Sigorta türü kabuledildi. Kabul edilen son sigorta türü hangisidir?

Cevap

1950’li yıllarda İşçi Sigortaları Kurumu’nunkapsamına giren işçi sayısında ciddi bir artış oldu. 1950yılından 1960 yılı sonuna kadar, sigortalıların sayısı %112oranında arttı. Bu nedenlerden dolayı İhtiyarlık SigortasıKanunu 1949’da, Hastalık ve Analık Sigortası Kanunu1950’de, Maluliyet, İhtiyarlık ve Ölüm Sigortaları Kanunuise 1957’de kabul edildi.


39. Soru

Kamu kesiminde memur statüsünde çalışanlar için neile büyü bir adım atıldı?

Cevap

1949’da kabul edilen ve 1 Ocak 1950’deyürürlüğe giren T.C. Emekli Sandığı ile kamu kesimindememur statüsünde çalışanlar için büyük bir adım atıldı.


40. Soru

UÇÖ, 2. Dünya Savaşı sonrasında çalışmalarını dahaçok hangi alanlarda yaptı ve Türkiye bu durumdan nasılfaydalandı?

Cevap

UÇÖ, 2. Dünya Savaşı sonrasında, çalışmalarınıazgelişmiş ülkelerin eğitim, danışmanlık gibi acil teknikihtiyaçlarını da göz önüne alacak şekilde yenidendüzenlemişti. Türkiye, bu yardımlardan yararlandı.


41. Soru

Hangi kanunlarda UÇÖ’nün etkileri olduğusöylenebilir?

Cevap

Türkiye daha Örgüte katılmadığı dönemlerdekimevzuat üzerinde UÇÖ’nün olumlu etkileri olmuştu.Hafta Tatili Kanunu ile Umumi Hıfzısıhha Kanunu bunaörnektir.


42. Soru

1945 yılına kadar ücretlerde bir düşüşün görülmesihangi olayla açıklanabilir?

Cevap

1950 öncesindeki ücretler incelendiğinde, gerçekücretlerde 1945 yılına kadar bir düşüş görülmüştür. Budurum 2. Dünya Savaşından kaynaklanmaktadır.


43. Soru

1950-1960 dönemindeki gerçek ücretler hangioranlarda artış göstermişlerdir?

Cevap

1950-1960 dönemindeki gerçek ücretler, 10 yıllıkbir süre içerisinde yaklaşık 1/3 oranında artmış olmaktadır. 1968 yılı üretici fiyatlarıyla GSMH, 1948-1960 döneminde %91,20 oranında artış göstermiştir.


44. Soru

1950 -1960 döneminde, imalat sanayisinde gerçekücretler nasıl bir artış göstermiştir?

Cevap

Bir çalışma, 1950-1960 döneminde, imalatsanayiinde 1955 yılı dışında gerçek ücretlerin sürekli birartış eğiliminde olduğunu, 1950-1961 yılları arasında%60’lık bir yükseliş gösterdiğini ortaya koymaktadır.


45. Soru

Memur maaşları 1938-1947 ve ayrıca 1947-1960dönemlerinde fiyat artışları karşısında satın alma gücünükoruyamazken, işçilerin maaşları hangi yıllar arasındasürekli bir artış sergilemektedir?

Cevap

Memur aylıkları hem 1938-1947, hem de 1947-1960 dönemlerinde fiyat artışları karşısında satın almagücünü koruyamazken, işçilerin maaşları 1950-1960döneminde sürekli bir artış göstermektedir.


46. Soru

Çıkartılan hangi yasayla kadın ve erkek arasındakiücret farkını azaltmaya yöneliktir?

Cevap

İK’nun 5518 sayılı yasasına göre “bir işyerindeaynı mahiyette işlerde ve eşit verimle çalışan kadın veerkek işçilere sadece cinsiyet ayrılığı sebebiyle fark ücretiverilmez.” Böylelikle Kadın ve erkek arasındaki ücretfarkı azaltılmaya çalışılmıştır.


47. Soru

Türkiye’de 1950’li yıllarda kadın işçilerin ücretlerineilişkin değerlendirmeler, önceki dönemlere göre dahakapsamlı bir biçimde yapılabilmesi nasıl açıklanabilir?

Cevap

Türkiye’de 1950 yılları ve sonrasına ait ve İşçiSigortaları Kurumu’nun istatistiklerinde bulunan kayıtlaradayanarak daha detaylı değerlendirmeleryapılabilmektedir.


48. Soru

“Asgari ücret saptamaları” ve “toplulukla işihtilafları” hangi alanla ilgili çalışmalardır?

Cevap

“Asgari ücret saptamaları” ve “toplulukla işihtilafları” kurumsal düzenlemelerin ücret üzerindekietkilerini değerlendirmek amacıyla yapılan çalışmalardır.


49. Soru

Asgari ücretin tesbitine müteallik yönetmelik ne zamançıkartıldı?

Cevap

1951’de Asgari Ücrettin Tesbitine MüteallikYönetmelik çıkarıldı. 1051’den başlayarak, yönetmelikuyarınca asgari ücretlerin tespitine başlandı.


50. Soru

Dönem içerisinde ücret düzeyleri üzerinde en çok etkiliolan kurumsal düzenleme hangisi olduğu söylenebilir?

Cevap

Yapılan iş ihtilafları, dönem içerisinde ücretdüzeyleri üzerinde en çok etkili olan kurumsal düzenlemeolduğu söylenebilir. Bu ihtilaflar piyasanın işleyişinibelirlemiştir.


51. Soru

Hangi kanunda yapılan değişikliklerden dolayı hemişçi temsilcilerinin hem de sendikaların işlevleriniartırarak sendikal hareketin gelişimini olumlu yöndeetkilediği gibi, sendikaların ücret düzeyleri üzerindekietkisini de artırdı?

Cevap

Dönem içerisinde İK’nda yapılan değişiklerdendolayı soruda belirtilen etkiler ortaya çıkmıştır.


52. Soru

Çalışma süreleri hangi kanuna göre haftada 48 saatolarak belirlenmiştir?

Cevap

İK, haftalık çalışma sürelerini 48 saat olarakbelirlemiş ve bunun istisnalarını da koymuştu.


53. Soru

Çalışma süreleri haftalık 48 saat olarakbelirlenmesine rağmen, sürelerinin uygulanamamasındahangi kanunun etkili olduğu söylenilebilir?

Cevap

Fiili açıdan bakıldığında, çalışma sürelerininuygulanamamasında Milli Koruma Kanunu’nun ciddi rolüolmuştur.


54. Soru

1946 yılında İstanbul’da küçük sanayide yapılangözlemler sonucu küçük sanayide ortalama günlükçalışma süresi ne kadardır?

Cevap

1946 yılında İstanbul’da küçük sanayide yapılangözlemler “küçük sanayide ortalama günlük çalışmasürelerinin 12 saate vardığını” ortaya koymaktadır.


55. Soru

Hangi kanuna göre çalışma yaşına ilişkin standartlaragöre, 12 yaşından küçük çocukların sanayi işlerinde ve 16yaşından küçük çocukların hangi işte olursa olsun günde 8saatten fazla çalıştırılmaları yasaktı?

Cevap

Umumi Hıfzısıhha Kanunu ve İK’nun çalışmayaşına ilişkin standartlarına göre 12 yaşından küçükçocukların sanayi işlerinde ve 16 yaşından küçükçocukların hangi işte olursa olsun günde 8 saatten fazlaçalıştırılmaları yasaktı


56. Soru

T.B.M.M. Çalışma Komisyonu Üyesi MilletvekillerininRaporu’na göre işyerlerindeki işçi sağlığı ve iş güvenliğiiçin şöyle denilmiştir: ... bir kaçı müstesna kazaya karşıemniyet tedbiri yoktur. Hele sıhhı emniyet tedbiri vardemek günahtır. Bununla ne demek istenmiştir?

Cevap

Yukarda denilmek istenen, işçiler arasında salgınhastalıkların yaygın olduğunu, işçilerin son derece kötüsağlık ve çevre koşulları altında çalıştırıldığını, birçokişletmenin yasaların hekim bulundurma düzenlemesineuymadığını ortaya koymaktadır.


57. Soru

Yaş sınırlaması olmasına rağmen çocukların birçokalanda çalıştırılması hangi alanın yetersizliğiyleaçıklanabilir?

Cevap

Çocuk çalıştırılmasına ilişkin fiili durum vesorunlar, kuşkusuz iktisadi dinamikler yanında, devletkorumasının ve denetimlerinin yetersizliğiyle bağlantılıdır.


58. Soru

Çok partili döneme geçiş sürecinde iktisadi politikalarda ne tür gelişmeler olmuştur?

Cevap

Devletçi ve dışa kapalı iktisat politikaları, yerini özel kesime öncelik veren ve dış iktisadi ilişkilere açık politikalara bıraktı. 1946’dan başlayarak ithalatın serbestleştirildiği, dış yardım, dış kredi ve yabancı sermaye hareketlerinin yoğunlaştığı yeni bir dönem aldı.


59. Soru

DP ve CHP toplu iş ilişkilerine yönelik nasıl bir tutum benimsemişlerdir?

Cevap

Toplu iş ilişkileri alanındaki uygulamalar değerlendirildiğinde partiler otoriter bir tutum sergilemişlerdir. Uygulamaların toplu ilişkilerin düzenlenmesinde ve iş uyuşmazlıklarının çözümünde ağırlığı devlete veren ve sınıf mücadelelerini reddeden bir yaklaşım üzerine inşa edildiği görülmektedir.


60. Soru

1948-1960 yılları arasında GSMH'nın sektörel dağılımı nasıldır?

Cevap

Milli gelir artışı, yaklaşık %9 dolaylarında artarak en çok sanayi kesiminde görülmüştür. Hizmetler kesiminin payındaki artış ise daha düşük orandadır. Bu iki kesimin payı artarken iken tarım kesiminin payı azalmıştır.


61. Soru

1947-1960 yılları arasında İK kapsamına giren işçi sayısındaki ciddi artışın sebepleri nelerdir? 

Cevap

İK kapsamına giren işçi sayısındaki artış, 1947 yılından 1960’a kadar %185, 1965’e kadar ise %274’tür. Bu gelişmenin temel nedeni, sanayileşme sürecinde ücretlilerin sayılarının artmasıdır. Bunun yanında, gelişme sürecinde işletme ölçeklerindeki büyüme de, kapsama giren işyeri ve işçi sayısını artırmıştır.


62. Soru

Dönem içerisinde kadınların iş gücüne katılımında gözlenen düşüşün sebebi nedir?

Cevap

Dönem içerisinde kadınların işgücüne katılma oranı, büyük ölçüde iç göçlere bağlı olarak düşme gösterdi. Kırsal kesimden kentlere kayma, yani iç göçler, tarım kesiminde özellikle ücretsiz aile işçisi olarak çalışan kadınların büyük bölümünü kentlerde işgücü dışına itmektedir. Kentsel kesimdeki iktisadi faaliyetlerde çalışmak için gerekli eğitim ve nitelikten yoksun olan kadınlar, yaşamlarını ağırlıklı biçimde ev kadını olarak devam ettirmekte; işgücüne katılımları, kırsal kesime göre gayet düşük düzeylerde kalmaktadır.


63. Soru

Dönem içerisinde kadın işçiler çoğunlukla hangi faaliyet kollarında çalışmaktadır?

Cevap

Kadın işçilerin büyük bölümü tekstil, gıda, tütün gibi faaliyet kollarında çalışmaktaydı.


64. Soru

1940'lı yılların ortalarından itibaren çalışma ilişkilerine yönelik devlet örgütlenmesini gösteren temel adımlar nelerdir? 

Cevap

Çalışma Bakanlığı ile İş ve İşçi Bulma Kurumu’nun kuruluşu, bu alandaki en büyük adımlar olmaktadır.


65. Soru

Çalışma yaşamına yönelik işçi örgütlenmeleriyle ilgili yaşanan önemli gelişmeler nelerdir?

Cevap

Çalışma yaşamına yönelik işçi örgütlenmelerinin iki temel ayağı, 1946 Cemiyetler Kanunu değişikliği ve 1947 tarihli İşçi ve İşveren Sendikaları ve Sendika Birlikleri Hakkında Kanun'dur.  


66. Soru

1947 yılında çıkarılan 5018 sayılı Sendikalar Kanunu’nun sınırlandırıcı hükümleri çalışma yaşamına dair örgütlenmelerle ilgili neyi ortaya koymaktadır?

Cevap

Sendikalar Kanunu’nun sınırlandırıcı hükümleri, batılı anlamda özgür bir sendikacılık hareketinden çok, hükümetlerin vesayeti altında bir sendikacılık hareketinin arzulandığını ortaya koymaktadır.


67. Soru

1936- 19763 yıllarında arasında çalışma ilişkilerini etkileyen en büyük faktör nedir?

Cevap

Türkiye’de 1936’dan 1963 yılına kadar olan dönemde çalışma ilişkileri üzerinde etkili olan en önemli faktörün grev yasağı rejimi olarak ortaya çıkmaktadır.


68. Soru

1960 öncesi dönemdeki sendikal faaliyetler nasıl tanımlanabilir?

Cevap

1960 öncesi dönemde Türk sendikacılık hareketi dağınık, güçsüz ve çok sayıda küçük sendikadan oluşan bir görünüm içerisindedir.


69. Soru

Sendikal faaliyetlerin çalışma koşulları üzerinde çok etkili olmamasına yol açan etmenler nelerdir? 

Cevap

Sendikal faaliyetlerin gelişimini etkileyen faktörler şunlardır: ülkenin sosyoekonomik, siyasal ve kültürel koşulları, mevzuat ve yönetimin uygulamaları, sendikaların denetimi, siyaset yasağı, işverenlerin sendikal hareketlere karşı tavrı, sendikal hareketin liderlik, kadro, eğitim ve mali sorunları.


70. Soru

1947-1960 döneminde bireysel iş ilişkilerine yönelik nasıl bir tutum benimsenmiştir?

Cevap

Bireysel iş ilişkileri alanında çalışanları koruyucu hukuksal düzenlemeler yapılmaktadır. Bu amaçla, bireysel iş ilişkileri alanında işçileri koruyucu çok sayıda yasa çıkarıldı. 


71. Soru

1950 tarihli ve 5518 sayılı yasa ile İş Kanunu'nda yapılan önemli düzenlemeler nelerdir? 

Cevap

Bireysel ve toplu iş ilişkilerine yönelik birçok maddesine ilişkin kapsamlı değişiklikler yapıldı. Bunlar arasında işçi sağlığı ve iş güvenliğine ilişkin önlemlerin artırılması, işçinin hizmet akdinin feshinde ihbar önellerinin artırılması, çalışma süresi içerisindeki dinlenme sürelerinin artırılması gibi önemli düzenlemeler bulunmaktadır. Toplu iş ilişkileri açısından ise işçi temsilcileri yanında sendikalara da iş ihtilafı çıkarma yetkisinin verilmesi ve işçi temsilcilerine hukuki güvence sağlanması hususları özel bir öneme sahiptir.


72. Soru

1946-1963 döneminde bireysel iş ilişkileri alanında ne tür yasal düzenlemeler yapılmıştır?

Cevap

Dönem içerisinde yapılan bazı yasal düzenlemeler şu şekilde sıralanabilir: İK' da yapılan değişiklikler, İş Mahkemeleri Kanunu (1950), İşçilere Hafta Tatili ve Genel Tatil Günlerinde Ücret Ödenmesi Hakkında Kanun (1951), Basın Mesleğinde Çalışanlarla Çalıştıranlar Arasındaki İlişkilerin Tanzimi Hakkında Kanun (Basın İK) (1952), Garson ve Benzeri İşçilerin Hizmet Karşılıkları Hakkında Kanun (1953), Öğle Dinlenmesi Kanunu (1954), Deniz İş Kanunu (1954), Devlet ve Ona Bağlı Müesseselerde Çalışan İşçilere İlâve Tediye Yapılması Hakkında Kanun (1956), Yıllık Ücretli İzin Kanunu (1960).


73. Soru

Bireysel çalışma ilişkileri alanındaki yasal düzenlemelerin uygulanmasında ortaya çıkan sorunlar en çok hangi konulara yöneliktir?

Cevap

Yasaların içerdiği koruyucu hükümlerin uygulanmasına ilişkin yaşanan sorunlar arasında işçi sağlığı ve iş güvenliği konuları ile çalışma süreleri başta gelmektedir.


74. Soru

Sosyal güvenlik alanında gelişmelere yol açan iktisadi etmenler nelerdir?

Cevap

İktisadi açıdan değerlendirildiğinde, sosyal güvenlik hizmetlerinin gelişmesinde nihai belirleyici, ülkenin iktisadi olanaklarının artmasıdır. Ulusal gelirdeki artışlar, potansiyel olarak sosyal güvenliğe ayrılabilecek fonların da fazlalaşması anlamına gelmektedir. Sosyal güvenlik kurumlarının oluşturulması ile yönetiminin büyük ölçüde bir kamu hizmeti olarak yerine getirildiği göz önüne alınırsa kamu fonların oluşumunun ve sürekliliğinin sağlanması önemli bir gereklilikti.


75. Soru

işçi statüsünde çalışanların sosyal güvenlik kapsamına alınmasını sağlayan gelişmeler nelerdir?

Cevap

İşçi Sigortaları Kurumu’nun ve değişik sigorta kollarının kurulmasıyla, işçi statüsünde çalışanlar sosyal güvenlik kapsamına alınmış oldular.


76. Soru

Kamu kesiminde memur statüsünde çalışanların sosyal güvenliğine ilişkin hangi adım atılmıştır?

Cevap

Kamu kesiminde memur statüsünde çalışanların sosyal güvenliğine ilişkin olarak ise 1949 yılında kabul edilen ve 1 Ocak 1950’de yürürlüğe giren yasa ile kurulan T.C. Emekli Sandığı ile büyük bir adım atıldı.


77. Soru

Dönem içerisinde kamu kesiminde işçi statüsünde çalışanların ücretlerinin memur maaşlarına göre daha yüksek olmasının sebepleri nelerdir?

Cevap

Bu duruma yol açan faktörlerden biri “piyasa mekanizması”dır. Özellikle ekonominin büyüme gösterdiği, piyasa koşullarının uygun olduğu, üretilen mal ve hizmete olan talebin fiyat ayarlamalarını mümkün kıldığı dönemlerde, ücretler de bu koşullara uyum sağlamıştır. Bunula beraber, dönem içerisinde ücret düzeyleri üzerinde etken olması muhtemel bazı “kurumsal düzenlemeler” de vardır.


78. Soru

Çalışma koşullarına ilişkin hangi konularda uygulamaya bağlı sorunlar ortaya çıkmıştır?

Cevap

Mevzuattaki koruyucu hükümlere karşın; çalışma süreleri, çalışma yaşı ve işçi sağlığı iş güvenliği konusundaki önlemlerin yaşama aktarılmasında ciddi sorunlar ortaya çıkmıştır.


Yukarı Git

Sosyal Medya'da Paylaş

Facebook Twitter Google Pinterest Whatsapp Email