aofsoru.com

Coğrafi Bilgi Sistemleri Uygulamaları 1 Dersi 6. Ünite Sorularla Öğrenelim

Vektör Tabanlı Coğrafi Analiz Fonksiyonları Ve Model Builder

1. Soru

Vektör tabanlı coğrafi analiz fonksiyonları nedir, tanımlayınız?

Cevap

Vektör Tabanlı Coğrafi Analiz Fonksiyonları, CBS’nin temel fonksiyonlarından biri olan coğrafi veri setlerinin birbirleri ile mekânsal ilişkisi sonucu elde edilen yeni veri setlerinin oluşturulması için kullanılan işlemleri ifade eder. Bu işlemler ile mevcut girdi verisi alınır ve bir işleme tabi tutularak yeni bir çıktı verisi üretilir. yüzyılın ikinci yarısından itibaren daktilo makineleri devlet daireleri ve ofislerde resmî mektuplar ve evraklarda kalıcı ve okunaklı metinler oluşturmak amacıyla kullanılmıştır.


2. Soru

Vektör tabanlı coğrafi analiz fonksiyonları nerede yapılandırılmıştır?

Cevap

Vektör Tabanlı Coğrafi Analiz Fonksiyonları ArcMap ve ArcCatalog arayüzlerinden erişim sağlayabileceğiniz ArcToolbox içerisinde yapılandırılmıştır


3. Soru

Coğrafi analiz fonksiyonlarını nereden çalıştırabilirsiniz?

Cevap

Coğrafi Analiz fonksiyonlarını, ArcMap, ArcCatalog, ArcScene arayüzleri içerisinde çalıştırabilirsiniz.


4. Soru

Coğrafi Analiz fonksiyonlarının en önemli kullanım şekli nedir?

Cevap

En önemli kullanım şekli ArcToolbox içerisinde yapılandırılmış olan diyalog kutuları ve bu kutuların zincir ilişkisinden oluşan model builder yapısıdır.


5. Soru

ArcMap arayüzündeki ArcToolbox penceresindeki Analysis Tools altında yer alan analiz fonksiyonları nelerdir?

Cevap

ArcMap arayüzündeki Standart Toolbar’da yer alan ArcToolbox butonunu mouse ile seçiniz. Aktif hâle gelen ArcToolbox penceresindeki analysis Tools altında yer alan analiz fonksiyonları; Extract, Overlay, Proximity ve Statistics’dir.


6. Soru

Extract analizleri nedir?

Cevap

Extract analiz araç setleri altında yer alan analiz fonksiyonlarında grafik veriler ya da tablosal veriler girdi olarak tanımlanır. Analiz sonrası yeni tablosal ya da grafiksel veri (Shape File ya da GeoDatabase’de Feature Class) oluşur.


7. Soru

Extract analizlerinin araç setleri nelerdir?

Cevap

Clip (Kes), Select (Seç), Split (Ayır) ve Table Select (Tablo Seç) fonksiyonlarıdır.


8. Soru

Clip analiz fonksiyonu nedir?

Cevap

Nokta, çizgi ve alansal özellik tipine sahip bir girdi verisi (Input Feature) üzerine çakıştı- rılan bir başka Clip Feature ile tanımlanan alana ait detaylar kesilerek farklı bir vektör veri formatına (Shape File veya Feature Class) kaydedilir. Clip fonksiyonunu üç farklı girdi veri setini kullanarak uygulayabilirsiniz. Ancak Clip feature her zaman alansal özellik tipinde bir veri seti olmak zorundadır.


9. Soru

Select Analiz Fonksiyonu nedir?

Cevap

Nokta, çizgi ve alansal özellik tipine sahip bir girdi verisinden, sorgulama dili (SQL) ifadesini sağlayan objelerin bir başka çıktı katmana aktarılmasıdır.


10. Soru

Split Analiz Fonksiyonu nedir?

Cevap

Nokta, çizgi ve alansal özellik tipine sahip bir girdi verisini, Split Girdi verisinde ki alanlara göre ayırarak birden fazla yeni veri setinde depolamayı
gerçekleştirdiğimiz bir coğrafi analiz fonksiyonudur. Input (Girdi) veri setiniz nokta, çizgi ve alan özellik tipinde olabilir. Ancak Split veri setiniz her zaman alan özellik tipinde olmak durumundadır.


11. Soru

Select Table Analiz Fonksiyonu nedir?

Cevap

Bir girdi tablosundan, Sorgulama Dili (SQL) ifadesini sağlayan objelerin bir başka çıktı tablosuna depolanmasıdır.


12. Soru

Overlay (Çakıştırma) Analizleri nedir?

Cevap

Overlay analiz araç setleri altında yer alan analiz fonksiyonlarında, grafik veriler ya da tablosal veriler girdi olarak tanımlanır. Analiz sonrası yeni bir veri seti (Shape File ya da Feature Class) oluşur.


13. Soru

Erase Analiz Fonksiyonu nedir?

Cevap

Nokta, çizgi ve alansal özellik tipine sahip bir girdi verisi üzerine çakıştırılan Erase Feature (sil) veri setine ait alan içerisine giren detaylar silinir ve kalan detaylar için yeni bir çıktı veri seti (output Feature) oluşturulur. Input (girdi) veri setiniz nokta, çizgi ve alan tipinde olabilir. Ancak Erase (sil) veri setiniz her zaman alan özellik tipinde olmak durumundadır.


14. Soru

Identity Analiz Fonksiyonu nedir?

Cevap

Identity analiz fonksiyonunda kullanılan Input Feature’un (girdi veri seti) tamamı ile Identity Feature’un (özdeşleştir veri seti) Input Feature (girdi veri seti) ile kesişen geometrileri ve öznitelikleri özdeşleşerek yeni bir Output Feature (çıktı veri seti) oluşturur.


15. Soru

Intersect Analiz Fonksiyonu nedir?

Cevap

Intersect analiz fonksiyonunda kullanılan Input Feature (girdi veri seti) ile Intersect Feature’un (kesiştir veri seti) üst üste çakışan (kesişim kümesi) geometrilerini ve buna bağlı özniteliklerini yeni bir Output Feature’a (çıktı veri seti) kaydeder.


16. Soru

Spatial Join Analiz Fonksiyonu nedir?

Cevap

Spatial Join analiz fonksiyonunda kullanılan Join Feature’daki (İlişki veri seti) geometrik alanların bilgileri, kapsadığı veya kesiştiği Target Feature’un (hedef veri seti) geometrik objelerine aktarılmış olur.


17. Soru

Symmetrical Difference Analiz Fonksiyonu nedir?

Cevap

Symmetrical Difference analiz fonksiyonunda, girdi ve güncelleme detayları arasındaki geometrik kesişim hesaplanır. Girdi içinde yer alan detaylar ya da detaylara ait bir kısım üzerine çakıştırılan güncelleme detayı için kesişim dışında kalan alan Çıktı Detay Sınıfına kaydedilir.


18. Soru

Union (birleştirme) analiz fonksiyonu nedir?

Cevap

Union analiz fonksiyonunda kullanılan girdi detaylarındaki tüm geometriler birbirleri ile kesişirler. Daha basit bir ifade ile iki girdi detayının birleşimi yeni çıktı detayına aktarılmış olur. Bu birleşmede üst üste çakışan tüm geometrik alanlar ve öznitelik bilgileri yeni çıktı detay sınıfına yazdırılır.


19. Soru

Update (güncelle) analiz fonksiyonu nedir?

Cevap

Update analiz fonksiyonu ile üst üste çakışan tüm girdi detay sınıarı ya da katmanlara ait geometriler ve öznitelikler güncellenerek yeni bir çıktı veri setine yazdırılır.


20. Soru

Proximity (yakınlaştırma) analizleri nedir?

Cevap

Proximity (yakınlaştırma) araç seti, bir Feature Class (detay sınıfı) ya da iki Feature Class arasındaki yakınlığı belirlemek üzere kullanılan araçları bünyesinde bulundurur. Bu araçlar ile tanımlanan veri setlerinin aralarındaki mesafeler hesaplanır ve faklı bir çıktı veri seti üretilir.


21. Soru

Yakınlaştırma araç seti altında yer alan fonksiyonlar nelerdir?

Cevap

Yakınlaştırma araç seti altında yer alan bu fonksiyonlar, Buffer (Tampon), Multible Buffer Ring (Çoklu Tampon), Create Thiessen Polygons (Thiessen alanları üret), Near (Yakın) ve Point Distance (Nokta Mesafe) fonksiyonlarıdır.


22. Soru

Buffer analiz fonksiyonları nedir?

Cevap

Buer Analiz Fonksiyonu; nokta, çizgi ve alan özellik tipindeki girdi veri setine tanımlayacağınız mesafe kadar bir tampon bölge oluşturur ve bu tampon bölge alansal özellik tipinde bir çıktı veri setine kaydedilir.


23. Soru

Create Thiessen Polygons analiz fonksiyonu nedir?

Cevap

Create Thiessen Polygons Analiz Fonksiyonu, nokta özellik tipindeki girdi veri setinde yer alan her bir obje için birbirine komşu kapalı alanlar oluşturarak bu kapalı alanları alansal özellik tipinde bir çıktı veri setine kaydeder.


24. Soru

Multible Ring Buffer analiz fonksiyonu nedir?

Cevap

Multible Ring Buer analiz fonksiyonu; nokta, çizgi ve alan özellik tipindeki girdi veri setine tanımlayacağınız mesafeler kadar tampon bölgeler oluşturur ve bu tampon bölgeleri alansal özellik tipinde bir çıktı veri setine kaydeder.


25. Soru

Near Analiz fonksiyonu nedir?

Cevap

Near analiz fonksiyonu, bir girdi detayı içinde yer alan her bir noktadan, Near Features bölümünde tanımlı olan veri setlerine olan mesafe hesaplanır ve girdi veri setinde yer alan objelerin öznitelik tablosuna bu mesafe kaydedilir.


26. Soru

Model Builder nedir?

Cevap

Model Builder, ArcToolBox ortamında yer alan coğrafi analiz iş akışlarının ve scriptlerinin yapılandırılması için grafik bir modelleme arayüzü sağlar. Aynı zamanda kompleks coğrafi analiz modellerinin oluşturulmasına ve tasarlanmasına yardımcı olur. Modeller, ileri düzey işlemleri ve iş akışlarını oluşturmak için araç dizilerini, bununla birlikte verileri birbirine bağlayan veri akış diyagramlarını içerir. Kompleks CBS işlemlerini gerçekleştirmek için araçları ve veri setlerini Modeller üzerine sürükleyebilir, işlem adımlarını belli bir sıralama dâhilinde birbirine bağlayabilirsiniz. Bu işlemler ile bir coğrafi analiz fonksiyonunun çıktısı bir başka coğrafi analiz fonksiyonunun girdisi olarak tanımlanır. Böylece Model Builder arayüzünden birçok coğrafi analiz fonksiyonu arasında zincir bir ilişki tanımlanmış olur.


27. Soru

Model builder hangi arayüzlerde çalıştırılabilmektedir?

Cevap

Model Builder’ı hem ArcCatalog hem de ArcMap arayüzünde çalıştırabilirsiniz.


28. Soru

Örnek bir model uygulama ile; Model Builder programını kullanarak, birden fazla fonksiyonu zincir bir ilişki içerisinde birbirine bağlayarak yeni bir coğrafi analiz fonksiyonunun modelini kurunuz

Cevap

Başlat (Start) > Tüm Programlar (All Programs) > ArcGIS > ArcMap arayüzünü açınız.
ArcMap arayüzündeki Standart Toolbar’da yer alan Model Builder fonksiyonunu ve ArcToolbox fonksiyonunu mouse ile seçiniz.
Standart Toolbar’da yer alan Add Data butonunu basarak Model Builder penceresinde grafiksel gösterimini gerçekleştireceğiniz Toprak.shp ve Jeoloji.shp veri setlerini Unite_6 dizini içerisinden seçiniz. Add butonuna basarak işlemi sonlandırınız.
ArcToolbox > Analysis Tools > Overlay Analiz Seti altında yer alan Union analiz fonksiyonunu, mouse’un sol tuşu ile seçiniz ve Model Builder penceresine seçili olan bu fonksiyonu taşıyarak bırakınız. Standart Toolbar’da yer alan Connect fonksiyonunu seçiniz. Toprak.shp grafik verisi üzerinde mouse’un sol tuşuna basınız. Daha sonra mouse’un sol tuşu ile Union fonksiyonunun yer aldığı grafik objeyi işaretleyiniz. Aktif hâle gelen pencerede Input Features fonksiyonunu seçiniz.
Jeoloji.shp grafik verisi üzerinde mouse’un sol tuşuna basınız. Daha sonra mouse’un sol tuşu ile Union fonksiyonunun yer aldığı grafik objeyi işaretleyiniz. Aktif hâle gelen pencerede Input Features fonksiyonunu seçiniz.
Standart Toolbar’da yer alan Select butonunu seçiniz. Toprak_Union grafik gösterimi üzerinde mouse ile çi klik yapınız. Aktif hâle gelen pencerede Çıktı (ouput) veri setleriniz için Unite_6\Model dizinini set ediniz. Yeni katman adını Toprak_Jeoloji.shp olarak tanımlayınız. Standart Toolbar’da yer alan Add Data butonuna basarak Model Builder penceresinde grafiksel gösterimini gerçekleştireceğiniz Ada.shp veri setini Unite_6 dizini içerisinden seçiniz. Add butonuna basarak işlemi Sonlandırınız. ArcToolbox > Analysis Tools > Overlay Analiz Seti altında yer alan Identity analiz fonksiyonunu, mouse’un sol tuşu ile seçiniz ve Model Builder penceresinde seçili olan bu fonksiyonu taşıyarak bırakınız. Standart Toolbar’da yer alan Select butonunu seçiniz. Identity fonksiyonunun grafik gösterimi üzerinde mouse ile çift klik yapınız. Aktif hâle gelen pencerede parametreleri aşağıdaki şekilde set ederek OK butonuna basınız.
Bu bağlantı işlemi ile Union analiz fonksiyonu sonrasında oluşan Toprak_Jeoloj. shp çıktı veri setini Identity analiz fonksiyonunun Identity Features girdisi olarak sonradan eklenen Ada.shp veri setini ise Input Features girdi veri seti olarak tanımlayınız.
Standart Toolbar’da yer alan Add Data butonuna basarak Model Builder penceresinde grafiksel gösterimini gerçekleştireceğiniz Bina.shp veri setini Unite_6 dizini içerisinden seçiniz. Add butonuna basarak işlemi sonlandırınız. ArcToolbox > Analysis Tools > Overlay Analiz Seti altında yer alan Spatial Join analiz fonksiyonunu, mouse’un sol tuşu ile seçiniz ve Model Builder penceresine seçili olan bu fonksiyonu taşıyarak bırakınız. Standart Toolbar’da yer alan Select butonunu seçiniz. Spatial Join fonksiyonunun grafik gösterimi üzerinde mouse ile çift klik yapınız. Aktif hâle gelen pencerede parametreleri aşağıdaki şekilde set ederek OK
butonuna basınız.
Bu bağlantı işlemi ile Identity analiz fonksiyonu sonrası oluşacak ToprakJeo_Ada.shp çıktı veri seti, Spatial Join analiz fonksiyonunun Join Features girdi veri seti olarak, sonradan eklenen Bina.shp veri seti ise Input Features olarak set edilmiş oldu. Şu ana kadar 3 farklı analiz fonksiyonu arasında zincir bir ilişki kurmuş oldunuz. ArcToolbox > Analysis Tools > Extract Analiz Seti altında yer alan Select analiz fonksiyonunu, mouse’un sol tuşu ile seçiniz ve Model Builder penceresine bu fonksiyonu taşıyarak bırakınız. Standart Toolbar’da yer alan Select butonunu seçiniz. Select fonksiyonunun grafik gösterimi üzerinde mouse ile çift klik yapınız. Aktif hale gelen pencerede parametreleri aşağıdaki şekilde set ediniz.

Select penceresinde yer alan SQL butonuna basınız. Aktif hâle gelen Qurey Builder penceresinde “YAS” = ‘Eosen’ AND “Toprak_Sin” = ‘II’ AND “Kat_Yuksek” > 4 ifadesini yazarak OK butonuna basınız. Select penceresinde de OK butonuna basarak işlemi sonlandırınız. Tamamlanan Model Builder’ın sonuç çıktı grafiği üzerinde mouse’un sağ tuşuna basınız. Aktif hâle gelen pencereden Add To Display seçeneğini seçiniz. Aynı şekilde girdi veri setleri (mavi grafik objeler) üzerinde mouse’un sağ tuşuna basarak Model Parameter fonksiyonunu seçiniz.

Standart Toolbar’da yer alan Save butonuna basarak modelinizi Riskli_Binalar.tbx olarak kaydediniz. ArcToolbox üzerinde Add Toolbox fonksiyonunu seçiniz ve Riskli_ Binalar.tbx dosyasını set ediniz. Daha sonra ArcToolbox > Save Settings > to Default fonksiyonunu seçiniz. Bu işlemler ile oluşturmuş olduğunuz modeli, ArcToolbox penceresine yeni bir analiz fonksiyonu olarak eklemiş oldunuz. Standart Toolbar’da yer alan Run fonksiyonunu seçerek modeli çalıştırınız.
Çalıştırılan model sonrası ArcMap arayüzünde görüntülenen Riskli_Binalar.shp verisini inceleyiniz.


29. Soru

Vektör Tabanlı Coğrafi Analiz Fonksiyonlarının tanımı nedir?

Cevap

Vektör Tabanlı Coğrafi Analiz Fonksiyonları, CBS’nin temel fonksiyonlarından biri olan coğrafi veri setlerinin birbirleri ile mekânsal ilişkisi sonucu elde edilen yeni veri setlerinin
oluşturulması için kullanılan işlemleri ifade eder.


30. Soru

Coğrafi Analiz fonksiyonları nasıl çalıştırılır?

Cevap

Coğrafi Analiz fonfsiyonlarını, ArcMap, ArcCatalog, ArcScene arayüzleri içerisinde çalıştırabilirsiniz. En önemli kullanım şekli ArcToolbox içerisinde yapılandırılmış olan diyalog kutuları ve bu kutuların zincir ilişkisinden oluşan model builder yapısıdır.


31. Soru

Clip Analiz Fonksiyonunun özellikleri nelerdir?

Cevap

Nokta, çizgi ve alansal özellik tipine sahip bir girdi verisi (Input Feature) üzerine çakıştırılan bir başka Clip Feature ile tanımlanan alana ait detaylar kesilerek farklı bir vektör veri formatına (Shape File veya Feature Class) kaydedilir. Clip fonksiyonunu üç farklı girdi veri setini kullanarak uygulayabilirsiniz. Ancak Clip feature her zaman alansal özellik tipinde bir veri seti olmak zorundadır.


34. Soru

Select Table Analiz Fonksiyonu nasıl tanımlanır?

Cevap

Bir girdi tablosundan, Sorgulama Dili (SQL) ifadesini sağlayan objelerin bir başka çıktı
tablosuna depolanmasıdır.


35. Soru

Overlay (Çakıştırma) Analizleri nasıl tanımlanır?

Cevap

Overlay analiz araç setleri altında yer alan analiz fonksiyonlarında, grafik veriler ya da tablosal veriler girdi olarak tanımlanır. 


36. Soru

Erase Analiz Fonksiyonu'nun çalışma prensibi nedir?

Cevap

Nokta, çizgi ve alansal özellik tipine sahip bir girdi verisi üzerine çakıştırılan Erase Feature (sil) veri setine ait alan içerisine giren detaylar silinir ve kalan detaylar için yeni bir çıktı veri seti (output Feature) oluşturulur. Input (girdi) veri setiniz nokta, çizgi ve alan tipinde olabilir. Ancak Erase (sil) veri setiniz her zaman alan özellik tipinde olmak durumundadır.


37. Soru

Spatial Join Analiz Fonksiyonu ne işe yarar?

Cevap

Spatial Join analiz fonksiyonunda kullanılan Join Feature’daki (İlişki veri seti) geometrik
alanların bilgileri, kapsadığı veya kesiştiği Target Feature’un (hedef veri seti) geometrik
objelerine aktarılmış olur.


38. Soru

Symmetrical Difference analiz fonksiyonu ne işe yaramaktadır?

Cevap

Symmetrical Difference analiz fonksiyonunda, girdi ve güncelleme detayları arasındaki
geometrik kesişim hesaplanır. Girdi içinde yer alan detaylar ya da detaylara ait bir kısım
üzerine çakıştırılan güncelleme detayı için kesişim dışında kalan alan Çıktı Detay Sınıfına
kaydedilir.


40. Soru

Update analiz fonksiyonu çalışma prensibi nedir?

Cevap

Update analiz fonksiyonu ile üst üste çakışan tüm girdi detay sınıfları ya da katmanlara ait geometriler ve öznitelikler güncellenerek yeni bir çıktı veri setine yazdırılır.


42. Soru

Buffer (Tampon) Analiz Fonksiyonu ile işlem nasıl yapılır?

Cevap

Buffer Analiz Fonksiyonu; nokta, çizgi ve alan özellik tipindeki girdi veri setine tanımlayacağınız mesafe kadar bir tampon bölge oluşturur ve bu tampon bölge alansal özellik tipinde bir çıktı veri setine kaydedilir. Girdi veri setinizin öznitelik tablosunda tanımlı bir field’da yer alan değerlere göre farklı tampon bölgeler oluşturmak isterseniz, Buffer analiz setinde yer alan Field fonksiyonunu işaretleyerek bu işlemi gerçekleştirebilirsiniz.


43. Soru

Create Thiessen Polygons Analiz Fonksiyonu'nun çalışma prensibi nasıldır?

Cevap

Create Thiessen Polygons Analiz Fonksiyonu, nokta özellik tipindeki girdi veri setinde
yer alan her bir obje için birbirine komşu kapalı alanlar oluşturarak bu kapalı alanları
alansal özellik tipinde bir çıktı veri setine kaydeder.


44. Soru

Multible Ring Buffer Analiz Fonksiyonunun özelliği nedir?

Cevap

Multible Ring Buffer analiz fonksiyonu; nokta, çizgi ve alan özellik tipindeki girdi veri
setine tanımlayacağınız mesafeler kadar tampon bölgeler oluşturur ve bu tampon bölgeleri alansal özellik tipinde bir çıktı veri setine kaydeder.


45. Soru

Model Builder'ın işlevi nedir?

Cevap

Model Builder, ArcToolBox ortamında yer alan coğrafi analiz iş akışlarının ve scriptlerinin yapılandırılması için grafik bir modelleme arayüzü sağlar. Aynı zamanda kompleks coğrafi analiz modellerinin oluşturulmasına ve tasarlanmasına yardımcı olur. Modeller, ileri düzey işlemleri ve iş akışlarını oluşturmak için araç dizilerini, bununla birlikte verileri birbirine bağlayan veri akış diyagramlarını içerir. Kompleks CBS işlemlerini gerçekleştirmek için araçları ve veri setlerini Modeller üzerine sürükleyebilir, işlem adımlarını belli bir sıralama dâhilinde birbirine bağlayabilirsiniz. Bu işlemler ile bir coğrafi analiz fonksiyonunun çıktısı bir başka coğrafi analiz fonksiyonunun girdisi olarak tanımlanır. Böylece Model Builder arayüzünden birçok coğrafi analiz fonksiyonu arasında zincir bir ilişki tanımlanmış olur. 


Yukarı Git

Sosyal Medya'da Paylaş

Facebook Twitter Google Pinterest Whatsapp Email