aofsoru.com

Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Dersi 6. Ünite Sorularla Öğrenelim

Verilen Toplanması

1. Soru

Araştırma nedir?

Cevap

Araştırma; betimleme, açıklama, yordama ve denetimleme amacıyla incelenmek istenen konu hakkında sistematik olarak verilerin toplanması, çözümlenmesi, yorumlanması ve raporlaştırılması sürecidir.


2. Soru

Veri nedir?

Cevap

Veri, araştırma yapılacak konuyla ilgili bilinen ya da herhangi bir kaynaktan elde edilen işlenmemiş bilgilerdir.


3. Soru

Olgusal veri nedir?

Cevap

Olgusal veri; ülkenin nüfus bilgileri gibi olgulara (gerçeklere) dayalı verilerdir. Öznel/kişisel yorum içermeyen verilerdir.


4. Soru

Yargısal veri nedir?

Cevap

Yargısal veri insanların duygu, algı, düşünce, izlenim ya da tutumlarına dayalı olarak gelişen ve değerlendirmeye dayalı olan bilgilerdir. Kişisel değerlendirmeye göre değişen verilerdir.


5. Soru

En çok kullanılan veri toplama araçları nelerdir?

Cevap

En çok kullanılan veri toplama araçlarından anketler, ölçekler ve testler vardır.


6. Soru

Anket nedir ve nerede kullanılır?

Cevap

Anket; belirli bir konuyla ilgili fikirleri, görüşleri, tercihleri, davranışları, beklentileri ve eğilimleri belirlemek amacıyla seçeneklere dayalı bilgi toplayan araçlardır. Araştırmaya katılan bireylerin kişisel bildirimine dayandığı için çok güvenilir bir ölçme aracı değildir. Verilen yanıt doğru olarak kabul edilmektedir. Bu nedenle, anketler bireylerin algılarını belirlemek için tercih edilmektedir.


7. Soru

Anket soruları nasıl olmalıdır?

Cevap

Soruların hangi konular üzerinde yoğunlaşacağı ya da hangi konuların kapsam dışında bırakılacağı araştırma sorularıyla yakından ilişkilidir. Örneğin, araştırmada gereksinim duyulan bilgi ilköğretim öğrencilerinin izledikleri televizyon program türlerinin ve televizyon izleme sürelerinin belirlenmesi olabilir. Bu durumda anketin soruları bu amaçlarla uyumlu olmalıdır.


8. Soru

Yapılandırılmış ve yapılandırılmamış sorular nelerdir ve arasındaki fark nedir?

Cevap

Yapılandırılmış anket sorularının yanıt seçenekleri sunulmuştur. Araştırmaya katılan birey, çoktan seçmeli sorularda olduğu gibi kendisine en uygun seçeneği işaretleyebileceği gibi seçenekler arasında sıralama da yapabilir. Yapılandırılmamış anket sorularında ise bireyler için yanıt seçenekleri verilmemiştir. Burada araştırmaya katılan bireye kendi görüşlerini özgürce ifade edebilmesi için açık uçlu sorular sorulmaktadır. Bu tür sorular, bireylerin analiz ve sentez düzeyinde görüşlerini değerlendirmek için kullanılmaktadır. Örneğin, araştırmaya katılan bireylerden araştırmanın konusuyla ilgili karşılaştıkları sorunları ya da önerileri istenebilmektedir.


9. Soru

Anket neden rahat uygulanabilmektedir?

Cevap

Anketlerin hazırlanmasının kolay olması, çok sayıda katılımcıdan veri toplanması, yapılandırılmış olması, özellikle çevrimiçi anketlerin verilerinin hemen elde edilmesi ve istatistiksel çözümlemelerinin hızlı yapılabilmesi nedeniyle araştırmacılar tarafından rahatlıkla uygulanabilmektedir.


10. Soru

Anket yapmanın zorlukları nelerdir?

Cevap

Yanıtlanmış anketlerin dönüş oranının düşük olması, posta masrafları, telefonla yapılan anketlerin çalışma saatlerine bağlı kalması, gerçeği yansıtmayan yanıtları da içermesi ve yüz yüze yapılan anketlerin fazla zaman alması gibi bazı sınırlılıkları da beraberinde taşımaktadır.


11. Soru

Anket sorularını geliştirme ve uygulama aşamalarında hangi konulara dikkat edilmelidir?

Cevap

• 


12. Soru

Ölçek nedir?

Cevap

Araştırmaya katılan bireylerin değer, inanç, eğilim ve tercihlerini saptamaya yönelik araçlardır. Çok çeşitli türleri olmakla birlikte, yaygın olarak kullanılan Likert tipi ölçeklerdir.


13. Soru

Likert tipi ölçeklerde katılım düzeyini belirten seçeneklerin hangileri bulunmaktadır?

Cevap

hiç katılmıyorum (1), az katılıyorum (2), orta derecede katılıyorum (3), çok katılıyorum (4), tam katılıyorum (5) .


14. Soru

Ölçek maddelerini belirlerken nerelere dikkat edilmelidir?

Cevap

• Olumlu ve olumsuz ifadeleri dengeli kullanın • Olabildiğince tek kavramla ilişkili ifadeler kullanın • Birbirine bağlı konular hakkında maddeler yazmayın • Katılımcıların tümünün onaylayacağı ya da onaylamayacağı ifadelerden kaçının • Cümlelerde “genellikle, daima, tümü, hiçbiri, asla” gibi sözcükler kullanmayın • Açık ve basit bir dille doğrudan ifadeler kullanın • Belirsizlik taşıyan ve her anlama gelebilecek ifadeler kullanmayın • Kültürel olarak duyarlılık yansıtan sorular sormayın • Her ifadeyi olabildiğince kısa yazın • Seçeneklerde derecelendirme yapın • Sunulan seçenek sayısını tekli sayı (3, 5,7,9 vb) olmasını sağlayın • Olumsuz ifadeleri puanlarken ters çevirmeyi unutmayın • Ön deneme sonrası geribildirimlere dayalı olarak yeniden düzenleyin


15. Soru

Test nedir?

Cevap

Test; bireylerin bilişsel, duyuşsal ve davranışsal olarak belli özelliklerini ölçmek için geliştirilen araçlardır. Test maddeleriyle elde edilen sonuçlarla bireyler hakkında çok yönlü bilgi toplanabilir ve bireyin kendisi tanıması sağlanabilir.


16. Soru

Test çeşitleri nelerdir?

Cevap

Test çeşitleri yetenek testleri, kişilik testleri, ilgi testleri, başarı testleridir.


17. Soru

Başarı testi nedir ve kaç çeşidi vardır?

Cevap

Başarı testleri, bireylerin bilişsel yeterliklerini ölçen testlerdir. Bu testler, yanıtı kimin oluşturduğuna bağlı olarak nesnel yanıtlı ve serbest yanıtlı testler olarak sınıflandırılmaktadır.


18. Soru

Nesnel yanıtlı test türleri nelerdir?

Cevap

Doğru - yanlış testleri, çoktan seçmeli testler, eşleştirmeli testler, boşluk doldurmalı testler.


19. Soru

Serbest yanıtlı testler nelerdir?

Cevap

Serbest yanıtlı testler, yanıtları tümüyle bireylerin oluşturduğu testlerdir. Bireyin daha ayrıntılı yanıt yazmak zorunda olduğu durumlarda uzun yanıtlı testler, görece daha kısa yanıtlar verdiği durumlarda kısa yanıtlı testler kullanılmaktadır.


20. Soru

Test maddeleri yazılırken nelere dikkat edilmelidir?

Cevap

• Öğretim amaçlarını temel alın • İyi bir test planı hazırlayın • Öğrenilecek konular ve kazanılacak çıktılar arasında ilişki kurun • Açık ve anlaşılır sorular sorun • Bilinmesi gerekenleri sorun. Testin amacı değerlendirmeye veri sağlamaktır. • En uygun uyarıcı türünü (doğru/yanlış, çoktan seçmeli vb.) kullanın • Kültürel açıdan yansızlığa özen gösterin • Puanlama anahtarı oluşturun • Yanıltıcı sorular sormaktan çekinin • Sorulardaki olumsuz ifadeleri belirginleştirin • Çok basit, tahmine dayalı ya da belirsiz yanıtlar isteyen sorular sormayın • Nesnel yanıtlı testlerde her sorunun tek doğru yanıtı olsun • Tümceleri yazım, dilbilgisi ve anlam kuralları açısından denetleyin • Hazırlanan testin öndenemesini yapın ve sorunlu olan maddeleri iyileştirin


21. Soru

Nitel araştırma verileri genellikle nelerdir?

Cevap

Nitel araştırmada elde edilen veri sayılardan oluşan bir yapı içinden değil daha çok sözlü ve yazılı metinlerden toplanmaktadır. Bu araştırmalarda olası veri kaynakları ise, katılımcılarla yapılan görüşmeler, gözlemler ve belgelerdir.


22. Soru

Görüşme nedir ve amacı nedir?

Cevap

Görüşme, araştırmanın amaçlarına uygun bilgi toplamaya çalışan araştırmacıyla görüşülen kişi arasında soru sorma ve yanıtlamaya dayalı etkileşimli bir iletişim sürecidir. Görüşmenin temel amacı, katılımcıların deneyimlerini ve bu deneyimleri nasıl anlamlandırdıklarını açıklamaya çalışmaktır.


23. Soru

Görüşme sürecinde görüşmecinin dikkat etmesi gereken bazı konular bulunmaktadır. Aşağıdakilerden hangisi bunlardan biri değildir?

Cevap

• Sabırlı, doğal ve nesnel olmalıdır. • Katılımcıya güven vermelidir. • Farklı bakış açılarına saygı duymalıdır. • Empatik dinleme becerilerine sahip olmalıdır. • Katılımcıyı sorgulamadan ve yargılamadan kaçınmalıdır. • Araştırmacının amacını bilmeli ve soruları önceden çalışmalıdır. • Katılımcının soruları doğru anlamasına çaba göstermelidir. • Yeterli olmayan yanıtlar için ek sorular sorabilmelidir. • Katılımcıyı yanıt vermeye teşvik etmelidir. • Ses ya da görüntü kaydını yürütebilecek teknik beceriye sahip olmalıdır.


24. Soru

Nitel görüşme hangi üstünlüklere sahiptir?

Cevap

• Katılımcının daha derinlemesine yanıtlar vermesi için ek sorular sorulmasına olanak sağlar • Katılımcının verdiği yanıtlar doğrultusunda beklenilmeyen konulara değinme esnekliği yaratır • İncelenen konu hakkında ayrıntılı veri toplamasına olanak verir • Görüşmeci yeterliğine bağlı olarak soruların yanıtlanma oranı yüksektir • Yüz yüze görüşmede katılımcının kullandığı dilin yanı sıra beden dili, jestleri ve mimikleri de araştırmacıya bilgi sağlayabilir • Katılımcıların anlamadığı sorular kolayca açıklanabilir • Okuma yazması olmayanlar, çocuklar ve anket formu işaretlemeyi sevmeyenler için daha uygundur


25. Soru

Nitel görüşme hangi sınırlıklara sahiptir?

Cevap

• Görüşme süreci pahalı olabilir. Görüşme için harcanacak yol ve iletişim masrafları, görüşmecinin ücreti, ses kayıtlarının yazıya geçirilmesi maliyetli olabilir • Görüşme süreci çok zaman alabilir. Araştırmacı, katılımcıları belirlemek, onlarla iletişim kurup randevu ayarlamak, belirlenen yerde görüşmeyi yapmak, kayıt tutmak ve onları yazıya geçirmek için çok zaman harcayabilir. • Görüşmecinin kendisinden kaynaklanan hatalar olabilir. Örneğin, görüşmeci katılımcının yanıtlarını yanlış anlayabilir ya da kendi durumuna göre yorumlayabilir. Katılımcının görünüşü, cinsiyeti, yaşı, sosyal statüsü, tutumları ya da kullandığı dil gibi bireysel özelliklerinden olumlu ya da olumsuz etkilenebilir.


26. Soru

Görüşme türleri nelerdir?

Cevap

Üç çeşidi vardır. Bunlar yapılandırılmamış görüşme, yarı- yapılandırılmış görüşme ve yapılandırılmış görüşmedir.


27. Soru

Yapılandırılmamış görüşme nedir?

Cevap

Genellikle gözlem sırasında araştırmacı ile katılımcı arasında oluşan sosyal etkileşime dayalı, soruların önceden belirlenmediği bir görüşme türüdür.


28. Soru

Yarı-yapılandırılmış görüşme nedir?

Cevap

İncelenmek istenen konu hakkında katılımcılardan aynı türde bilgilerin toplanması amacıyla yapılan bir görüşme türüdür. Bu yaklaşımda görüşme öncesinde görüşmeciye rehberlik edecek görüşme sorularının ya da konu başlıklarının yer aldığı görüşme formu hazırlanır.


29. Soru

Yarı-yapılandırılmış görüşme sırasında nelere dikkat edilmelidir?

Cevap

• Basit ve anlaşılır sorular hazırlayın • Soruları mantıksal bir sıra içinde düzenleyin • Yanıtlaması zor soruları kolay sorulardan sonra sorun • Açık uçlu sorular sormaya özen gösterin • Sorularda yönlendirme içeren ifadelerden kaçının • B ir soru içinde birden fazla soru sormayın • Alternatif sorular hazırlayın • Birbiriyle ilişkili soruları aynı bölümde toplayın • Soruların kapsamının araştırmanın amaçlarıyla uyumlu olmasını sağlayın


30. Soru

Yapılandırılmış görüşme nedir?

Cevap

Her katılımcıya önceden hazırlanan soruların, aynı biçimde ve aynı sırada sorulduğu bir görüşme türüdür. Görüşmeci belirlenen sırada soruları sorarak her katılımcıdan verileri toplamaya çalışır.


31. Soru

Görüşme sürecinin verimli geçmesi için nelere dikkat edilmelidir?

Cevap

• Görüşme yapacağınız kişinin, görüşme yerini ve zamanını belirlemesini sağlayın • Görüşmenin ön denemesini uygulayın • Hazırlanan soruları görüşme öncesi inceleyin • Katılımcının neden seçildiğini belirtin • Araştırma sonuçlarının paylaşılacağını hatırlatın • Deşifre edilen metni katılımcılara okutarak görüşmenin doğrulanmasını sağlayın • Etik kurallara uygun rapor yazmaya özen gösterin


32. Soru

Odak Küme Görüşmeleri nelerdir?

Cevap

Odak küme görüşmeleri, küçük katılımcı gruplarıyla yönlendirici (moderator) bir kişi rehberliğinde yürütülen ve katılımcıların tümünü ilgilendiren bir konuda onların görüşlerini belirlemeyi amaçlayan görüşmelerdir.


33. Soru

Gözlem nedir?

Cevap

Gözlem, geçmişte çoğunlukla antropolojik çalışmalara özgü veri toplama aracı olarak görülmüştür. Ancak son yıllarda pazarlama, reklamcılık, sosyoloji, psikoloji, eğitim gibi sosyal bilim araştırmalarında da yaygın olarak kullanılmaktadır. Gözlem bireylerin nesnelerin ve olayların sistematik bir biçimde izlenerek betimlenmesidir.


34. Soru

Gözlem türleri nelerdir?

Cevap

İki çeşidi vardır. İlki katılımcı gözlemdir. Bu yaklaşımda araştırmacı, imcelemek istediği topluluğun etkin bir üyesi olarak gruba katılarak gözlemini gerçekleştirir. Diğer çeşidi ise doğrudan gözlemdir. Bu yaklaşımda gözlemci, incelemek istenen topluluğu gözlemleyerek betimlemelerde bulunur. Araştırmacı topluluğun sosyal ortamında katılımcı değildir, rolü sadece izlemek ve kaydetmektir.


35. Soru

Belge incelemesi nedir?

Cevap

Belge incelemesi, araştırılması istenen konu hakkında bilgi içeren yazılı, görsel ya da işitsel materyallerin çözümlenmesidir.


36. Soru

Belge izleme sürecinde takip edilmesi gereken aşamalar sırasıyla hangileridir?

Cevap

İlk olarak belgelere ulaşmadır. Gerekli olan veriye karar verilmektedir. İkinci sırada belgelerin özgünlüğünün kontrol edilmesi ve kullanım izinlerinin alınmasıdır. Bu aşamada tüm belgelerin özgün olmasına dikkat edilmelidir. Üçüncü sırada belgelerin anlaşılması ve çözümlenmesi gelir. Bu aşamada belgeler okunarak verilerin sınıflandırılması ve çözümlemesi yapılmaktadır. Son olarak veriyi kullanma aşaması gelir. Bu aşamada belgelerin bir araştırmada kullanılması belirli kurum ya da kişileri zor durumda bırakmayacak biçimde gizlilikleri korunmalıdır.


37. Soru

Bilimsel araştırmalarda kullanılan veri toplama araçlarında bulunması gereken özellikler nelerdir?

Cevap

Hangi veri toplama aracı olursa olsun güvenilir ve geçerli olmalıdır.


38. Soru

Kullanılan ölçme aracının türüne bağlı olarak hangi güvenirlik çeşitleri bulunmaktadır?

Cevap

Bunların arasında Test-Yeniden Güvenirliği, Paralel Formlar Güvenirliği, Bölünmüş Yarılar Güvenirliği, Kuder - Richardson Güvenirliği, Cronbach Alfa Güvenirliği vardır.


39. Soru

Veri Toplama araçlarında geçerlik nedir?

Cevap

Geçerlik, ölçme aracı neyi ya da hangi özelliği ölçmek için geliştirilmişse, başka özellikleri karıştırmadan yalnızca o özelliği ölçebilme yeterliğidir.


40. Soru

Hangi geçerlik türleri bulunmaktadır?

Cevap

Bunların arasında görünüş geçerliği, yapı geçerliği, içerik geçerliği, kestirim geçerliği vardır.


41. Soru

Ölçme araçlarının genel olarak geçerliğini artırmak için hangi önlemler alınabilir?

Cevap

• Yararlı ve açık bir yönerge hazırlayın. • Ölçme aracının biçimsel görünüşüne özen gösterin. • Maddelerin anlaşılır ve yanıtlanabilir olmasına dikkat edin. • Maddelerin ölçmek istediğiniz özelliği ölçmesini sağlayın. • Maddelerinin ölçülmek istenen özelliği ne kadar temsil ettiği konusunda uzman görüşü alın.


42. Soru

Veri nedir ve türleri nelerdir?

Cevap

Veri, araştırma yapılacak konuyla ilgili bilinen ya da herhangi bir kaynaktan elde edilen işlenmemiş bilgilerdir. Bilimsel araştırmalarda kullanılan veriler, olgusal ve yargısal olmak üzere iki grupta incelenebilir. Olgusal veri; ülkenin nüfus bilgileri gibi olgulara (gerçeklere) dayalı verilerdir. Yargısal veri ise, insanların duygu, algı, düşünce, izlenim ya da tutumlarına dayalı olarak gelişen ve değerlendirmeye dayalı olan bilgilerdir.


43. Soru

Anketler hangi tür verilerin toplanmasında kullanılmaktadır?

Cevap

Belirli bir konuyla ilgili fikirleri, görüşleri, tercihleri, davranışları, beklentileri ve eğilimleri belirlemek amacıyla seçeneklere dayalı bilgi toplayan araçlardır. Araştırmaya katılan bireylerin kişisel bildirimine dayandığı için çok güvenilir bir ölçme aracı değildir. Verilen yanıt doğru olarak kabul edilmektedir. Bu nedenle, anketler bireylerin algılarını belirlemek için tercih edilmektedir. Anket sonuçları, araştırmaya katılan bireylerin görüşlerini belirlemek, durumu değerlendirmek ve karşılaştırmalar yapmak için kullanılabilir. Burada önemli olan, gereksinim duyulan bilginin doğru biçimde ifade edilmesidir. Gereksinim duyulan bilgi ne kadar iyi tanımlanırsa, anket sorularının ifade edilmesi ve seçilmesi de o kadar kolay olabilmektedir. Soruların hangi konular üzerinde yoğunlaşacağı ya da hangi konuların kapsam dışında bırakılacağı araştırma sorularıyla yakından ilişkilidir. Örneğin, araştırmada gereksinim duyulan bilgi ilköğretim öğrencilerinin izledikleri televizyon program türlerinin ve televizyon izleme sürelerinin belirlenmesi olabilir. Bu durumda anketin soruları bu amaçlarla uyumlu olmalıdır.


44. Soru

Anket sorularını geliştirme ve uygulama aşamalarında nelere dikkat edilmelidir?

Cevap

Genel olarak anket sorularını geliştirme ve uygulama aşamalarında bazı konulara dikkat etmekte yarar bulunmaktadır. Bunları kısaca aşağıdaki biçimde belirtmek olanaklıdır:

  • Anket formunda yer alan ilk soruların dikkat çekici olmasını sağlayın.
  • Yanıtlaması kolay sorular sormaya özen gösterin.
  • Yanıtlaması zor soruları kolay sorulardan sonra sorun.
  • Sorular basit ve anlaşılır olsun.
  • Olabildiğince kısa ifadeler kullanın.
  • Olumlu tümcelere ağırlık verin.
  • Soruları mantıksal bir sıra içinde düzenleyin.
  • Birbiriyle ilişkili soruları aynı bölümde toplayın.
  • Sorularda yönlendirme içeren ifadelerden kaçının.
  • Gerçekdışı varsayımlara dayanan sorular sormayın.
  • Bir soru içinde birden fazla soru sormayın.
  • Hatırlanmayacak ayrıntıları sormaktan kaçının.
  • Anketin biçimsel görünüşüne özen gösterin.
  • Maddeleri ve sayfaları numaralandırın.
  • Yararlı, kısa ve anlaşılır bir yönerge hazırlayın.
  • Kapak yazısı koymaya özen gösterin.
  • Gerekli durumlarda izleme çalışması yapın.
  • Yapılandırılmış seçenekler sağlamaya özen gösterin.
  • Uygulama aşamasında yardımcınız varsa araştırma hakkında bilgilendirin.
  • Sonunda katılımcılara teşekkür etmeyi unutmayın.

45. Soru

Ölçekler hangi tür verilerin toplanmasında kullanılmaktadır?

Cevap

Araştırmaya katılan bireylerin değer, inanç, eğilim ve tercihlerini saptamaya yönelik araçlardır. Çok çeşitli türleri olmakla birlikte, yaygın olarak kullanılan Likert tipi ölçeklerdir. Bu tip ölçeklerde, bazı ifadeler yer almakta ve her birinde katılım düzeylerini belirten seçenekler bulunmaktadır. Bu seçeneklerde, çoğunlukla beşli derecelendirme kullanılmaktadır. Bireylerin araştırma sorularıyla ilişkili görüşleri; hiç katılmıyorum (1), az katılıyorum (2), orta derecede katılıyorum (3), çok katılıyorum (4), tam katılıyorum (5) seçeneklerinden birini işaretleyerek değerlendirilmektedir. Her seçenek, bireyin işaretlediği ifadeyi ne oranda onayladığını belirtmektedir.


46. Soru

Ölçek maddelerini geliştirme aşamasında dikkat edilmesi gereken  konular nelerdir?

Cevap

Ölçek maddelerini geliştirme aşamasında bazı konulara dikkat etmekte yarar bulunmaktadır. Bunları kısaca aşağıdaki biçimde belirtmek olanaklıdır:

  • Olumlu ve olumsuz ifadeleri dengeli dağıtın.
  • Olabildiğince tek kavramla ilişkili ifadeler kullanın.
  • Birbirine bağlı konular hakkında maddeler yazmayın.
  • Katılımcıların tümünün onaylayacağı ya da onaylamayacağı ifadelerden kaçının.
  • Cümlelerde “genellikle, daima, tümü, hiçbiri, asla” gibi sözcükler kullanmayın.
  • Açık ve basit bir dille doğrudan ifadeler kullanın.
  • Belirsizlik taşıyan ve her anlama gelebilecek ifadeler kullanmayın.
  • Kültürel olarak duyarlılık yansıtan sorular sormayın.
  • Her ifadeyi olabildiğince kısa yazın.
  • Seçeneklerde derecelendirme yapın.
  • Sunulan seçenek sayısının tekli sayı (3, 5, 7, 9 vb.) olmasını sağlayın.
  • Olumsuz ifadeleri puanlarken ters çevirmeyi unutmayın.
  • Ön deneme sonrası geribildirimlere dayalı olarak yeniden düzenleyin.

47. Soru

Testler hangi tür verilerin toplanmasında kullanılmaktadır?

Cevap

Bireylerin; bilişsel, duyuşsal ve davranışsal olarak belli özelliklerini ölçmek için geliştirilen araçlardır. Test maddeleriyle elde edilen sonuçlarla bireyler hakkında çok yönlü bilgi toplanabilir ve bireyin kendisini tanıması sağlanabilir. Testler, kullanım amaçlarına ve ölçülen özelliklere göre çeşitli biçimlerde sınışandırılmaktadır.


48. Soru

Başarı testleri nedir?

Cevap

Başarı testleri, bireylerin bilişsel yeterliklerini ölçen araçlardır. Bazı araştırmalarda akademik başarı araştırmanın bir değişkeni olabilir. Örneğin, ilköğretim öğrencilerinin akademik başarı ile televizyon izleme süresi arasında bir ilişki olup olmadığını ortaya koymaya çalışan bir araştırmada, öğrencilerin başarıları testler yardımıyla ölçülebilmektedir. Bu testler, yanıtı kimin oluşturduğuna bağlı olarak nesnel yanıtlı ve serbest yanıtlı testler olarak sınışandırılmaktadır.

Nesnel yanıtlı testlerde, sorular sorulmakta ve yanıtlar için olası seçenekler de listelenmektedir. Başka bir deyişle, hem soruları hem de yanıt seçeneklerini testi geliştiren kişiler hazırlar, eğitime katılanlar ise yalnızca yanıtları işaretleyerek belirtirler. Çoktan seçmeli sorulardan oluşan yabancı dil sınavları buna örnek olarak gösterilebilir. Serbest yanıtlı testlerde ise yalnızca soru sorulur ve yanıtı katılımcıların oluşturmaları istenir. Bunu yaparken yanıtlayıcılar yanıtı istedikleri gibi oluşturabilirler.

Araştırma sorularına yanıt ararken; nesnel yanıtlı test türlerinden doğru-yanlış, çoktan seçmeli, eşleştirmeli ve boşluk doldurmalı testlerden ya da serbest yanıtlı test türlerinden yararlanılarak bireylerin öğrenme çıktıları ölçülebilir.


49. Soru

Başarı testleri geliştirilirken dikkat edilmesi gerekenler nelerdir?

Cevap

Başarı testleri geliştirilirken öncelikle öğretim amaçlarına bakılmakta ve kazandırılması istenen yeterliklere göre test türüne karar verilmektedir. Türü ne olursa olsun, test maddelerini yazarken şu konulara dikkat etmelidir:

  • Öğretim amaçlarını temel alın.
  • ‹yi bir test planı hazırlayın.
  • Öğrenilecek konular ve kazanılacak çıktılar arasında ilişki kurun.
  • Açık ve anlaşılır sorular sorun.
  • Bilinmesi gerekenleri sorun. Testin amacı değerlendirmeye veri sağlamaktır.
  • En uygun uyarıcı türünü (doğru/yanlış, çoktan seçmeli vb.) kullanın.
  • Kültürel açıdan yansızlığa özen gösterin.
  • Puanlama anahtarı oluşturun.
  • Yanıltıcı sorular sormaktan kaçının.
  • Sorulardaki olumsuz ifadeleri belirginleştirin.
  • Çoktan seçmeli testlerde yanıtı kişilerin düzeyine göre düzenleyin.
  • Başka sorunun yanıtına ilişkin ipucu sağlayan maddeler yazmayın.
  • Zorunlu olmadıkça olumsuz soru tümcesi yazmamaya özen gösterin.
  • Çok basit, tahmine dayalı ya da belirsiz yanıtlar isteyen sorular sormayın.
  • Nesnel yanıtlı testlerde her sorunun tek doğru yanıtı olsun.
  • Seçeneklerin her birinin duraksatıcı ve düşündürücü olmasına özen gösterin.
  • Testin bütününde baskı hatası olmaması için önceden kontrol edin.
  • Tümceleri yazım, dilbilgisi ve anlam kuralları açısından denetleyin.
  • Hazırlanan testin öndenemesini yapın ve sorunlu olan maddeleri iyileştirin.

50. Soru

Görüşme süreci nasıl gerçekleşmektedir?

Cevap

Görüşme, araştırmanın amaçlarına uygun bilgi toplamaya çalışan araştırmacıyla görüşülen kişi arasında soru sorma ve yanıtlamaya dayalı etkileşimli bir iletişim sürecidir. Nitel araştırmalarda en çok kullanılan veri toplama araçlarından birisidir. Görüşme sürecinde; görüşmeyi yürüten ve soruları yönelten kişi görüşmeci, görüşme yapılan ve araştırma konusuyla ilgili bilgileri sağlayan kişi ise görüşülen ya da katılımcı olarak nitelendirilmektedir.

Görüşmenin temel amacı, katılımcıların deneyimlerini ve bu deneyimleri nasıl anlamlandırdıklarını açıklamaya çalışmaktır. Bu nedenle odaklanılan nokta, öteki insanların öyküleri, izlenimleri, duygu ve düşünceleridir.

Araştırmalarda genellikle katılımcıyla aynı mekânda yüz yüze görüşmeler gerçekleştirilir. Ancak, telefon ve bilgisayar gibi ses ve görüntü iletişimi sağlayan araçlarla ya da işitme engellilerin kullandığı işaret diliyle de katılımcılarla görüşme yapılabilir. Örneğin; bilgisayar oyunu bağımlılığının nasıl oluştuğunu inceleyen bir araştırma, katılımcıların bu konuda gözlenemeyen davranışları ve bakış açılarına ilişkin sorular içerebilir.


51. Soru

Görüşme sürecinde dikkat etmesi gerekenler nelerdir?

Cevap

Görüşme sürecinde bilginin elde edilmesi, görüşmeciyle katılımcı arasındaki sosyal etkileşime dayanmaktadır. Kurulan sosyal ilişkinin gücü, görüşmecinin yeterlikleriyle yakından ilişkilidir. Dolayısıyla görüşmecinin, görüşme sürecinde dikkat etmesi gereken bazı konular bulunmaktadır. Bunlar aşağıda listelenmiştir: Görüşmeci;

  • Sabırlı, doğal ve nesnel olmalıdır.
  • Katılımcıya güven vermelidir.
  • Farklı bakış açılarına saygı duymalıdır.
  • Empatik dinleme becerilerine sahip olmalıdır.
  • Katılımcıyı sorgulamadan ve yargılamadan kaçınmalıdır.
  • Araştırmanın amacını bilmeli ve soruları önceden çalışmalıdır.
  • Katılımcının soruları doğru anlamasına çaba göstermelidir.
  • Yeterli olmayan yanıtlar için ek sorular sorabilmelidir.
  • Katılımcıyı yanıt vermeye teşvik etmelidir.
  • Katılımcının yanıtlarını etkileyecek yorumlardan kaçınmalıdır.
  • Görüşmenin gizlilik kurallarına bağlı kalmalıdır.
  • Ses ya da görüntü kaydını yürütebilecek teknik beceriye sahip olmalıdır.

52. Soru

Nitel görüşme veri toplama aracı olarak anket ya da ölçekle karşılaştırıldığında hangi üstünlüklere sahiptir?

Cevap

Nitel görüşme, veri toplama aracı olarak anket ya da ölçekle karşılaştırıldığında bazı üstünlüklere sahiptir. Bunlar aşağıda kısaca yer almaktadır:

  • Katılımcının daha derinlemesine yanıtlar vermesi için ek sorular sorulmasına olanak sağlar.
  • Katılımcının verdiği yanıtlar doğrultusunda beklenilmeyen konulara değinme esnekliği yaratır.
  • İncelenen konu hakkında ayrıntılı veri toplanmasına olanak verir
  • Görüşmeci yeterliğine bağlı olarak soruların yanıtlanma oranı yüksektir.
  • Yüz yüze görüşmede katılımcının kullandığı dilin yanı sıra beden dili, jestleri ve mimikleri de araştırmacıya bilgi sağlayabilir.
  • Katılımcıların anlamadığı sorular kolayca açıklanabilir.
  • Katılımcı görece başkalarından etkilenmeden kolayca yanıt verebilir.
  • Kendini sözel olarak daha iyi ifade eden katılımcılar için uygun veri toplama aracıdır.
  • Okuma yazması olmayanlar, çocuklar ve anket formu işaretlemeyi sevmeyenler için daha uygundur.

53. Soru

Nitel görüşmenin sınırlılıkları nelerdir?

Cevap

Nitel görüşme, veri toplama aracı olarak üstünlüklere sahip olduğu gibi bazı sınırlıklara da sahiptir. Bunlar aşağıda kısaca yer almaktadır:

  • Görüşme süreci pahalı olabilir. Görüşme için harcanacak yol ve iletişim masraşarı, görüşmecinin ücreti, ses kayıtlarının yazıya geçirilmesi maliyetli olabilir.
  • Görüşme süreci çok zaman alabilir. Araştırmacı; katılımcıları belirlemek, onlarla iletişim kurup randevu ayarlamak, belirlenen yerde görüşmeyi yapmak, kayıt tutmak ve onları yazıya geçirmek için çok zaman harcayabilir.
  • Görüşmecinin kendisinden kaynaklanan hatalar olabilir. Örneğin, görüşmeci, katılımcının yanıtlarını yanlış anlayabilir ya da kendi durumuna göre yorumlayabilir. Katılımcının görünüşü, cinsiyeti, yaşı, sosyal statüsü, tutumları ya da kullandığı dil gibi bireysel özelliklerinden olumlu ya da olumsuz etkilenebilir.
  • Katılımcı, konu hakkında yakınlarında ulaşabileceği nesnel kaynaklara danışmadan yanıtlarını vermektedir. Dolayısıyla görüşmeyle elde edilen bilgi, katılımcının öznel yargısı ya da anımsadıklarını kapsamaktadır.
  • Katılımcılar bazı durumlarda sosyal olarak kabul edilebilir biçimde yanıt verme eğiliminde olabilirler. Örneğin, yanıtlar ahlaki olarak doğru olmayan bir durumsa, katılımcı görüşmeciyi rahatsız etmeyecek ve kendisi hakkında olumsuz bir izlenim yaratmayacak biçimde farklı yanıtlar verebilir.
  • Etkili bir görüşme yapabilmek için görüşmecin yetiştirilmesi pahalı ve zaman alıcı olabilir.
  • Görüşmeci, katılımcının daha derinlemesine yanıtlar vermesi için ek sorular sorabilir ya da soruların soruluş şeklini değiştirebilir. Ancak, bu durumda toplanan verilerin standart olmamasına bağlı olarak katılımcılardan farklı bilgiler elde edilerek, toplanan verilerin güvenirliği olumsuz etkilenebilir.
  • Görüşme sonuçlarının etkililiği, katılımcının kendini ifade etme becerisiyle ilişkilidir. Kendini sözel olarak kolay ifade edemeyen katılımcılarla görüşme yürütmek oldukça zor olabilir.
  • Görüşmeyle elde edilen nitel verilerin çözümlenmesi nicel verilere göre daha çok zaman alıcı bir süreçtir.
  • Görüşme raporu hazırlanırken araştırmacıdan kaynaklanan bazı hatalar oluşabilir. Tanımlanan bulguların açıklanması, ilişkilendirilmesi ve anlamlandırılması aşamalarında araştırmacının öznelliği yorumları etkileyebilir.

54. Soru

Yarı-yapılandırılmış görüşme soruları hazırlama aşamasında nelere dikkat edilmelidir?

Cevap

Yarı-yapılandırılmış görüşme soruları hazırlama aşamasında bazı konulara dikkat etmekte yarar bulunmaktadır. Bunları kısaca aşağıdaki biçimde belirtmek olanaklıdır:

  • Basit ve anlaşılır sorular hazırlayın.
  • Soruları mantıksal bir sıra içinde düzenleyin.
  • Yanıtlaması zor soruları kolay sorulardan sonra sorun.
  • Açık uçlu sorular sormaya özen gösterin.
  • Sorularda yönlendirme içeren ifadelerden kaçının.
  • Bir soru içinde birden fazla soru sormayın.
  • Alternatif sorular hazırlayın.
  • Ayrıntılı bilgi elde edebilecek ek sorular hazırlayın.
  • Katılımcı ilgisinin sürekliliğini sağlamak için farklı türden sorular hazırlayın.
  • Birbiriyle ilişkili soruları aynı bölümde toplayın.
  • Soruların kapsamının araştırmanın amaçlarıyla uyumlu olmasına özen gösterin.
  • Soru sayısının araştırmanın kapsamıyla ilişkili olmasını sağlayın.

55. Soru

Görüşme sürecinin daha etkili ve verimli olması için hangi konulara dikkat edilmelidir?

Cevap

Görüşme sürecinin daha etkili ve verimli olması için bazı konulara dikkat etmekte yarar bulunmaktadır. Bunlar aşağıda kısaca listelenmiştir:

  • Görüşme yapacağınız kişinin, görüşme yerini ve zamanını belirlemesini sağlayın.
  • Görüşmenin ön denemesini uygulayın.
  • Görüşme amacınızı ve gizliliği açıklayan kısa ve anlaşılır bir onay formu hazırlayın.
  • Hazırlanan soruları görüşme öncesi inceleyin.
  • Katılımcının neden seçildiğini belirtin.
  • Görüşmenin yaklaşık olarak ne kadar süreceğini açıklayın.
  • Görüşme sırasında ses kaydedici cihazın çalıştığından emin olun.
  • Görüşme sırasında sorgulayıcı değil güven verici olmaya özen gösterin.
  • Görüşmenin planlandığı gibi gitmesi amacıyla görüşme rehberinden yararlanın.
  • Sonunda katılımcılara teşekkür etmeyi unutmayın.
  • Araştırma sonuçlarının paylaşılacağını hatırlatın.
  • Görüşme sonrası konuyla ilgili görüş bildirilirse not almayı unutmayın.
  • Görüşmeleri gerçeğine uygun biçimde deşifre yapmaya özen gösterin.
  • Deşifre edilen metni katılımcılara okutarak görüşmenin doğrulanmasını sağlayın.
  • Etik kurallara uygun rapor yazmaya özen gösterin.

56. Soru

Odak küme görüşmeleri nedir?

Cevap

Odak küme görüşmeleri, küçük katılımcı gruplarıyla yönlendirici (moderator) bir kişi rehberliğinde yürütülen ve katılımcıların tümünü ilgilendiren bir konuda, onların görüşlerini belirlemeyi amaçlayan görüşmelerdir. Odak küme görüşmeleri, genellikle bir ürün, hizmet ya da olanağın kullanıcılar tarafından nasıl algılandığını ortaya çıkarmak için gerçekleştirilmektedir. Bu amaçla; incelenecek konu hakkında görüş bildirecek bireylerden odak kümeler oluşturulmaktadır. Her odak küme, yönlendirici kişi rehberliğinde ayrı ayrı toplanmakta ve gruptaki katılımcılar araştırma konusuyla ilgili görüşlerini bildirmektedirler.


57. Soru

Odak küme görüşme sürecinin daha etkili ve verimli olması için nelere dikkat edilmelidir?

Cevap

Odak küme görüşme sürecinin daha etkili ve verimli olması için bazı konulara dikkat etmekte yarar bulunmaktadır. Bunlar aşağıda kısaca listelenmiştir:

  • Katılımcıları karşılayarak toplantı odasına alınmasını sağlayın.
  • Görüşme sürecinde hitabı kolaylaştırmak için önceden hazırlanan katılımcıların isimlerini belirten isim kartlarını masaya yerleştirin ya da herkesin yakasına takmasına özen gösterin.
  • Görüşmenin amacını belirttikten sonra ses/görüntü kaydının başlamasını sağlayın
  • Görüşme sırasında ses/görüntü kaydedici aygıtın çalıştığından emin olun.
  • Açılış konuşmasında; görüşmelerin amacını, katılımcıların görüş ve önerilerinin önemini, ses/görüntü kaydının alınacağını, gizlilik ilkesini ve toplantının olası süresini katılımcılara açıklamaya çalışın.
  • Önceden hazırlanmış odak küme görüşmesi sorularını katılımcılara yöneltin ve tüm katılımcıların her soruyu yanıtlamasını sağlayın.
  • Anlaşılmayan konularda açıklama yapmaya özen gösterin.
  • Olumlu ve olumsuz geribildirim vermekten kaçının.
  • Geç gelen katılımcılar için kısa bir açıklama yapmayı unutmayın.
  • Olabildiğince yanıtlarla ilgili notlar almaya çalışın.
  • Görüşme sonunda teşekkür ederek ses/görüntü kaydını durdurun.
  • Görüşme sonrası konuyla ilgili görüşler bildirilirse not almayı unutmayın.

58. Soru

Gözlem nasıl bir veri toplama aracıdır?

Cevap

Gözlem; bireylerin, nesnelerin ve olayların sistematik bir biçimde izlenerek betimlenmesidir. Davranışların doğasıyla ilgili ayrıntılı, kapsamlı ve zamana yayılmış veriler toplanabilir. Patton’a (2002) göre bilimsel araştırmalarda veri toplama aracı olarak kullanılan gözlemin, sıradan bireylerin yaptığı gözlemden farkı; gözlemcinin yetiştirilmiş olması ve gözlemlerin sistematik biçimde toplanmasıdır.

Araştırma sürecinde gözlemler, genellikle yazılarak kaydedilir. Bununla birlikte, video ve ses kaydedici cihazlarla elde edilen kayıtlar ya da fotoğraşar da veri kaynağı olarak toplanmaktadır. Elde edilen bütün bu kayıtlara “alan notları” da denilmektedir. Özellikle, grup içinde yer alan bireylerin birbirleriyle nasıl etkileşim kurdukları ya da bir kurumda çalışanların ait oldukları kültür değerlerinin kaynağı gibi sosyal bilim araştırmalarında gözlemle veri toplanabilir.


59. Soru

Katılımcı Gözlemde nasıl bir süreç izlenir?

Cevap

Temelde etnografik araştırmalarda yaygın olarak kullanılan veri toplama tekniğidir. Bu yaklaşımda araştırmacı, incelemek istediği topluluğun etkin bir üyesi olarak gruba katılarak gözlemini gerçekleştirir. Öncelikle gözlemci, incelemek istediği toplulukla belirli bir süre geçirmeli, gruba ait etkinliklerde grubun doğal üyesi olarak görev almalı ve sonuçta o topluluğun bir üyesi olarak benimsenmelidir.


60. Soru

Ölçme araçlarının genel olarak güvenirliğini artırmak için hangi önlemler alınabilir?

Cevap

Ölçme araçlarının genel olarak güvenirliğini artırmak için aşağıda belirtilen önlemler alınabilir:

  • Veri toplama aracında yer alan madde sayılarının artırılması sağlayın.
  • Maddelerin anlaşılır ve yanıtlanabilir olmasına özen gösterin.
  • Katılımcıların yanıtlamaya güdülenmiş olmasını sağlayın.
  • Maddelerin güçlük düzeyinin katılımcıların düzeyine uygun olarak belirleyin.
  • Puanlama işleminin nesnel olmasına özen gösterin.
  • Soru yazımında, yönergelerde, uygulamada, puanlamada ve sonuçların kaydında dikkatsizlik sonucu ortaya çıkabilecek hataları önleyin.

61. Soru

Ölçme araçlarının genel olarak geçerliğini artırmak için hangi önlemler alınabilir?

Cevap

Ölçme araçlarının genel olarak geçerliğini artırmak için aşağıda belirtilen önlemler alınabilir:

  • Yararlı ve açık bir yönerge hazırlayın.
  • Ölçme aracının biçimsel görünüşüne özen gösterin.
  • Maddelerin anlaşılır ve yanıtlanabilir olmasına dikkat edin.
  • Maddelerin ölçmek istediğiniz özelliği ölçmesini sağlayın.
  • Maddelerinin ölçülmek istenen özelliği ne kadar temsil ettiği konusunda uzman görüşü alın.

Yukarı Git

Sosyal Medya'da Paylaş

Facebook Twitter Google Pinterest Whatsapp Email